Morgunblaðið - 11.04.1976, Side 23

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 11. APRIL 1976
23
blástararflóð, krækir fyrir rauða-
leirsrotu. Allt i einu er hann við
markið: Hann stendur á barmi
pyttsins botnlausa . . . Pytturinn
botnlausi, — ótal sinnum hefur
drengurinn staðið hér fyrr, kall-
aður hingað af dámagni staðarins,
með aðra helft hjartans í greip
geigsins, hina á valdi lokkandi
gruns. Hvað er þetta sem við hon-
um blasir? Það er auga. Eitt blá-
dimmt auga með broddgula
hvarma úr mosa starir upp til
hans og reynir að dáleiða hann.
Og ef því nú tækist það einhvern
daginn — hvað þá? — þá — þá —
þá kæmi enginn drengur með
ærnar sunnan holtin í kvöld, og
þarna lengst niðrí innyflum
fenjamýrarinnar lægi lítill líkami
og hreyfðist ekki framar. Er það
kannski þetta sem pytturinn botn-
lausi vill honum? . .. Dauðinn,
dettur honum í hug, þetta er
dauðinn sem horfir á mig. Hann
býr hérna niðri í mýrinni og kall-
ar á mig og kallar. En hann skal
ekki fá mig . . . Nei, dauðinn fékk
ekki Húna dreng — ekki strax .. .
I tvö sumur enn vaktaði Húni
drengur ær sínar á fenjamýrinni
fölgrænu, og sérhvern dag gerðist
ný saga, og sama sagan þó æ:
Lífið og dauðinn háðu um hann
leik, og lifið var dýrlegt af því
dauðinn lék með. En við heyanna-
lok, nálægt hausti, átti mikil
breyting sér stað: Nótt eina I
myrkri hafði einn reiðhestur föð-
ur hans komið of nálægt pyttin-
um botnlausa, hafði hratað út I
pyttinn, og þar fannst hann dauð-
ur að morgni . . . Betur að maður
hefði fyllt upp í dýið í fyrra, eins
og mér datt i hug, sagði eigandinn
og tók með sér haustmanninn og
þeir fylltu kviksyndið með hnaus-
um sem þeir stungu upp úr mýr-
inni . . . Ekki verður þú neinum
að fjörtjóni framar, sagði haust-
maðurinn við pyttinn um leið og
verkinu lauk. Kannski mátti líta á
þetta sem spakmæli, að minnsta
kosti réttmæta athugasemd. En
Húni drengur — hvað sagði
hann? — Hann sagði ekki neitt.
Nei, hann þagði. En svo undar-
lega brá við, að nú þráði hann
ekki lengur fenjamýrina . ..
Pytturinn botnlausi var horfinn,
hið djúpa dularfulla auga, geigur-
inn við hjartað og hinn lokkandi
grunur, dauðinn — dauðinn. Allt
þetta var horfið nú, og um leið —
töfrar lífsins voru horfnir um
leið. Og nú leitar fenjamýrar-
drengurinn þeirra á annarri
slóð.“
Sú blóðslóð liggur í faðm —
konunnar: Valkyrja hetjunnar,
Eyja Bríms, tekur hann í faðm
sinn. Þegar hún hefur komið
Húna til blóðskila — löngu siðar
— þá er hún sjálf flutt nauðung-
arflutningi á hæli. Tíðarblóð
rennur niður læri hennar: Les-
andi horfir á það le'ka niður læri
hennar, lævís spurning vaknar í
lostanum — hvar er Húni?
Áður en bókinn lýkur reynir
þessi blóðsuga, sém nærist á karl-
mannsblóði, að bjarga sér: Hún
reynir að breyta Sigurði, bróður
Húna, í hann sjálfan. En þessari
rauðsokku allra tíma — tekst það
ekki. Önnur kventegund er henni
áhrifaríkari í sálarlífi hans: Móð-
ir þeirra bræðra, konan sem rækt-
ar sannlífs garðinn. Sigurður er
heldur engin hetja — blóðhetja.
Sigurður ritar viðauka og skýr-
ingar við ýmsa kafla sögu Húna:
„Gengurðu kannski enn fyrir
þessari snarbrjáluðu hetju-
hugsjón þinni, Húnbogi?"
spyr Sigurður — Húna. „Að
deyja standandi? spurði hann
og hló. En gaf mér ekki tima
til að ansa, og bætti við þessu:
Nei. En það getur enginn þeg-
ið neitt sem máli skiptir af
öðrum en sjálfum sér. Líttu á,
Siggi, ef ég kemst ekki af eigin
ramleik þangað sem ég ætla, þá
hef ég ekkert gagn af að komast
þangað."
I eftirmála sögunnar, segir Sig-
urður m.a. „Það var athyglisvert.
að í skrafi okkar hafnaði Húni
drengur nú iðulega og umbúðar-
laust báráttuhugsjón sinni:
hvíldarlausri leitinni að ókunnu
lifsgildi — stríðinu sem ekki er
hægt að tapa af því að engar vinn-
ingslíkur eru til. Þar með stað-
festi hann munnlega þann grun
minn að hann hefði svikist frá
sjálfum sér og gerst liðhlaupi,
eins og hugsmíðin um Ödysseif
gefur í skyn — einnig ummælin
sem móðir okkar hafði eftir hon-
um frá nýársdeginum veturinn
sem hann hvarf: Eg er hættur við
að verða nokkuð sérstakt. Eg hef
samið frið við mig .. . Gátan um
líf og afdrif bróður míns er þar
með ekki ráðin. Eitt er þó vfst:
konan sýnist alla tíð hafa orðið
honum örlagarík . . . Ösjálfrátt
koma mér í hug dularfull orð
Njálu um einn af sonum Síðu-
Halls, Þiðrinda, þann er sagt er að
dtsir vægju . . . Enginn hefur skil-
ið dýpri merkingu þessara orða,
Þórhallur spámaður ekki heldur,
— vera má þau.geti jafnt átt við
Húna dreng."
Síðustu orð Sigurðar, bróður
Húna, ogjafnframthinztu orð bók-
arinnar, hljóða þannig — svo
margræð er þessi bók í einstefnu
sinni: „Þetta er ég að hugleiða, og
jafnframt nær taki á mér önnur
hugsun, andstæði þeirri ályktun
að tapað stríð sé réttnefni á ævi
bróður míns'. Það getur átt við
eins langt og saga hans nær, varla
lengra. Þegar sögu hans sleppir
kemur I ljós að hann ílendist ekki
i værð og hrörnun hversdagsleik-
ans, heldur hverfur hann óséður
og án fylgdar út úr sjóndeildar-
hringnum. Þó að ekkert stríð
vinnist, þá er þó alla tíð einn
sigur hugsanlegur: að gefast ekki
upp — að deyja standandi."
Slík er innri saga bókar Guð-
mundar Dariíelssonar. Bróðir
minn Húni. Hið ytra er hún
sveitalífssaga. Með tilheyrandi
árstíðabundnum búverkum. Á yf-
irborðinu er þetta hversdagssaga.
í djúpinu er hún harmsaga. Mikil
íþrótt hvernig höfundi tekst þetta
sambýli. Honum tekst að skrá-
setja heimssögu á lófastörum
bletti i heiminum. íslenzku
sveitaheimili. Þar sem hversdags-
verk risa upp i heimssöguleg
táknverk.
Það er fengur að svo dýru
skáldverki. Á timum útsölumark-
aðar — hinnar ódýru listar. Hins
ódýra ljóðs sem hefur brugðið sér
í huliðsbúning áróðurs eða frá-
sagnar, i örvæntingareltingarleik
viðólæst fólk. Skáldsagan líkist æ
meir skynfæralausu andliti, illa
samin samfélags-ritgerð, sem tal-
in er risa hátt — i stillausri flat-
neskju. Leikritið orðið að innan-
tómri umræðu, með tilheyrandi
og útreiknuðum skammti af til-
finningasemi og revíu-söngvurum
um tilbúin vandamál á strætis-
vagnaleiðum. Þegar maðurinn
sjálfur er að týnast í þessari bók-
menntalegu skýrslugerð — þá er
fengur að slíku verki.
Það er ovænt sönnun þess að
þráðurinn sé ekki endanlega slit-
inn. Sá þráður skáldskapar. sem
liggur i gegnum lif mannsins. Allt
frá sólardögum elstu sagnameist-
ara. Hin örlagaþrungna list sem
fléttast lífiriu. Sál mannsins i ver-
aldar-sollinum.
Það hefur tekið höfund áratuga
íhlaup og áhlaup að fanga þetta
verk. Heila mannsævi sálar hans.
Það er kórónan á skáldsagna-
sköpunarverki hans. Broddkórón-
an sem undan blæðir.
i.e.s.
Rnnir þú til
feróalöngunar
þáer
um
' það vitneski
voríð eríendi
sem veldur
an
is
30% lækkun á fargjöldum til Evrópu á tímabilinu 1. apríl til 15.maí.
FLUCFÉLAC LOFTLEIDIR
LSLAJVDS
Félög sem sjá um föst tengsl við umheiminn

m
.