Morgunblaðið - 16.08.1979, Blaðsíða 26

MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 16. ÁGÚST 1979
Börn í Kampútseu í ágúst 1978, fyrir innrás Víetnama. Hver verður framtíð peirra nú? (Ljósm.
Gunnar Bergström)
ar, beinar og leynilegar. Sumir
hafa beðið um nánari tryggingu.
Þess vegna erum við reiðubúin að
láta aðalritara Sameinuðu þjóð-
anna sjá um framkvæmd þeirra.
Breyttar aðstæður,
ný verkefni
Innrás Víetnama hefur breytt
hinum sérstöku aðstæðum sem
ríkja í Kampútseu. — Eftir sigur-
inn 17. apríl 1975 var uppbygging
sósíalismans á dagskrá. Eftir
innrásina snýst málið um tilvist
þjóðar og þjóðmenningar, sem er í
hættu. Eftir sigur á henni verður
sósíal isminn aftur viðfangsefni í
samræmi við óskir fólksins. Það er
fóikið, alþýðan, sem er megin-
krafturinn og hefur fært mestar
fórnir. Samfylking okkar hvílir á
tveim hornsteinum: föðurlandsást
og lýðræði. Lýðræðið felst í því að
samræmast alþýðu manna.
Hvað varðar ríkisstjórn Alþýðu-
ríkisins Kampútseu, þá verður
hún áfram við stjórnvölinn þótt
samfylking verði mynduð, vegna
þess að þessi stjórn er lögleg og
lögmæt, orðin til í áralangri bar-
áttu og kosin í kosningum í mars
1976. Það er hugsanlegt að minni-
háttar breytingar verði á stjórn-
inni, en allir stjórnendur verða til
Þorsteinn Helgason:
Hvers
virði er sjálfstæði
einnar smáþjóðar?
Hernaðarstaðan
Hernaðarstaðan er þannig nú,
að við höfum um fjórðung lands-
ins á okkar valdi og Víetnamar um
fjórðung. Þeir ráða einkum borg-
unum, nokkru af aðalvegunum og
suðausturhluta landsins kringum
þjóðveg 1, sem liggur frá Saigon
til Phon Penh. I hinum tveim
fjórðungunum eigum við í skæru-
hernaði og njótum stuðnings íbú-
anna.
Við hvetjum fólk ekki til að
flýja þessi svæði eins og við
gerðum í stríðinu 1970—75, ekki
einu sinni frá svæðum sem eru í
óvinahöndum. Fólkið er okkur
hliðhollt. Þetta stríð hefur nefni-
lega fært okkur sanninn um að
kampútsanska þjóðin ber alda-
gamalt hatur í brjósti til Víet-
nama. Þetta er ekki fyrsta árás
þeirra á Iand okkar í sögunni. Það
sem kemur á óvart er að þetta
gerist á 20. öld, þegar talað er um
að nýlendustefnan og heimsvalds-
stefnan séu að líða undir lok.
Lífsbjörg frá
Tahilandi
Á þeim landssvæðum sem við
ráðum, ræktum við af mætti, en
þar er mest um áður óræktað land
að ræða. Reynslan úr fyrra stríði
hefur þó kennt okkur að leysa
þennan vanda. Auk þess getum við
keypt hrísgrjón frá Thailandi. Við
höfum stöðugt hin bestu tengsl við
thailensk stjórnvöld sem viður-
kenna ekki aðra stjórn en okkar
og er í mun að Kampútsea haldi
sjálfstæði sínu.
Á óvinasvæðum verður æ minna
að bíta og brenna. Það er líka
aðalástæðan til þess að fólkið í
borgunum tekur nú að flytja aftur
út um sveitir.
Komu Víetnamar
til að frelsa?
Víetnömum tókst í byrjun að
villa nokkrum hópi manna sýn,
einkum þeim sem urðu fyrir und-
irróðri þeirra áður. Víetnamarnir
sögðust komnir til að frelsa og
hvöttu fólk til að flytja til borg-
anna. Það var reyndar flest stöðv-
að við borgarmörkin og fékk ekki
að flytja inn, vegna þess að Víet-
namarnir báru ekki traust til
þessa fólks. Þeir úthlutuðu nógum
hrísgrjónum byrjun og jusu þar
af ágætr ypskeru okkar í ár.
Þeir töluðu einnig flærðarlega.
En þrem mánuðum síðar — um
mánaðamótin mars—apríl fór að
renna upp ljós fyrir þessu fólki. í
fyrsta lagi fór að gerast þrengra í
búi. Þetta var viðbúið, því að
Víetnamar höfðu ausið úr korn-
skemmum okkar og fætt sinn
mikla her uns þurrausið var. í
öðru lagi — og það skipti sköpum
Texti eftir
frásögn
og viðtali
við Thiounn
Prasith
sendiherra
„Rauðu
kmeranna ”
hjá Sam-
einuðu
þjóðunum
Síðari hluti
— þá varð fólkinu smámsaman
ljóst að stjórnsýsla sú sem Víet-
namar komu upp í Phnom Penh
hefur ekki hætishót af þjóðernis-
svip eða kmera-anda. Allt er
víetnamskt. Nokkur kmerabrot
finnast innanum, en það eru eink-
um Kampútseumenn frá Suð-
ur-Víetnam (Kampútseu Króm)
eða Víetnamar sem hafa búið í
Kampútseu og kunna málið vel.
Samvinna við
fyrri fjandmenn
Fleiri og fleiri gera sér ljóst að í
þessu stríði er sjálf tilvist
kmera-kynþáttarins í húfi og að
Víetnamar ætla sér að innlima
Kampútseu til frambúðar.
Því á sér nú stað sameining
margra áður andstæðra afla bæði
á hernaðar- og stjórnmálasviðinu
í breiða fylkmgu. Her er m.a. um
að ræða nokkurra þúsund manna
hersveitir sem kallast Khmer
Serei. Þeir litu á okkur sem óvin
númer eitt og börðust gegn okkur
áður fyrr. Nú skoða þeir innrásar-
lið Víetnama sem höfuðfjand-
mann sinn og á vígvöllunum höf-
um við samvinnu. Ekki er um
sameiningu að ræða heldur sjálf-
stæðar aðgerðir gegn sama fjand-
manninum.
Við höfum samband og tengsl
við ýmsa stjórnmálaaðila til að
virkja öll þjóðleg og lýðræðisöfl í
eina fylkingu, einnig þau sem áður
voru á móti okkur, því að hér er
ekkert rúm fyrir innbyrðis ágrein-
ing þegar líf þjóðarinnar er í húfi.
Meira get ég ekki sagt í bili,
nema látið í ljós þá von, að þessi
fylking verði sett á laggirnar sem
fyrst.
Hvað tekur við
eftir sigur?
Umræðum verður haldið áfram
milli þeirra sem taka þátt í fylk-
ingunni allt til sigurs og einnig
eftir hann. Ef þátttakendur koma
sér saman, mynda þeir síðan
ríkistjórn. Ef ekki, verða haldnar
kosningar til stjórnar — almenn-
staðar í landinu sjálfu, þetta er
engin útlagastjórn.
Hver er fulltrúi
Kampútseu?
Nú um átökin á alþjóðavett-
vangi.
Víetnam sýndi útþenslu- og
árásareðli sitt skýrt með innrás-
inni í Kampútseu. Hver hefði
trúað því að Víetnam — víet-
namska þjóðin — sem hefur barist
svo mjög um árabil og naut al-
þjóðlegs álits að unnum sigri, —
hver hefði trúað, að forystumenn
Víetnams reyndust svo fljótt vera
landvinningamenn? Hver hefði
búist við því, að Víetnam réðist á
Kamptúseu með græðgi og
grimmd? Allir sjá nú það, sem
áður var dulið eða hálffalið.
Þessar staðreyndir hafa leitt til
þess — þrátt fyrir allan áróður
gegn okkur sem við höfum jafnan
vísað á bug — að yfirgnæfandi
meirihluti ríkja og almennings-
álitið í heiminum fordæma árás
Víetnama og styðja sjálfstæði
Alþýðuríkisins Kampútseu og rétt
okkar til að leysa sjálf eigin
vandamál og lifa í friði og öryggi
innan núverandi landamæra.
Við höfum notið stuðnings og
aðstoðar hvarvetna. í Sameinuðu
þjóðunum er stjórn okkar viður-
kennd hin eina löglega og lögmæta
í landinu og sömuleiðis í samtök-
um óháðra ríkja þrátt fyrir allan
þrýsting og bellibrögð af hálfu
Víetnama og Kúbumanna í þeim
tilgangi að koma okkur út úr húsi.
Menn kunna að spyrja: Hvað
gerist í Havana á þingi óháðra
ríkja í haust? Við erum fullgildir
meðlimir í samtökunum. Kúbu-
mönnum ber skylda til að bjóða
okkur. Bjóða þeir okkur eða láta
þeir það vera? Það fer eftir þeirri
baráttu sem fólk okkar heyir í
landinu og jafnframt eftir heims-
álitinu.
Hvert verður næsta
fórnarlamb?
Staðreyndin er nefnilega sú að
málefni Kampútseu er ekki ein-
ungis okkar mál, ekki bara vandi
sem viðkemur Kapútseu og Víet-
nam. Hér er um grundvailaratriði
að ræða, mál sem heyrir undir
sáttmála Sameinuðu þjóðanna og
grundvallarreglur óháðu ríkjanna,
meginreglur sem almennt eru í
heiðri hafðar í alþjóðasamskipt-
um.
Ef menn tækju það gott og gilt
að Víetnamar ráðist á og innlimi
smáríkið Kampútseu, þá beinist
spurningin að öðrum ríkjum,
hvort sem þau eru í Asíu, Afríku,
Suður-Ameríku eða Evrópu: Hve-
nær kemur að þeim?
Þess vegna kemur þetta öllum
löndum við, smáum sem stórum.
Ef stóru ríkin samþykkja að stór-
veldi innlimi smáríki, hvað hafa
þau þá lengur til málanna að
leggja? Og þá enn frekar þegar að
baki hernáminu stendur risaveldi
sem skýlir sér bak við „spennu-
slökun."
Leiðtogar Víetnams voru svo
ósvífnir að segja við aðalritara
UtÞensla Víetnams 938—1890
KINA
BURMA
llllll Upphafleg landsvæði [ 1100
Svæði, sem voru um skeiö undir
yfirróöum Víetnama.
SIAM
(Thalland)