Morgunblaðið - 31.05.1981, Side 7

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 31. MAÍ1981
7
Umsjónarmaöur Gísli Jónsson
R.B. í Kópavogi skrifar
mér svo skynsamlegt og
hófstillt bréf að ég freistast
til að birta það óstytt:
„Að undanförnu hef ég
alloft heyrt og séð klausu
sem hljóðar eitthvað á þessa
leið: Ferðin var alveg dýrleg.
Eina, sem vantaði, var gott
veður. Eða: Sýningin var
mjög góð. Eina, sem á skorti,
er lýsingin.
Því miður finn ég ekki
blaðið sem birti eitthvað
þessu líkt um daginn, en er
samt sannfærður um að
svona orðafar er býsna al-
gengt bæði í ræðu og riti.
Sjálfum finnst mér að orðið
það þurfi endilega að bætast
framan við orðið eina í
byrjun seinni setningarinn-
ar, og raunar verð ég að játa
að fyrst, þegar ég rakst á
svona nokkuð á prenti, varð
ég að lesa setninguna tvisvar
áður en ég skildi hugsunina.
Því spyr ég: Er ég svona
vitlaus, eða eru þau, sem ekki
nenna að nota fornafnið það,
óþarflega löt?“
Ég svara fyrst þessari
spurningu. Bréfritari spyr
vissulega ekki vitleysislega.
Þar sem eina er veik beyging
af eitt, skortir með því
ákvæðisorð. Spurningin í
mínum huga er fyrst og
fremst sú, hvort við eigum að
segja það eina eða hið eina.
Ég geri ráð fyrir að hið sé
upprunalegra, en muni nú
þykja helst til hátíðlegt mál.
Ég get því fallist á að eðlilegt
væri að taka svo til orða:
Ferðin var alveg dýrleg. Það
eina, sem vantaði, var gott
veður. Takið eftir að bréfrit-
ari notar að réttu lagi orð-
myndina dýrlegt, en ekki
dýrðlegt. í nafnorðinu dýrð,
er ð viðskeyti sem á ekkert
erindi inn í áðurnefnt lýs-
ingarorð. Á sama hátt er
dýrlingur myndað og á því
einnig að vera ð-laust.
R.B. heldur áfram:
„Aðra undarlega breytingu
á málfari hef ég oft orðið var
við upp á síðkastið. Þegar
einhverju er ólokið, segir
fólk gjarna: Það á eftir að
gera þetta. í minni sveit var
hins vegar sagt: Það er eftir
að gera þetta og þetta. En
maður gat líka sagt: Hann
eða hún á eftir að gera þetta
og þetta. Og aftur spyr ég: Er
ég svona vitlaus, eða hvað?
Vel á minnst; ég notaði
orðið maður sem óákveðið
fornafn hér á undan. Ekki
man ég hvort þú hefur skrif-
að um þessa notkun manns-
ins, en mín skoðun er sú, að
enda þótt hún sé kannske
dönsk að uppruna, eigi alls
ekki að fordæma hana og
hún geti farið nokkuð vel í
ákveðinni stílgerð, þegar
frásögnin er einföld og lát-
laus.“
Nú verð ég að játa, að mér
þykir það, sem bréfritari
segir um er og á, orka
tvímælis. Skilsmunur þessa
fyrir mér er ekki skýr. Ég
hneigist til að verja hvort
tveggja: Það á eftir að gera
þetta og það er eftir að gera
þetta. I hinu fyrra dæmi
táknar það einhvern óper-
sónulegan kraft sem á verkið
ógert. En í síðara tilvikinu er
verk ógert, eftir er að gera
það.
Ég er sammála því sem
R.B. segir um notkun orðins
maður. Hún er ekki með öllu
fordæmanleg í ákveðinni
stílgerð, þótt það sé haft sem
óákveðið fornafn. Steinn
Steinarr kvað:
Þótt borgir standi í báli
og beitt sé eitri og stáli,
þá skiptir mestu máli
að maður græði á því.
í þessu dæmi eins og
fleirum er reyndar mjótt á
mununum hvort maður
greinist óákveðið fornafn eða
nafnorð. Gildir um notkun
þessa orðs sem oftar að
hófsemin hentar best.
Þá birti ég meginefni bréfs
Ásmundar J. Jóhannssonar í
Reykjavík frá 18. maí sl.:
„Pistill þinn í blaðinu í
gær um áhersluforskeytið
hund- rifjaði upp fyrir mér
smásögu af einkennilegum
talshætti, sem ég hefi oft
brosað að.
I upphafi bretavinnunnar
hér á árum áður sagði eldri
maður vinnufélögum sínum
frá því, að heldur betur hefði
hlaupið á snærið hjá syni
sínum, hann væri orðinn
túlkur í bretavinnunni. Var
karl spurður hvernig það
mætti vera, eða hvort sonur-
inn talaði ensku. Þá sagði
karlinn: „Ég held nú það,
strákurinn talar ensku eins
og hundur." Að þessu var
mikið hlegið og karl spurður
hvernig ensku hundar töl-
uðu, en hann brást hinn
versti við og sagði þá, sem
stríddu honum, ekki skilja
______________102. þáttur
sitt eigið móðurmál, hvað þá
önnur.
Eftir að hafa lesið pistil
þinn, þá dofnar brosið. í
staðinn vaknar sú spurning,
sem ég bið þig að reyna að
svara, hvort hjá karli hafi
lifað löngu fyrnt orðatiltæki,
eða þetta hafi aðeins verið
aulaleg samlíking."
Höfundur gerir sér grein
fyrir því að spurningin er
þung, því að hann biður mig
að reyna að svara henni. Það
skal ég gera. Mér þykir síðari
tilgátan trúlegri, að þetta sé
aulaleg samlíking, eða ein-
hvers konar tilburðir þess að
tala sérkennilega. Ég kann-
ast við ýmsar slíkar samlík-
ingar sem ýmist eru fárán-
legar eða út í hött: Þetta er
eins og að drekka hland með
nefinu, er sagt um eitthvað
sem á að vera mjög auðvelt. I
stað þess að segja: eins og
naut i ílagi eða minkur i
hænsnabúi. sem hefur ekki
þótt nógu frumlegt, hef ég
heyrt svo til orða tekið um
ólátasegg, að hann hafi hag-
að sér eins og ljón í kartöflu-
garði. Margt, sem nú þykir
ekki lengur frumlegt eða
nýstárlegt, ætla ég að sé af
þessu tagi, eins og þegar sagt
er að eitthvað sé eins og
andskotinn upp úr súru.
En álappalegt og fáránlegt
orðalag er ekki alltjent til
komið viljandi. Margur er
glapyrðingur af fljótfærni,
kunnáttuskorti, klaufaskap
og smekkleysi. Þjóðkunnur
gáfumaður, sem kunnur var
að óheppni í tali, og mismæl-
um, sagði eitt sinn: „í þessu
máli eru tvær þungamiðjur
og báðar grímuklæddar."
Undir annars konar slys
má flokka hitt, er hvatvís
maður og hrekklaus þurfti að
standa fyrir útför nákomins
ættingja. Honum hafði láðst
að velja í tæka tíð hvað
syngja skyldi yfir gröfinni.
En hann treysti betur Hall-
grími Péturssyni en sjálfum
sér og bað menn sækja í
skyndi Passíusálmana og
kvað einu gilda hvað þaðan
væri tekið, allt væri jafnfal-
legt eftir blessaðan Hall-
grím. Síðan fletti hann af
hendingu upp í sálmunum og
kyrjaði í stað:
Sjá hér, hvað illan enda
ótryggð og svikin fá.
Júdasar líkar lenda
leiksbróður sínum hjá.
Innflytjendur —
útflytjendur
Óskum eftir aö komast í samband viö fyrirtæki,
sem áhuga hafa á viðskiptum viö Kanada.
Vinsamlega skrifið á íslenzku eöa ensku til
THORSHAMMER
1950 Ellesmere Rd.
Unit 1,
Scarborough, Ontario, MLH 2v8 Canada
GENGI VERÐBRÉFA 31. MAÍ1981
VERÐTRYGGÐ VERÐTRYGGÐ
SPARISKÍRTEINI HAPPDRÆTTISLAN
RÍKISSJÓÐS: Kaupgangi pr. kr. 100.- RÍKISSJÓÐS Kaupgengi
1969 1. flokkur 6.497,51 pr. kr. 100.-
1970 1. flokkur 1970 2. flokkur 5.953,09 4.338.86 A — 1972 2.193.89
1971 1. flokkur 3.922,37 B — 1973 1.806,92
1972 1. flokkur 3.402,51 C — 1973 1.544,10
1972 2. flokkur 2.905,07 D — 1974 1.315,21
1973 1. flokkur A 2.160,48 E — 1974 905,67
1973 2. flokkur 1.990,05 F — 1974 905,67
1974 1. flokkur 1.373,85 G — 1975 606,55
1975 1. flokkur 1.123,37 H — 1976 579,83
1975 2. flokkur 846,05 801,53 I — 1976 443,96
1976 1. flokkur J — 1977 414,45
1976 2. flokkur 649,84 Ofanskréð gangi er m.v 4% évöxtun
1977 1. flokkur 603,70 p.é. umfram verötryggingu auk vinn-
1977 2. flokkur 505,56 ingsvonar. Happdraattisbréfin aru gaf-
1978 1. flokkur 411,98 in út é handhafa.
1978 2. flokkur 1979 1. flokkur 325,17 274,96 HLUTABRÉF
1979 2. flokkur 213,35 Tollvöru- Kauptilboð
1980 1. flokkur 165,55 geymslan hf. óskast
1980 2. flokkur 130,57 Skeljungur hf. Sölutilboð
1981 1. flokkur 114,94 Fjérfaatingarf. Sölutilboð
M«öalávoxtun spariskírteina umfram varð- íalands hf. óakaat.
tryggingu ar 3,5—6% dagar. Sölutím ar 1—3
VEÐSKULDABREF VEÐSKULDABRÉF
MEO LÁNSKJARAVÍSITÖLU: OVERÐTRYGGO:
Kaupgangi m.v. nafnvaxti Ávöxtun Kaupgangi m.v. nafnvexti
2»/»% (HLV) umfram (HLV)
1 afb./ári 2 afb./ári varðtr. ^ 12% 14% 16% 18% 20% 38%
1 ár 97,62 98.23 5% 1 ár 65 66 67 69 70 81
2 ár 96.49 97,10 5% 2 ár 54 56 57 59 60 75
3 ár 95,39 96.00 5% 3 ár 46 48 49 51 53 70
4 ár 94,32 94.94 5% 4 ár 40 42 43 45 47 66
5 ár 92,04 92,75 5Vi% 5 ár 35 37 39 41 43 63
6 ár 89,47 90,28 6%
7 ár 86,68 87,57 6V4%
8 ár 83,70 84,67 7%
9 ár 80,58 81,63 7 %%
10 ár 77,38 78,48 8%
15 ár 69,47 70,53 8V4%
TÖKUM OFANSKRÁÐ VERÐBRÉF í UMBOÐSSÖLU
FtÁRPEmnCARrélAC ÚUMDf HP.
VERÐBRÉFAMARKAÐUR, LÆKJARGÖTU 12 R.
lönaöarbankahúsinu. Sími 28566.
Opiö alla virka daga trá kl. 9.30— 16.
Ibúð
Óskum aö taka á leigu 2ja—3ja herbergja íbúö á
Reykjavíkursvæöinu.
Rolf Johansen og Co.,
sími 86700.
Lærið ensku
í London
Angloschool er á einum besta staö í Suöur London og er
viöurkenndur meö betri skólum sinnar tegundar í Englandi.
Skólatíminn á viku er 30 tímar og er lögö mikil áherzla á talaö
mál. Skólinn er búinn öllum fullkomnustu kennslutækjum.
Kynnisferöir eru farnar um London, Oxford, Cambridge og
fleiri þekkta staöi. Við skólann er t.d. Crystal Palace,
íþróttasvæöi þar sem hægt er aö stunda allar tegundir
íþrótta.
Er til London kemur býrð þú hjá valinni enskri fjölskyldu og
ert þar í fæði. Margir íslendingar hafa veriö viö skólann og
líkaö mjög vel. Stórkostlegt tækifæri til aö fara í frí og þú nýtir
tímann vel og lærir ensku um leið.
1. tímabil er 1. júní — «. vikur uppaelt
2. timabil er S. júní — 4 vtkur uppselt
3. timabil sr 29. júní — 4. vikur.
4. tímabil ar 8. fúli — 4 vikur.
5. tímabil ar 3. ágúat — 4 vikur.
6. tímabil ar 1. aapt. — 4 vikur.
öll aöstoö veitt viö útvegun farseöla og gjaldeyris. Er þegar
byrjaö að skrifa niöur þátttakendur. Sendum myndalista.
Allar nánari uppl. veitir í síma 23858 eftir kl. 7 á kvöldin og
allar helgar. Magnús Steinþórsson
Hringdu strax í dag.