Morgunblaðið - 20.02.1975, Blaðsíða 15

MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 20. FEBRUAR 1975
15
„Líf smáþjóðanna
jafnmikilvœgt og
lífstórþjóöanna ”
— segir Nikolaj Rosing frá Grœnlandi
Dr. Gylfi Þ. Gfslason alþingismaður á þingi Norðurlandaráðs.
Norræni menningarsjóðurinn
getur nú styrkt íþróttastarfið
GRÆNLENZKI þingmaðurinn
Nikolaj Rosing flutti ræðu um
fiskveiðilögsögumál Græniands á
þingi Norðurlandaráðs í gær og
hitti blaðamaður Mbl. hann að
máli og spurði hann um stöðu
þeirra mála.
„Vegna landfræðilegrar legu
Grænlands hvað Golfstrauminn
snertir er aðalatvinnuvegur okk-
ar, fiskveiðarnar, mjög viðkvæm-
ur fyrir veðrabreytingum, jafnvel
þótt litlar séu. Hið hlýja veður-
skeið í upphafi þessarar aldar,
sem hafði i för með sér miklar
þorskgöngur á Grænlandsmið,
hefur nú breytzt til hins verra og
hefur það í för með sér, að þorsk-
urinn, sem við byggðum okkar
fiskveiðar á er að hverfa af mið-
unumí og það skapar mikil vanda-
mál fyrir sjómenn okkar, einkum
á litlu bátunum, sem stunda veið-
ar í skerjagarðinum og fjörðun-
um.
Þegar þetta gerðist snerum við
okkur að laxveiðum, til að bæta
upp tapið, en laxinn er á miðun-’
um frá þvi seint á sumrin til
haustloka. Nú hefur með alþjóð-
legum samningi verið ákveðinn
kvóti fyrir okkur og við megum
aðeins veiða 1100 lestir á ári og
það magn fengum við á einum
mánuði á sl. ári, áður en bezta
tímabilið gekk í garð. Á fyrstu
árum siðasta áratugar stunduðum
við þessar veiðar með frumstæð-
um veiðarfærum og bátum við
strendurnar, en í dag eru notuð
til veiðanna nýtízku og dýr fiski-
skip og þær stundaðar á opnu
hafi. Eins og ég sagði áðan meg-
um við aðeins veiða 1100 lestir af
þeim fiski, sem við ætluðum að
nota til að koma í staðinn fyrir
þorskinn, og slíkt dæmi getur
ekki gengið upp og þvf höfum við
farið fram á aukningu kvótans.
Rækjuveiðarnar eru nú einu
veiðarnar, sem við getum stundað
í staðinn fyrir þorskveiðarnar, en
stofninum er þegar hætta búinn
vegna þess að fiskveiðilögsaga
okkar er aðeins 12 sjómflur.
Vegna þessa telja Grænlendingar
mjög mikilvægt að fiskveiðilög-
sagan við norðurhluta vestur-
strandar Grænlands verði stækk-
uð um 100 mflur og við suðurhlut-
ann um 50 mílur. Við Grænlend-
ingar, eins og önnur strandríki,
sem byggja allt sitt á fiskveiðum,
höfum rétt til að fara fram á
stækkun fiskveiðilögsögunnar,
það-. er eina tryggingin fyrir
framtíð aðalatvinnuvegar okkar
og þar með okkar sjálfra. Því von-
umst við til að njóta skilnings og
stuðnings norrænu fiskveiðiþjóð-
anna. En ég vil einnig taka fram,
að við munum virða hefðbundin
réttindi annarra og alþjóðlega
samnin^a, en við hljótum að vona
að á alþjóðavettvangi sé skilning-
ur fyrir því að líf smáþjóðanna er
jafnmikilvægt og lif stórþjóð-
anna.“
DR. GYLFI Þ. Gfslason, alþingis-
maður, formaður menningar-
málanefndar Norðurlandaráðs
mælti á þingi ráðsins f gær fyrir
tillögu ráðherranefndar um
endurskoðun á reglugerð
norræna meningarsjóðsins og
fyrir álitsgerð menningarmála-
nefndar. Kom fram f samtali
blaðamanns Morgunblaðsins við
dr. Gylfa í gær, að samþykkt hefði
verið að samræma texta menn-
ingarsjóðsins texta Helsingfors-
sáttmálans um menningarsam-
vinnu Norðurlanda. Það hefði
meðal annars f för með sér, að
unnt yrði að veita styrki til sam-
starfs Norðurlanda á sviði
fþróttamála, sem til þessa hefur
strandað á misræmi f þessu efni.
Dr. Gylfi, sem jafnframt því að
vera formaður menningarmála-
nefndar hefur verið kjörinn for-
maður fjármálanefndar ráðsins í
stað K. B. Andersens utanrfkis-
ráðherra Danmerkur, sagði í
ræðu sinni um menningarsjóðinn,
að þegar við stofnun hans hefði
verið ák.veðið að endurskoða regl-
ur hans fyrir árslok 1974. Það
verk væri nú hafið. Hann sagði,
að hið endurskoðaða samkomulag
um sjóðinn hefði ekki í för með
sér neinar breytingar á markmiði
hans né stöðu. Fjárframlög til
sjóðsins verða ákveðin ár hvert í
sambandi við fjárveitingar til
menningarmálanna f heild.
Að því er Gylfi Þ. Gíslason sagði
voru menningarfjárlögin fyrir ár-
ið 1976 rædd á fundi menningar-
málanefndarinnar í gærmorgun
og var upphæð þeirra þá hækkuð.
Kvaðst hann vona, að endanlega
yrðu þau um 13—1400 milljónir
króna (Af því greiða Svíar 45%,
Danir 22%, Noregur og Finnland
16% hvort land og Islendingar
1%). Gylfi kvaðst vænta þess, að
menningarsjóðurinn fengi á
næsta ári 6.5 milljónir danskra
króna eða sem svarar 175 milljón-
um ísl. kr. Hann hefur í ár 5.5
millj. d. kr. eða um 150 millj. ísl.
kr.
1 álitsgerð menningarmála-
nefndarinnar sem var samþykkt á
þinginu í gær er eitt helzta atriðið
viðkomandi atvinnuleysi ungl-
inga á Norðurlöndum, en það
vandamál sagði Gylfi sýnu tilfinn-
anlegra á hinum Norðurlöndun-
um en á Islandi. Þar væri títt, að
ungt fólk fengi ekki vinnu við sitt
hæfi, þegar það kæmi t.d. úr
skyldunámi. Þar með fengi það
atvinnuleysisstyrk og þætti ekki
eftirsóknarvert, að ungt fólk hæfi
þátttöku sína í atvinnulífinu með
þeim hætti.
„Vonumst til að fá að halda fisk-
veiðisérréttindum okkar við Island,
ár komum við til með að standa
— segir Deminus Hentze landstjórnarmaður frá Færeyjum sæmiiega að vígi.“
Nikolaj Rosing
„LANGMIKILVÆGASTA málið
fyrir okkur Færeyinga er fisk-
veiðilögsögumálið,“ sagði Demm-
us Hentze landstjórnarmaður frá
Færeyjum ( samtali við'Mbl. (
gær. „Skýringin á því er einföld,
við Færeyingar höfum alltaf
Ekkert í áætlun Kekkonens um að
Norðurlönd fari úr bandalögum
SVO sem fram kom f frásögn
Morgunblaðsins ( gær af ræðu
þeirri, sem Kalevi Sorsa, for-
sætisráðherra Finnlands, hélt á
þingi Norðurlandaráðs á
þriðjudag, minntist hann á, að
Finnar teldu ástæðu til þess að
taka hugmyndir Uhros Kekkon-
ens forseta Finnlands um
kjarnorkuvopnalaust svæði á
Norðurlöndum til fhugunar að
nýju f ljósi breyttra aðstæðna á
vettvangi alþjóðamála. 1 frá-
sögn sjónvarpsins ( fyrrakvöld
og f dagblöðunum Tfmanum og
Þjóðviljanum f gærmorgun var
sagt, að endanlegt markmið
þessara hugmynda væri, að
Norðurlöndin yrðu öll laus úr
hernaðar- eða varnarbandalög-
um, og var látið að þvf liggja,
að finnski forsætisráðherrann
hefði á þetta minnzt f ræðu
sinni og á fundi með frétta-
mönnum. Það er ekki rétt,
hann drap ekki á það einu orði,
að slfkt væri endanlegt mark-
mið áætlunar Kekkonens, sem
fyrst kom fram 1967, og f sam-
tali við blaðamann Morgun-
blaðsins staðfesti ráðgjafi
finnska utanrfkisráðuneytis-
ins, Ulf- Erik Slotte, að f
Kekkonen-áætluninni segði
ekkert á þá lund. Þess skal
getið, að sami misskilningur
kom fram í fréttum NTB-
fréttastofunnar á þriðjudag.
Engar umræður um hafréttarmálin
SVERRIR Hermannsson alþingismaður mælti fyrir nefndaráliti um hafréttar- og
fiskveiðimál á þingi Norðurlandaráðs í gærmorgun í forföllum Jóns Skaftasonar og
er ræða hans birt á bls 16. Engar umræður urðu um málið og olli það íslendingunum
nokkrum vonbrigðum þar sem Eivint^ Bolle, fiskimálaráðherra Noregs, var mættur
til þings. Hins vegar tók Grænlendingurinn Nikolaj Rosing til máls á eftir Sverri og
f jallaði um óskir Grænlendinga um útfærslu landhelgi þeirra, sem nánar er sagt frá i
viðtali við Rosing á bls. 15.
I ræðu sinni sagði Sverrir, að íslendingar myndu færa út fiskveiðilögsögu sína í
200 milur fyrir lok þessa árs, hverjar svo sem niðurstöður Hafréttarráðstefnu S.Þ.
yrðu og sagði að íslendingar myndu biðja vini sína á Norðurlöndum um að styðja
ísland í þessu stórmikilvæga máli.
stundað fiskveiðar á miðunum
við önnur lönd, við tsland, Labra-
dor, f Norska hafinu svo eitthvað
sé talið og gerum enn. Eg dreg
ekki dul á það, að við höfum notið
sérréttinda við tsland eftir að
landhelgin hjá ykkur var færð út
og við vonumst til að geta fengið
að halda þeim sérréttindum, alla-
vega hvað snertir Ifnuveiðar og
handfæraveiðar.
Nú ef svo hin Norðurlöndin
færa út sínar fiskveiðilögsögur
munum við að sjálfsögðu fylgja
með og færa út Iögsögu okkar m.a.
hálfa leiðina til Islands, en slíkt
myndi ekki hafa i för með sér
stækkun fiskimiða, því að þau eru
fá og litil úti af Færeyjum."
Hvernig er ástandið í fiskveiði-
málum ykkar?
„Við höfum að sjálfsögðu mikl-
ar áhyggjur af lágu fiskverði á
útflutningsmörkuðunum eins og
Islendingar og óttumst að árið
1975 verði erfitt ár. Hins vegar
eigum við góðan og fullkominn
flota nýtízku fiskiskipa og ef við
sleppum sæmilega gegnum þetta
— Hver eru helztu áhugamál
Færeyinga á þessu þingi?
„Stærsta málið fyrir okkur er
ekki til meðferðar á þinginu, en
það er bygging norrænnar menn-
ingarmiðstöðvar í Torshavn, sem
myndi gegna svipuðu hlutverki
og Norræna húsið í Reykjavík.
Engu að síður gerum við ráð fyrir
að mál það hljóti lokaafgreiðslu
innan árs og að hægt verði að
hefja framkvæmdir 1976. Önnur
mál sem við höfum áhuga á eru
ferjumálið milli Norðurlandanna,
Færeyja og íslands, en það er
óafgreitt. Þá má nefna staðsetn-
ingu útvarps- og sjónvarpsfrétta-
manna á Norðurlöndunum og
styrk til færeyskra bókmennta.
Ef ég á að öðru leyti að fjalla um
þingið í heild finnst mér að við
verðum að fara að gera okkur
grein fyrir að við verðum að
hætta að leggja mál fyrir þingið,
sem fyrirfram er vitað að geta
ekki náð fram að ganga og verða
aðeins til þess að kæfa okkur í
pappírsfargani," sagði Demmus
Hentze að lokum.
Tveir færeysku fulltrúanna á þinginu, J. F. Öregaard t.v. og Demmus
Hentze t.h.