Morgunblaðið - 01.10.1980, Qupperneq 38

46
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 1. OKTÓBER 1980
Mikið tjón í elds-
voða í Hafnarfirði
MIKIÐ TJÓN varð í eldsvoða í
Ilafnarfirði í fyrradag, er eid-
ur varð laus í birKðaKeymslu
Hvals hf. Logaði þar í umbúð-
um utan af hvalafurðum sem
senda á til Japans á markað.
Slökkvilið var kallað á staðinn
um klukkan 8.50 um morgun-
inn, og kom það á vettvang
með þrjá slökkvibíla. Elds-
upptök eru ókunn, en að sögn
slökkviliðsins i Hafnarfirði
Ægis-bingó
i Sigtúni
LIONSKLÚBBURINN Ægir efnir
til binifós í Sigtúni i kvöld. Bingó-
ið er með nýju og áður óþekktu
sniði — 20 umferðum, sem stjórn-
andi bingósins Svavar Gests hefur
sérstaklega samið.
Bingóið er haldið í fjáröflunar-
skyni vegna framkvæmda klúbbs-
ins við endurbyggingu sundlaugar-
innar við heimili þroskaheftra að
Sólheimum í Grímsnesi.
Vinningar verða margir, að heild-
arverðmæti 2 milljónir og aðalvinn-
ingur er Sanyó-sjónvarpstæki, lit-
sjónvarpstæki, og auk þess koma
skemmtikraftar fram.
Húsið opnar kl. 19.30 og bingóið
hefst kl. 20.30. Lionsklúbburinn
Ægir heitir á alla velunnara að
fjölmenna á bingóið í Sigtúni í
kvöld.
leikur grunur á að um íkveikju
hafi verið að ræða.
Skemman sem eldurinn kom
upp í er gamall braggi, og var
þar staflað upp ósamsettum
pappaöskjum sem pakka átti
hvalafurðunum í. Var öskjunum
staflað upp á bretti, sem gerðu
það að verkum að eldurinn gat
hlaupið um stæðurnar, og auð-
veldlega brotist upp þar sem
erfitt var að koma að vatns-
slökkvitækjum eða öðrum bún-
aði. Tókst ekki að ráða niðurlög-
um eldsins fyrr en komið var
með vélar til að aka öllum
umbúðunum út úr húsinu.
Sem fyrr segir varð mikið
tjón í eldinum, auk þeirra
óþæginda sem það veldur að nú
vantar umbúðir utan um vör-
urnar. — Húsið skemmdist hins
vegar lítið að sögn Slökkviliðs-
ins í Hafnarfirði.
Ekið á tví-
tuga stúlku
EKIÐ var á tvítuga stúlku þar sem
hún var á gangi á Suðurlandsbraut
um kl. 3 aðfararnótt sunnudagsins.
Ók bíll austur götuna og lenti á
stúlkunni. Hlaut hún slæmt höfuð-
högg og liggur enn á gjörgæsludeild.
Þá var fernt flutt á slysadeild
síðdegis á föstudag eftir harðan
árekstur á mótum Grettisgötu og
Snorrabrautar.
Góð veiði loðnu-
skipa um helgina
skipunum. Frá laugardegi hafa
eftirtalin skip tilkynnt um afla:
Laugardagur: Náttfari 470, Örn
580, Harpa 600, Jón Finnsson 600,
Hákon 550, Gísli Árni 640, Gígja
780, Magnús 550, Fífill 620, Dag-
fari 530, Keflvíkingur 530, Pétur
Jónsson 850, Haförn 680, Helga II
540, Albert 590, ísleifur 450, Súlan
780, Rauðsey 590, Kap II 690,
Svanur 600, Hilmir II 570, Bergur
530.
Sunnudagur: Óli Óskars 1350,
Ljósfari 580, Grindvíkingur 1050,
Börkur 1150, Sæbjörg 600, Júpiter
1300, Guðmundur 830, Helga Guð-
mundsdóttir 740, Víkurberg 550,
Víkingur 500, Sigurður 1400, Haf-
rún 630, Skarðsvík 620, Hilmir 450.
Mánudagur: Náttfari 500, Örn
585.
Þriðjudagur: Hilmir 1400, Gísli
Árni 630, Haförn 690, Jón Finns-
son 580, Magnús 540, Eldborg 1630,
Harpa 640.
Almut Rössel, orgelleikarinn
kunni, sem heimsækir ísland.
AFLINN á loðnuvertíðinni var
siðdegis í gær orðinn um 73
þúsund tonn og var tilkynnt um
tæpan helming þess magns frá
laugardegi þar til í gær. Loðnan
hefur verið mjög vestarlega und-
anfarið. en síðustu daga hefur
hún sigið talsvert suðvestur á
bóginn. Löng sigling er á miðin
eða frá 15 og upp í 30 tíma, en
Bolungarvík er næsti löndunar-
staður. 38 skip hafa nú byrjað
loðnuveiðar af þeim 52, sem leyfi
hafa til veiðanna. Loðnuvertíðin
byrjaði 5. september og fór rólega
af stað, en um helgina er óhætt að
segja, að mokveiði hafi verið hjá
Útlendur organisti
heldur námskeið
HÉRLENDIS er staddur þýzkur
orgelleikari, Almut Rössier að
nafni. Rössler heldur þessa dag-
ana námskeið á vegum Tón-
listarfélagsins í Reykjavik, og
hófst það í gær, 30. sept og
stendur til 2. okt.
Almut Rössler kennir í dag í
kirkju Fíladelfíusafnaðarins frá
kl. 14—17 og á morgun í Dóm-
kirkjunni á sama tíma. Nám-
skeiðinu lýkur annað kvöld með
kvikmynd um tónskáldið Messia-
en, sem sýnd verður í Norræna
húsinu kl. 20.30 — og þar ætlar
hún Almut að segja af ævi og
starfi Messiaen.
í frett frá Tónlistarskólanum
segir, að Almut Rössler sé einn
þekktasti orgelleikari Evrópu, og
sérílagi kunn fyrir leik sinn á
verkum Messiaen, en Almut hef-
ur starfað mikið með því tón-
skáldi.
Öllum er heimill aðgangur að
námskeiðinu.
Nýja gæzluþyrlan
væntanleg í dag
HIN nýja þyrla Landhelgisgæzlunn-
ar er væntanleg til landsins í dag
með varðskipinu Ægi. Þyrlan er af
gerðinni Sikorsky S-76 og er m.a.
hönnuð með störf við landhelgis-
gæzlu í huga. Þyrlunni var flogið frá
Bridgeport í Bandaríkjunum til St.
Johns á Nýfundnalandi með við-
komu í Bangor, Halifax og Sidney.
Áttræð í gær:
Ásta Pálsdóttir
Stykkishólmi
Ásta Pálsdóttir, Silfurgötu 1,
Stykkishólmi, varð áttræð í gær.
— Hún fæddist í Ögri við Stykkis-
hólm, 30. september árið 1900.
Foreldrar hennar, Páll bóndi, sjó-
maður og vitavörður í Höskuldsey,
Guðmundsson og kona hans, Ást-
ríður Helga Jónsdóttir, bónda á
Helgafelli í Helgafellssveit, voru
af snæfellskum ættum, kunnum
um Snæfellsnes og Breiðafjörð.
Fólk þessara ætta hefir verið
einkar farsælt, kynsælt, vel gert
og vel látið af sveitungum sínum
og samborgurum, hvarvetna sem
það hefur búið eða leið þess legið.
Það sker sig úr fjöldanum sökum
þess hversu svipmót þess og yfir-
bragð eru sterk, enda er kynfylgja
mikil í ættinni.
Þau Páll og Ástríður eignuðust
alls 14 börn. Tvö dóu í bráðri
bernsku, en tólf lifðu og komust til
efri ára. Enn eru níu þeirra á Iífi,
öll við aldur, en látin eru Magða-
lena, fyrrum húsfreyja í Stykkis-
hólmi, elzt systkinanna, Ágúst var
útvegsbóndi í Vík við Stykkishólm
og á liðnu sumri lézt Kristín,
húsfreyja í Stykkishólmi. Á lífi
eru: Georg, búsettur í Reykjavík,
Guðrún, húsfreyja í Reykjavík,
Jónas, búsettur í Stykkishólmi,
Guðmundur, búsettur í Hvera-
gerði, Una, húsfreyja í Reykjavík,
Soffía, húsfreyja í Stykkishólmi,
Sigurvin, búsettur í Keflavík,
Höskuldur, búsettur í Stykkis-
hólmi, yngstur þeirra, og afmælis-
barnið, Ásta, húsfreyja í Stykkis-
hólmi, en hún er fimmta í röð
þeirra, sem komust á legg. — Öll
urðu þessi systkini atorku- og
dugnaðarfólk, sem barðist harðri
lífsbaráttu til þess að sjá sér og
sínum farborða og létu aldrei
deigan síga á langri vegferð, þótt
barningsveður og svalviðri fengju
þau stundum í fang. Hafa afkom-
endur þeirra systkina margir
hverjir erft þessa eiginleika í
ríkum mæli, vaxið með viðfangs-
efnum sínum og reynzt traustir
þegnar og hinir nýtustu borgarar.
Nítján ára að aldri, 25. október
1919, giftist Ásta Lárusi Elíassyni,
annáluðum öðlingsmanni. — Lár-
us fæddist í Klettakoti í Fróðár-
hreppi, 27. nóvember 1893. Var sjö
ára aldursmunur á þeim hjónum.
— Lárus ólst upp að Helgafelli,
þeim fornfræga stað, hjá Jónasi
Sigurðssyni, bónda þar, og Ástríði
Þorsteinsdóttur, konu hans, afa og
ömmu Ástu. í bernsku var Ásta
mjög handgengin ömmu sinni og
afa á Helgafelli og var þá oft þar í
heimsókn um lengri eða skemmri
tíma og naut þar mikils ástríkis
allra á því fjölmenna heimili,
sérstaklega Ástríðar ömmu sinnar
og naut þar nafns. — Ásta á
margar góðar bernskuminningar
um heimsóknir sínar að Helga-
felli. Hún minnist þess, að sjö ára
gömul var hún með ættfólki sínu
við fermingu Lárusar í kirkjunni
að Helgafelli. Engan grunaði þá,
að þar væri verið að ferma
mannsefni hennnar. Og að sjálf-
sögðu var enginn grunur í þeim
sjálfum, Ástu og Lárusi, þegar
hann sem unglingur tók í hönd
litlu telpunnar og leiddi hana um
tún og engi að Helgafelli og upp á
Fellið fyrir ofan bæinn, sem róm-
að er í sögum að fornu g nýju fyrir
þá helgi, sem á því hvílir — að þau
ættu eftir að verða lífstíðarföru-
nautar.
Ásta er tólf ára, þegar Jónas afi
hennar deyr. Henni er enn í fersku
minni, sá mikli mannsafnaður, er
var við útför hans. Hann var
mikill búhöldur og virtur af sveit-
ungum sínum. — í „íslenzkum
æviskrám" Páls Eggerts Ólafs-
sonar stendur þetta m.a.:
„Jónas bjó á nokkrum býlum í
Helgafellssveit, síðast að Helga-
felli 1888—1911 og dvaldist þar
síðan. Gerði miklar jarða- og
húsabætur, varð efnamaður,
gegndi ýmsum trúnaðarstörfum í
sveit sinni ...“
Við fráfall Jónasar féll Helga-
fell ekki úr ættinni. Að honum
gengnum tók Þorgeir sonur hans
við búsforráðum og bjó þar rausn-
arbúi um langan aldur. Þegar
hann brá búi, tóku Ragnheiður
dóttir hans og eiginmaður hennar
Hinrik Jóhannsson við búinu. Var
þetta forna höfuðból vel setið af
þeim. Hjörtur, sonur þeirra, er svo
að mestu eða öllu leyti tekinn við
af þeim. Hafa þeir feðgar gert
mikið fyrir jörðina, bætt hana og
aukið svo og húsakostinn og reka
þar myndarbú á nútíma mæli-
kvarða, sem mikil vélvæðing hefur
sett sitt mark á og breytt öllum
búskaparháttum til hins betra.
Af ættingjum og vinum þeirra
Ástu og Lárusar hefir því lengi
verið viðbrugðið, hversu farsælt
og hamingjusamt hjónaband
þeirra var, svo að aldrei bar þar
skugga á. Þau voru einstaklega
samrýnd og einhuga í öllu, sem
þau tóku sér fyrir hendur. Um
allt, sem laut að uppeldi barnanna
og hvaðeina annað, sem varðaði
hag heimilisins, voru þau sem einn
hugiir og ein sál. Börnin þeirra,
sjö að tölu, bera öll því glöggt
vitni, að þau hafa hlotið frábært
uppeldi og umönnun í bernsku og
æsku, enda kippir þeim svo í kynið
um gjörvileik, myndarskap og
háttvísi í samskiptum við aðra að
eftirtekt vekur. — Ásta og Lárus
höfðu ekki af miklum auði að
státa, þeim veraldarauði, sem
mölur og ryð fær grandað, en þau
voru samt rík og sæl af sonum
sínum og dætrum. í börnunum var
auðlegð þeirra og gifta fólgin. —
Börn þeirra Ástu og Lárusar eru
þessi: Bjarni, kaupmaður í Stykk-
ishólmi, kvæntur Hildigunni
Hallsdóttur. Svanlaugur Elías,
kaupmaður í Stykkishólmi,
kvæntur Ingu Bjartmars. Helga
Kristín, gift Leó Guðbrandssyni,
sparisjóðsstjóra í Ólafsvík. Lea,
gift Agnari Möller, fyrrum kaup-
manni í Reykjavík og nú skrif-
stofumanni hjá IBM. Hrefna, gift
Eggert Magnússyni, húsasmíða-
meistara í Garðabæ. Ebba Júlí-
ana, gift Þorgeiri Ibsen, skóla-
stjóra í Hafnarfirði. Gunnlaugur,
húsasmíðameistari, Stykkishólmi,
kvæntur Hönnu Ágústsdóttur.
Alls eru barnabörn Ástu og
Lárusar 23 og barnabarnabörnin
17. Lárus Elíassson andaðist 9.
desember 1971, sjötíu og átta ára
að aldri. Höfðu þá Ásta og hann
verið sextíu og tvö ár í hjóna-
bandi. Lárus var harðduglegur
maður og féll aldrei verk úr hendi
meðan honum entist heilsa og líf.
Á unga aldri og fram eftir árum
stundaði hann aðallega sjó-
mennsku og studdist við lítilshátt-
ar landbúskap vegna síns marg-
menna heimilis. Um skeið tók
hann þátt í útgerð með Ágústi,
mági sínum, útvegsbónda í Vík, og
var um langt árabil hafnarvörður
í Stykkishólmi. Var haft á orði,
hversu vel og samvizkusamlega
hann leysti það starf af hendi.
Vegna þessa og greiðvikni sinnar
og lipurðar við sjómenn, sem
hafnarinnar nutu, varð hann vin-
sæll meðal þeirra, enda sjálfur
sjómaður á yngri árum.
Þegar Lárus var allur, varð
mikið skarð fyrir skildi hjá þess-
ari góðu fjölskyldu. Viðbrigðin
voru mikil fyrir Ástu, en hin
mikla Guðstrú hennar og gleðin
yfir að eiga góð og mannvænleg
börn mildaði söknuðinn. — Báðum
var þeim það sameiginlegt, Lárusi
og Ástu, að leggja rækt við
Guðstrú sína af einlægum og
fölskvalausum huga. Hinar tíðu
kirkjugöngur þeirra voru ekki
sprottnar af sýndarmennsku held-
ur ríkri innri þörf til þess að þjóna
Guði sínum. Látleysi þeirra og
dagfarsprýði bar þess merki í einu
og öllu, að þau voru sannkristnar
manneskjur. — Og enn gengur
Ásta til helgra tíða í kirkju sinni í
Stykkishólmi.
Ásta Pálsdóttir er ekki vílgjörn
kona. Enn heldur hún heimili
alein í húsinu sínu á hólnum
neðan yið Þinghúshöfðann í
Stykkishólmi. Ekki er að efa, að
trú hennar á æðri máttarvöldum
gera henni þetta fært. Vinir og
ættingjar heimsækja hana oft og
á sumrum er mjög gestkvæmt af
hálfu þess skylduliðs, sem fjarrri
býr, en hún heldur uppi sömu
rausn og áður og öllum er tekið
konunglega. Er mörgum það undr-
unarefni að þar skuli í engu breytt
frá því sem fyrr var á meðan
bóndi hennar var á lífi. Allt á
heimilinu er sem áður á sínum
stað. Á þessu heimili er hvorki vítt
til veggja né hátt til lofts, en þar
er mikið hjartarými og hlýlegt
viðmót góðrar konu sem breytir
ekki háttum sínum eða heimilis-
haldi þótt hún sé mjög við aldur,
þann aldur, þegar flestir draga sig
sem mest í hlé frá umheiminum.
Hún hefur yndi af lestri góðra
bóka. Hún er langminnug á það
sem hún les og er fróð. Hún fylgist
vel með því, sem er að gerast
umhverfis hana og í þjóðfélaginu.
Ásta hefur svo sannarlega lifað
tímana tvenna og þrenna. Eins og
allir á hennar aldri, hefur hún
Iifað, verið áhorfandi og þátttak-
andi í örum breytingum og fram-
förum í lífi þjóðarinnnar, fylgzt
með umbrotunum, reynt og séð af
eigin raun, hversu þjóðin brauzt
úr fátækt og umkomuleysi og varð
bjargálna og frá því að vera aðeins
bjargálna til að vera velmegandi
og búa við hagsæld. Hún er glöð og
þakklát forsjóninni fyrir að hafa
fengið að upplifa þetta. En þrátt
fyrir öll umbrotin og breytingarn-
ar frá því sem áður var, heldur
hún enn háttum sínum og sálarró
og unir sæl við sitt í lágreistu húsi
sínu. Úr því húsi er hið fegursta
útsýni yfir innsiglinguna og 'höfn-
ina í Stykkishólmi, sérkennilega
og fagra. Allt athafnalífið við
höfnina blasir þar við. Snertispöl
ofan við hús hennar er svo Þing-
húshöfðinn. Þar er Amtsbóka-
safnið með sínar fágætu bækur.
Af höfðanum er víðsýnt til allra
átta. Margra yndi er að ganga á
þennan höfða til þess að njóta
útsýnisins þaðan, einkum á sól-
fögrum morgni eða aftni, því að
hvergi er fegurra sólris og sólar-
lag en við Breiðafjörð.
Megi ævikvöld Ástu Pálsdóttur
verða eins fagurt og aftanskinið
við Breiðafjörð, þegar það skartar
sínu fegursta undir haust.
A.S./L.G.