Morgunblaðið - 11.04.1976, Síða 24

24
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 11. APRlL 1976

Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Ritstjórnarf ulltrúí
Fréttastjóri
Auglýsingastjóri
Ritstjórn og afgreiðsla
Auglýsingar
hf. Árvakur, Reykjavík.
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Þorbjörn Guðmundsson.
Björn Jóhannsson
Árni Garðar Kristinsson.
Aðalstræti 6, simi 10100
Aðalstræti 6, simi 22480.
Áskriftargjald 1000,00 kr. á mánuði innanlands.
í lausasölu 50,OÓ kr. eintakið.
Stundum er talað af
rnikilli léttúð um hið
svokallaða almenningsálit
og stjórnmálamenn viröast
gjarnan vera þeirrar skoð-
unar, að almenningsálitiö í
t.d. landhelgismálinu kalli
á stóraukinn stríðsrekstur
af okkar hálfu, enga samn-
inga og jafnvel enn róttæk-
ari aðgerðir, svo sem úr-
sögn úr Atlantshafsbanda-
laginu, lokun varnarstöðv-
arinnar o.s.frv. Það ,,al-
menningsálit", af þessu
tagi, sem ýmsir stjórnmála-
menn virðast vera hræddir
við, er í raun búið til af
fámennum hópum, sem
taka sér fyrir hendur að
tala í nafni fjölmennra fé-
lagasamtaka, en ályktanir
slíkra smáhópa eru svo
látnir dynja í fjölmiðlum
og eiga að heita „almenn-
ingsálit".
Morgunblaðið skal ekk-
ert fullyrða um það, hvort
einhver ein stefna í meö-
ferð landhelgismálsins nýt-
ur meiri almannahylli en
önnur. Almenningsálitið er
breytilegt og ef lands-
stjórnin ætti að hlaupa eft-
ir öllum sveiflum í þvi væri
lítil skynsemi í henni.
En þeir, sem vilja kynn-
ast skoðunum almennra
borgara á landhelgismál-
inu ættu t.d. að lesa grein-
ar, sem tvær konur rituðu i
Morgunblaðið fyrir
nokkru og þá ekki síður
grein eftir Ingólf Krist-
mundsson, vélstjóra á
varðskipinu Ægi, sem birt-
ist í Alþýðublaðinu sl. miö-
vikudag. Þessi grein vél-
stjórans á Ægi, sem ásamt
öðrum starfsfélögum sín-
um á varðskipunum hefur
staðið í eldlínu landhelgis-
baráttunnar síðustu mán-
uði, er eitthvert athyglis-
verðasta innlegg í umræð-
ur um landhelgismálið,
sem fram hefur komið um
langt skeið.
í grein sinni segir vél-
stjórinn á Ægi: „Sumir eru
svo vígreifir að þeir spyrja
í fullri alvöru að því er
virðist, hvers vegna við
reynum ekki aö skjóta á
þessa skratta. Þessar hug-
myndir eru skemmtilegar
séu þær ekki alvarlega
. meintar en þær eru ekki
nema til að brosa að. Sé
I fólk hins vegar að kasta'
þessu fram í fullri alvöru
sýnir það aðeins rangt mat
á ástandinu á miðunum.
Skal nú reynt að skýra
þetta nánar. Eitt aðalatrið-
ið er að allir geri sér ljósa
grein fyrir því, hvort þeir
eru leikir eða lærðir, land-
krabbar eða sjómenn, að
þetta stríð getum við aldrei
unnið með vopnavaldi. Það
hlýtur aö vera ljóst öllum
þeim er fulla skynsemi
hafa að slíkt stríð er fyrir-
fram tapað. Ástæðan er
auðvitað sú, að okkar skip
eru ekki smíðuð til hernað-
ar og er því vopnabúnaður
þeirra í algeru lágmarki.
Það er ekkert leyndarmál
að í návígi við freigátur
værum við tæpast búnir að
troða einu skoti í okkar
byssur, þegar freigátan
væri búin að skjóta allt að
eitt hundrað skotum í varð-
skipið.“
Það er ákaflega gagnlegt
að fá svo skorinorða yfir-
lýsingu starfsmanns á einu
varðskipanna um það, að
við getum ékki vænzt þess
að vinna landhelgisdeiluna
við Breta með valdbeit-
ingu. Eins og Morgunblað-
ið hefur margsinnis bent á,
leikur enginn vafi á því, að
við þurfum að efla land-
helgisgæzlu okkar og þá
ekki sízt, þegar til lengri
tíma er litið. En allt tal
manna nú um skjóta efl-
ingu landhelgisgæzlunnar
hlýtur að miðast við trú á
það, aó vió getum unnið
landhelgisstríðið við Breta
með valdbeitingu. En eins
og vélstjórinn á Ægi rétti-
lega bendir á er það höfuð-
atriði, að menn geri sér
grein fyrir því, aö slíkt er
óhugsandi.
En jafnframt bendir Ing-
ólfur Kristmundsson á það,
að ef til vill megi styrkja
varðskipin er hann segir:
„Þrátt fyrir allar þær
ákeyrslur, sem v/s Baldur
hefur orðið að þola er
mesta furða hvað hann er.
Það hefur komið fram, að
skutur hans hefur oft verið
látinn taka við höggum og
hefur það gefizt vel. Hann
hefur skilið eftir sig góð
göt og beyglur. Ástæðan
fyrir því hve vel skuturinn
tekur við höggum er ein-
faldlega sú, að þykkt og
gott efni er í honum.
Reyndar má ekki skilja
þetta svo, að blikk sé í skut
hinna varðskipanna, en
ekki þyrfti að kosta miklu
til að styrkja afturenda
þeirra til mikilla muna.“
Loks eru í grein vélstjór-
ans á Ægi athyglisverðar
hugleiðingar um frétta-
flutning af miðunum.
Hann segir: „Mest púður
finnst fréttamönnum ef
keyrt er á eða trollvírar
klipptir. Allt annað virðist
vart fréttaefni.. . það kem-
ur greinilega fram í viðtöl-
um vió fólk í landi að því
finnst mest púður í
árekstrum og klippingum
. .. mér finnst að meira
mætti gera úr þeirri vinnu
sem varðskipsmenn leggja
á sig við að halda togurun-
um frá veiðum. Manni
finnst það lítils metið, þeg-
ar skipin hafa jafnvel svo
dögum skiptir haldið hóp
togara frá veiðum. Þessi
vinna virðist ekki metin til
frétta, aðeins sagt: Engin
átök urðu á miðum brezku
togaranna í dag. Átök virð-
ist því vera það, sem beðið
er eftir. Fólk spyr, hvað
voruð þið að gera? Engar
ákeyrslur og ekkert klippt.
Þá svarar maður kannski:
Við héldum heilum flota
frá veiðum í marga daga.
Þetta virðist ekki hljóma
neitt spennandi, en hlýtur
þó að vera megintilgangur
í starfi varðskipanna.”
Þessi rólegu og íhugulu
orð Ingólfs Kristmunds-
sonar, vélstjóra á varðskip-
inu Ægi, mættu verða bæði
stjórnmálamönnum og
fréttamönnum í senn um-
hugsunarefni og áminning.
Umhugsunarefni og áminning
urbréf
Laugardagur 10. apríl
Vina í stað
Við fráfall Ölafs Ölafssonar
kristniboóa er mætur maður
genginn og einn trúasti þjónn ís-
lenzkrar kristni um okkar daga.
Hann var borgfirzkur að ætt og
sagt að hann hafi verið staddur í
kirkju í heimabyggð sinni á hvíta-
sunnu, þegar hann fékk köllun til
fylgdar við Krist, og varð jafn-
framt gagntekinn þeirri vissu, að
hann ætti að verða kristniboði.
Hann gekk í kristniboðsskóla í
Noregi og hlaut m.a. góð meðmæli
Ölafíu Jóhannsdóttur. Ölafur
stundaði einnig nám við kristni-
boðsskóla í Bandaríkjunum en fór
loks til Kína 1921 og starfaði þar á
vegum Kínasambandsins norska.
Alls var hann 14 ár kristniboði í
Kína. Hann kom heim ásamt
norskri konu sinni 1938 og hélt
síðan uppi merki kristindóms í
ættlandi sínu, var m.a. einn af
stofnendum Gideon-félagsins, í
stjórn elliheimilisins Grundar og
starfsmaður Híns íslenzka biblíu-
félags. Hann sá draum sinn ræt-
ast við stofnun íslenzku kristni-
boðsstöðvarinnar í Konsó og fór í
kynnisför þangað 1957. Það
gladdi Ólaf mikið að báðir synir
hans gegna kristniboðsstörfum í
Eþíópíu. Sjálfur skrifaði hann
bók um starf sitt í Kína, og nefn-
ist hún 14 ár í Kína. En á kristni-
boðsárum sinum þar skruppu þau
hjón til Islands og voru heima
árin 1928 og 1929.
Við fráfall Ólafs Ólafssonar
kristniboða er fallinn í valinn
mikill mannvinur. Þeir, sem
kynntust honum, gleyma ekki
hjartahlýju hans, hjálpsemi og
viðstöðulausri tilraun til að leiða
meðbræður sína á réttan veg. En
um sjálfan hann má segja, að
hann hafi verið lifandi sönnun
þess, að þar sem góðir menn fara,
þar eru guðs vegir. Það er rétt
sem segir um Ólaf i minningar-
grein hér í blaðinu á þriðjudag-
inn: „Kristindómurinn var hon-
um sannarlegt fagnaðarerindi
sem hann flutti með þeim sann-
færingarkrafti sem þeim einum
er gefinn sem sannfærst hefur um
sannleika kristindómsins, öðlast
persónulega trú á frelsarann
Jesúm Krist, og leitast svo við að
boða guðs orð hreint og ómengað
eins og það er að finna í heilagri
ritningu."
Ólafur Ólafsson studdist ekki
við neinar trúarlegar hækjur,
Biblían var honum nóg.
Gott er að minnast góðra vina,
bæði innlendra og erlendra;
þeirra sem skilja eftir skemmti-
legar minningar og hafa auðgað
líf þeirra, sem þeir hafa átt við-
skipti við. Einn slfkra manna, út-
lendur, er nú á förum til heima-
lands síns að taka við mikils-
verðu starfi, Frederick Irv-
ing, sendiherra Bandaríkj-
anna hér á landi. Þau hjón hafa
eignast marga íslenzka vini,
sem hugsa hlýtt til þeirra
og þakka umfram allt, hve mik-
inn þátt þau hafa átt í því að
auka enn samskipti vinaþjóðanna
tveggja, Islendinga og Banda-
ríkjamanna. Samtal er við þau
Dorothy og Frederick Irving I
blaðinu í dag. Óhætt er að full-
yrða að fáir erlendir sendiherrar
hafa skilið jafn vei óskir tslend-
inga og aðstæður hér á landi eins
og Irving. Hann er einarður mað-
ur og opinskár, laus við allt dipló-
matískt smjaður og fals. Helzt
minnir hann á Penfield, fyrrum
sendiherra sem einnig var frábær
fulltrúi þjóðar sinnar.
Á örlagatímum eins og
þeim, sem nú eru, er ómetan-
legt að hafa hér sendifulltrúa
á borð við Irving-hjónin frá
stærsta lýðræðisriki heims;
þjóð sem aldrei hefur sýnt Islend-
ingum annað en vináttu. Irving-
hjónin hafa ræktað þessa vináttu
þann veg, að til fyrirmyndar er.
Nú tekur hann við aðstoðarutan-
ríkisráðherrastarfi i Washington
og óskum við honum allrar far-
sældar þar. Hann mun m.a. sjá
um útfærslu auðlindalögsögunn-
ar og er það ekki lítið traust, sem
honum er sýnt með svo ábyrgðar-
miklu starfi. Islendingar eiga
hauk í horni þar sem Frederick
Irving er og fagna því sérstaklega
að eiga nú von á því að vinna með
honum að sameiginlegu mark-
miði, hafréttarmálum, en þau eru
lykillinn að lífshagsmunum okk-
ar.
Ómetanleg
vinátta við ísland
Einn þekktasti blaðamaður
New York Times Harold C.
Schonberg kom til Islands fyrir
heimsmeistarakeppni Fischers og
Spasskys og skrifaði fréttir af
mótinu fyrir blað sitt. Hann tók
ástfóstri við land og þjóð og sér
þess stundum stað I hinu mikla
blaði hans. Það er Islendingum
ómetanlegt að eignast góða vini,
sem geta látið til sín taka á er-
lendum vettvangi. I þorskastríð-
inu hefur þessi liðsstyrkur verið
Islendingum sterkur bakhjarl,
eins og oft og einatt hefur komið í
ljós. Sá styrkur, sem íslendingar
hafa fengið frá vinum sínum I
útlöndum, ætti að sýna mönnum
og sanna að við eigum að rækta
vini okkar og fagna því, hve marg-
ir merkir útlendingar taka ást-
fóstri við land og þjóð þegar þeir
koma hingað og kynnast hvoru
tveggja — og þá ekki sízt sögu
okkar og menningu.
I nýlegri grein sem Harold C.
Shonberg skrifar í New York
Times kemur þetta glöggt í ljós.
Hann er að skrifa ritdóm um nýja
bók um Island, Daughter of Fire,
eftir Catharine Scherman, og
hrósar hann höfundi fyrir marg-
víslegar upplýsingar um sögu
landsins og fortíð, þekkingu og
ást á flóru og fuglalífi landsins og
ýmsu öðru, en gagnrýnir hann
fyrir það hve litinn áhuga hann
virðist hafa á nútímaþjóðlífi á Is-
landi. Athyglin beinist öll að því
Islandi, sem var, eins og grein
Harold C. Schonbergs i New York
Times heitir.
Satt er það, að margir áhuga-
menn um íslenzk málefni falla
fyrir sögu og menningararfleið Is-
lendinga, en það er eins og nú-
tímaþjóðlíf eigi lítið erindi við þá.
Þannig mun vera háttað um höf-
und þessarar bókar. Þannig er
einnig háttað um ýmsa þá menn,
sem til Islands koma, t.d. ber
stundum á þvi að gestir, sem
koma frá Norðurlöndum, festa sig
í allskyns fordóma um nútima-
þjóðlíf á Islandi, geta iafnvel ekki
séð reyk frá loðnubræðslu öðru-
vísi en að gagnrýna, að slík verk-
smiðja skuli vera staðsett I
mannabyggð, því að hún hafi í för
með sér mengun. Eitt sinn höfðu
sænskir rithöfundar orð á þessu,
en þá svaraði einn starfsbróðir
þeirra því til, að Islendingar væru
ekki einungis steingervingar,
heldur þyrftu þeir að lifa eins og
aðrar þjóðir og þannig væri hög-
um háttað í landinu, að þeir lifðu
á fiski. Sænsku rithöfundunum
þótti reykurinn frá loðnubræðsl-
unni í Reykjavík skyggja á útsýn-
ið og gáfu þeir I skyn, að þeim
fyndist einna helzt, að Islending-
ar ættu að lifa hér eins frum-