Morgunblaðið - 11.04.1976, Side 46

46 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 11. APRlL 1976
Kantaraborgarsögur: Ninetto Davioli (t.h.) í rúminu
með vini sínum og hórunni hans.
Villuráfandi
Kantaraborg-
arpílagrímur
ÞAÐ fór sem mig grunaði, (sbr.
Morgunblaðið þ. 14.3), að kvik-
myndin ONE FLEW OVER
THE COCKOO’S NEST sópaði
til sín aðal OSCARsverðlaunun-
um í ár. Bæði var hún kjörin
besta mynd ársins, tékkinn
Milos Forman fékk Oscar fyrir
leikstjórnina, Jack Nicholson
hlaut þau fyrir bestan leik
karlmanns i aðalhlutverki, og
öllum á óvart, hlaut hin lítt
þekkta leikkona Louise
Fletcher hin eftirsóttu verð-
laun fyrir leik sinn í myndinni.
Verðlaunaafhendingin skap-
ar þáttaskil í lífi Milos
Forman, þvi þetta er fyrsta
mynd hans sem vekur virkilega
eftirtekt, eftir að hann flúði
föðurland sítt, Tékkóslóvakíu.
Þá er mjög ánægjulegt til þess
að vita að hinum frábæra
leikara, Jack Nicholson, hiotn-
aðist nú loks verðlaunin, en
hann hefur margsinnis verið
tilnefndur til, siðast í fyrra,
fyrir myndirnar THE LAST
DETAIL og CHINATOWN, og
oftast verið álitinn sigurstrang
legastur. Af þessu tilefni ætla
ég að birta glefsur úr viðtali
sem Tom Burke átti við
Forman og birtist í New York
TIMES þ. 28. marz síðastiiðinn.
Forman hóf feril sinn
sem kvikmyndaleikstjóri í
Tékkóslóvakiu í byrjun síðasta
áratugar. Helstu myndir hans
frá þessu tímabili eru PETER
AND PAVLA, LOVES OF A
BLONDE og THE FIREMEN’S
BALL. Allar þessar myndir
fengu góða dóma en dræma að-
sókn. Hvorugt féli i skaut
fyrstu myndar Formans vestan
hafs, en það var TAKING OFF.
Loksins, þegar Forman er
oróinn fjörutíu og þriggja ára
að aldri hefur honum tekist að
gera mynd serh hlotið hefur frá-
bæra dóma, fengið metaðsókn
og rakað tii sín verðlaunum.
„Ennþá skipta peningarnir mig
minnstu máli,“ segir Forman,
„en þú trúir því náttúrlega
ekki. En ég held að peningar
veki einungis áhuga þar sem
þeir eru fyrir, og ég hef aldrei
átt neina.”
Forman útilokaði þann mögu-
leika að sjá einhvern mismun á
hinum raunverulegu sjúkling-
um í CUCKOO’S NEST, og leik-
urunum. Galdurinn var fólginn
í því að velja í hlutverkin úr
hópi níu hundruð leikara þar
sem enginn er þekktur, utan
Nicholson.
Leikaravalið er aðalatriói
álítur Forman, og þar sem flest-
ir sjúklinganna segja lítið í
myndinni, þarf útlit þeirra áð
vera ákveðið, svo áhorfendur
muni þá sérstaklega. „Svo var
það þessi þversögn,” segir
Forman, „að ég þurfti að finna
tuttugu náunga sem voru nógu
andlega sterkir til að halda það
út saman í ellefu vikur á raun-
verulegu geðveikrahæli í Ore-
gon, án þess að klikkast sjálfir.
Góður guð, jafnvel gerð
söngva og dansamyndar getur
brotið ieikara niður.”
Hann hafði aldrei neinar
áhyggjur af Jack Nicholson, og
hugleiddi aldrei neinn annan
leikara i hlutverk R.P.
McMurphy. „Ég var ekkert
skikkaður til þess að velja
stjörnu í aðalhlutverkið, en
þetta er einmitt hlutverk sem
krefst þekkts andlits. Persóna
Jacks er einmitt í hugarheimi
áhorfandans persóna úr hinum
raunverulega heimi, í lokaðri
veröld hælisins. Því verður
hann að vera leikinn af leikara
sem allir þekkja.”
Forman hefur þekkt Nichol-
son í mörg ár. „Og ég spyr, hver
hefur annað eins svið og Nich-
olson af starfandi ieikurum?
Hver annar er ekki að sækjast
eftir því að leika glans-hetjur?
Hver þorir enn að taka slíka
áhættu? Hver sækist eftir hlut-
verkum sem eru gjörólík öllum
fyrri? Reyndar var mér ómótt
þegar ég fylgdist með Jack í
CHINATOWN. Ég hafði þá
þegar ákveðið hann í CUCKOO,
og þessi karakter sem hann lék
í mynd Polanski, var svj gagn-
stæður hinum. Ég varð að hafa
hið víða svið hans í huga.”
„Það er aðeins tilviljun
örlaganna sem ræður því
hvort sumt fólk verður
leikarar, eða segjum læknar.
Tökum dr. Spivey sem dæmi.
Hann er raunverulega yfir-
læknir Oregon hælisins. Ég sá
að hann mundi ieika sjálfan sig
stórkostlega, og bað hann um
að gera það. Taka á móti
Nicholson, skoða hann og um-
gangast eins og hvern annan
sjúkling. Ég bað Jack um að
vera með honum í reynslu-
myndatöku, Jack sagði „alveg
sjálfsagt”, og trúðu mér það
hefðu fáar „súperstjörnur” sam
þykkt. Þetta atriði þurfti ekki
að taka oftar. Spivey þarfnaðist
engrar leikstjórnar.”
Því valdi hann Louise
Fletcher? „Af eðlishvöt og
vegna sérkennilegs persónu-
leika hennar. Fáir vita það, en
Louise kom hingað til
Hollywood fyrir mörgum árum,
og var bæði of há og flatbrjósta.
Hún gat jafnvel ekki orðið sér
úti um umboðsmann. Hún fékk
smáhiutverk í sjónvarpi. Síöan
flottist hún til London með
manni sínum og átti börn og
buru. Hún lék ekkert í átta ár.
Þá Iék hun í mynd Altmans
THIEVES LIKE US, og um leiÓ
og ég sá hana vissi ég að hún
átti að fara með hlutverk
Ratched."
Og Forman fékk það út úr
Fletcher sem hann ætlaði sér,
en svo verður ekki sagt um
kvikmyndatökumanninn
kunna, Haskell Wexler, sem
hann rak þegar kvikmyndatak-
an var rétt hálfnuð. Ástæðan
fyrir því var sú að þeim kom
ekki saman um hversu mikið
hlutverk kvikmyndatökunnar
átti að vera.
Um næsta viðfangsefni sitt,
kvikmyndagerð söngleiksins
HAIR, segir Forman: „Allt sem
ég veit er að enn höfum við
ekkert handrit vegna myndar-
innar, enga hlutverkaskipan og
enga frumsamda tónlist. Og að
myndin verður að vera gerð i
anda þessa tímabils, krakkarnir
verða að hugsa og haga sér eins
og tíðkaðist á sjöunda
áratugnum."
Laun Formans margfaldast
sjálfsagt í framtíðinni vegna
Oscarsverðlaunanna. „1 sann-
leika sagt vissi ég ekki fyrr en
ég kom hingað, að í Ameríku
miðast allt við peninga. Að
sjáifsögðu bætir Oscarinn laun
sigurvegarans sem er áhrifa-
mikið mál, því peningar jafn-
gilda valdi og frelsi. En gera
peningarnir mig að hóru?
Takió eftir. Ég var svo lán-
samur að fyrstu myndir mín-
ar hlutu viðurkenningu en
litla aðsókn og enga pen-
inga, svo ég veit það ekki
enn. Sem kvikmyndagerðar-
maður frá Mið-Evrópu, þá
er Oscarinn fyrir mig eins og
að vinna á Wimbledon. Ég tek
aftur fram að peningar skipta
þá aðeins máli að maður eigi þá
fyrir. Hvað það þýðir, held ég,
að lokum .aö sé kómedía."
SV
ZARDOS if * *
NVJA BÍO
Kvikmyndin ZARDOZ hefur
sína sérstöku töfra. Boorman
hefur skapað framandi veröld á
Framhald á bls. 35
ir Kantaraborgarsögur (1
Racconti di Cantebury)
Leikstjóri: Pier Paolo
Pasolini. ltölsk-frönsk, gerð
1971.
Kantaraborgarsögur eru
mynd no. 2 í trílógíu Pasolinis
um lífið. Fyrsta myndin var
Decameron, sem hér hefur
verið sýnd og þriðja myndin er
Arabískar nætur (upp úr
Þúsund og einni nótt), gerð
1974, ósýnd hér.
Ástæðan fyrir þessu efnisvali
Pasolinis er nokkuð óljós — í
öllum myndunum reynir hann
að láta upphaflega frásögn
haida sér óbreytta og lýsir því
yfir, að það sé í rauninni mark-
miðið með gerð myndanna, að
endurvekja hinn ómengaða
frásagnarstíl miðalda. Eins og
segir í lok þessarar myndar,
voru Kantaraborgarsögur
aðeins sagðar til þess að
skemmta sér við að segja þær.
Pasolini segist hafa valið
þennan frásagnarmáta til þess
að losna út úr þeirri blindgötu
sem honum finnst pólitísk
nútímakvikmyndagerð sitja
föst í. En hvað hyggst Pasolini
græða á þessu formi? Það er
allvandséð eftir að hafa horft á
Kantaraborgarsögurnar (8 af
24). Heildaráhrifin eru allfrísk-
leg, en ef til vill einvörðungu
vegna þess, að í myndinni eru
stormasamari viðrekstrar og
meira hlandi er dreift yfir þátt-
takendur en í öðrum myndum.
Þetta er hið „ómengaða, hráa
frásagnarform", sem Pasolini
virðist vera að sækjast eftir.
Því satt best að segja er myndin
að mínu viti illa gerð. Kvik-
myndatakan er flöt og líflaus —
leikur er næsta marklaus, þar
sem allir leikararnir hafa
fengið aðrar raddir (myndin er
dubbuð á ensku) auk þess sem
klippingar í myndinni eru oft
ónákvæmar, en það getur þó
verið tökunni að kenna. Það
væri gaman að vita á hvaða
forsendu myndinni var
dæmdur gullbjörninn I Berljn
1972. (Árið áður hafði
Decamerone hlotið silfurbjörn-
inn á sama staðý Það gæti verið
vegna þess, að úrvalið þetta ár í
Berlín hafi verið með minnsta
móti, þar sem „Hospital” og
„La vieille fille” (sýnd hér á
frönsku kvikmyndavikunni
1974) skiptu með sér silfur-
birninum, og hvorugar geta
þær nú talist til stórverka.
Trilógía Pasolinis fjallar um
trú, kynlíf og leyndardóma lífs-
ins, og skiptast þessi atriði
nokkuð skýrt milli mynda,
trúin sem aðalstef í
Decamerone, kynlífið er megin-
uppistaðan í Kantaraborgarsög-
unum og í Arabískum Nóttum
fæst Pasolini við leyndar-
dómana. Er síðasta myndin
sögð sú besta, og ef til vill þarf
að skoða þær í nokkru
samhengi til aó öðlast næga
yfirsýn, til að geta dæmt þær i
heild. En sem stök mynd eru
Kantaraborgarsögurnar lítils
virði. Upptökur á myndinni
voru að miklu leyti gerðar í
Englandi, m.a. i litlu þorpi í
Essex Coggeshall. Gekk þar á
ýmsu, því allt starfslið myndar-
innar var ítalskt, auk helstu
leikaranna, og talaði enginn
ensku. Hins vegar þurfti á
mörgum statistum að halda og
voru allmargir íbúar kallaðir
til starfa. En þeim gekk hálfilla
að muna, hvað þessi leikstjóri
hét, Pistolini? Pasteloni? Gerði
hann ekki mynd, sem var
kölluð „La Dolce Vita“? Eða
gerði hann myndina „The
Blow-up“ og heitir hann ekki
Pinolini? Menn veltu þessu
fyrir sér meðan þeir biðu eftir
að hægt yrði að taka næsta
atriði, og það gafst nægur timi
til þessara vangaveltna í
atriðinu á kránni, þegar
náunginn pissaði yfir liðið fyrir
neðan. Því allir urðu að bíða
meðan leikarinn drakk nægi-
lega mikinn bjór til að verða
mál aftur og í einni slíkri pásu
fundu statistarnir loks nafnið á
leikstjóranum, „Pissolini”. SSP.

JACK NICHOLSON
ONEFUWOVER
1NE CIICKCOiSNEST
&
'Jántasy'J'tlm
pmtnn '
A MILOS FORMAS flLM JM-K MHOlSOHm'tin nEVOVF.lt THE (ÍXKDO'S MST'
SmmaWOlSLFlhKHíR mJ WÍUAM REDFÍíW .Wiyíiv UVRl.fiC£ HAUBÍSmlBOGŒDMAN
Bamihmllmmvfl lyKEN KESFY' Oammoj PUffofhyHASKi.il VIMÍR 'Mnk'JMX MTZS<.HL
PwJtkJhySAOLmHTZ U MlOIAl.L DOtXLAS ■ Oir«My MHDS fORMAN
_______-__ Ibiu

1 1
íyrnciMAL VMÍÍDnACK 1MIA»«u»Tw no.TAtv HM»;i »«o Sn»l Bratíd ArtWtS
JS
' S.i*/*/!•••?'
''Í'
■ ■ f 4® >
ONE FLEW OVER THE CUCKOO’S NEST er fyrsta myndin I sögunni, sem hlýtur öll aðal-OSCARS-
verðlaunin fjögur.