Morgunblaðið - 28.07.1981, Page 16

16
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 28. JÚLÍ1981
Vestmannaeyjar:
-e
Slegið á lundann við bjargbrún.
Lifað af fingrum fram
á lunda
tíma
Lundaúthaldiö stendur nú yfir
af fullum krafti og sendi Sigurgeir
í Eyjum okkur nokkrar myndir frá
búskapnum, en hann er einn af
úteyingum Vestmannaeyja, bjarg-
maöur í Álsey.
Framan af lundatíma í júlíbyrj-
un var lítil veiöi, enda lítil tilþrif í
veöri og þá situr lundinn lengst af
í brekkum og stundar hugarreikn-
ing eöa á sjó og stundar vanga-
veltur. Lundakallar hafa veriö aö
tínast út í úteyjar jafnt og þétt og
hafa bjargmenn veriö í flestum
úteyia síöan í júlíbyrjun. Gömlu
graddarnir, Pétur á Kirkjubae og
Tóti, mættu aö sjálfsögöu meö
fyrstu skipum í Elliöaey, Súlli á
Saltabergi í Bjarnarey og svo
unglingarnir í hinar Eyjarnar og
Grímur Þóröar, Gaui Manga og
aörar Yztaklettskempur mættu á
réttum tíma hjá álfkonunni þar og
í Stórhöföa hafa Óli í Suöurgaröi,
Kiddi í Brekkuhúsi, Ragnar pól og
fleiri góöir slegiö háfum í gríö og
erg. ->Á heimalandinu, Heimaey,
hefur veriö mikil örtröö veiöi-
manna á öllum aldri og nýr
lundakofi var reistur vestur á Fjalli
viö Stafnes af Braga Steingríms-
syni, fimm tonna finnskur bjálka-
kofi.
Þaö er sem sagt allt í gangi í
hinu sérstæöa lífi bjargveiöi-
manna um þessar mundir, lífi
úteyinganna sem lifaö er af fingr-
um fram. — á.j.
Þrír knáir veiðimenn við Álseyjarkofann.
GuðlauKur SÍRurgeirsson i Álsey með háróma áiku.
Hugarflug-
ið lifir
Ekkert smá-
ræðis afrek
í ritstjórnargrein sænska bók-
menntatímaritsins BLM (3/81)
skrifar Lars Grahn um sæn3ka
skáldsagnagerð með hliðsjón af
því sem er að gerast í öðrum
löndum. Umræður um bók-
menntastefnur geta orðið heitar i
Svíþjóð. Lars Grahn bendir á
áberandi sjónarmið, en það er á þá
leið að nú hugsi rithöfundarnir
meira um mál og form en áður,
efni og hugsjónir setji ekki eins
mikinn svip á skáldsagnagerðina
nú, tímabil hugarflugs og frásagn-
argleði sé hafið. Meðal höfunda
sem Svíar tala um að hafi „snúið
aftur til bókmenntanna" eru Sara
Lidman og Per Olov Enquist.
Lars Grahn minnir landa sína á
að margar hinna raunsæilegu
bóka hafi síður en svo verið lausar
í reipum hvað form snertir. Meðal
höfunda sem að hans dómi hafi
staðist strangar kröfur fagur-
fræðilega séð mætti nefna Göran
Palm, Söru Lidman og Sven
Lindquist. Jafnvel heimildabækur
þeirra hafi notið þessara kosta.
Aftur á móti fagnar Lars Grahn
(hæfilega þó) því hugarflugs-
raunsæi sem einkennir verk
margra ungra sænskra rithöfunda
að hætti Suðurameríkumanna.
Fagurfræðilega endurvakningu
vill hann samt ekki kalla viðleitni
þeirra. En hann gerir sér grein
fyrir mikilvægi nýrra og tilrauna-
kenndra bókmennta. Meðal ungra
rithöfunda sem farið hafa inn á
nýjar brautir í túlkun sinni er Per
Odensten, en áhrifavaldar skálds-
agnagerðar hans eru að eigin sögn
þeir Vilhelm Moberg og Gabriel
García Márquez.
MEkki er unntað
gefa skáldsagnahöf-
undum forskrift og
krefjast þess að þeir
fari allir að laga sig
eftir García Márauez
og Hernandez.mm
Bókmenntir
eftir JÓHANN
HJÁLMARSSON
Lars Grahn er greinilega full-
trúi hinna samfélagslegu bók-
mennta sem hafa verið ríkjandi í
Svíþjóð. Það að hann skuli finna
sig knúinn til varnar fyrir höf-
unda af sinni kynslóð vitnar um
að eitthvað nýtt er að gerast í
sænskum bókmenntum. Þetta
gildir ekki aðeins um Svíþjóð
heldur Norðurlönd í heild.
Við þurfum ekki að leita út fyrir
landsteina til að reka okkur á
svipaða þróun og Lars Grahn
lýsir. Guðbergur Bergsson verður
naumast talinn ungur höfundur,
en hann hefur með bókum sínum
stefnt markvisst að ræktun þess
raunsæilega hugarflugs sem rit-
höfundur eins og til að mynda
Gabriel García Márquez hefur
orðið kunnastur fyrir. Sjálfur
kynnti Guðbergur García Márquez
fyrir íslenskum lesendum með
þýðingu sinni á Hundrað ára
einsemd og Liðsforingjanum berst
aldrei bréf. Líklega verður saga
eins og Hundrað ára einsemd ekki
endurtekin, enda höfuðverk í suð-
uramerískum bókmenntum, en
nýjasta skáldsaga García Márquez
sem nefnist Crónica de una mu-
erte anunciada (1981) er í anda
Hundrað ára einsemdar þótt ekki
sé hún jafn viðamikil.
Áhrif suðuramerískrar skáld-
sagnagerðar verða nú æ ljósari.
Meðal höfunda sem menn hafa
hrifist af er Felisberto Hernandez
(1912—1963) frá Uruguay. Sögur
hans eru draumkenndar, en það er
oft fegurð hversdagsleikans, hið
undursamlega og miskunnarlaus
raunveruleikinn sem mæla sér
mót á blöðum bóka hans. Franska
skáldið Jules Supervielle sagði um
Hernandez að mikilleiki hans væri
fólginn í auðmýkt gagnvart því
efni sem hann fjailaði um og spáði
því að sögur hans myndu verða
klassískar. Þeim sem vilja kynna
sér Hernandez skal bent á þýðingu
danska skáldsins Uffe Harder:
Det oversvömmede hus (útg. Ar-
ena 1980).
Svo að aftur sé vikið að upphafi
þessa máls er ekki ólíklegt að
játningasögur og svokallaðar
kvennabókmenntir eigi eftir að
streyma á íslenskan bókamarkað.
Það er líka pláss fyrir slíkar
bækur og nauðsynlegt að þær
komi út, ekki síst fyrir höfundana
sjálfa sem þurfa að hreinsa hug-
ann. Víða sæta þessar bækur
gagnrýni nú. En það er önnur
saga. Ekki er unnt að gefa skáld-
sagnahöfundum forskrift og krefj-
ast þess að þeir fari allir að laga
sig eftir García Márquez og Hern-
andez. En ekki sakar að árétta að
skáldskapur og hugarflug mega
ekki víkja fyrir margrómuðu
raunsæi.
- eftir Gísla Jónsson
menntaskólakennara
Svo er haft eftir nafna mínum
Súrssyni í sögu hans: „Það vissa
eg fyrir löngu, að eg var vel
kvæntur, en þó vissa eg eigi, að eg
væri svo vel kvæntur sem eg em.“
Það vissi ég fyrir löngu, að
samtök íslenskra kvenna hafa
unnið margt þrekvirki, en ekki
vissi ég nema brot af öllum þeirra
afrekum og menningarstarfi fyrr
en ég hafði lesið hina miklu bók
Sigríðar Thorlaciuss: MARGAR
HLÝJAR HENDUR. Þetta er saga
Kvenfélagasambands íslands og
aðildarfélaga þess, gefin út í
tilefni 50 ára afmælis sambands-
ins.
Skemmst er af því að segja, að
bók þessi er stórkostlegt afreks-
verk. Ég hef ofurlítið komist í kast
við verk af þessu tagi, og veit sá
best er reynir. Frammi fyrir
verkefni eins og þessu er hætt við
að mönnum fallist hendur, en
smám saman verður til skapnaður
úr óskapnaði, ef ekki brestur
hugkvæmni og elju.
Sigríður Thorlacius hefur tekist
hér á við geysilegt vandaverk og
ekki hlíft sér við allri þeirri
fyrirhöfn sem fylgir, þar sem
hvergi er slakað á. Hún rekur ekki
einasta hina stórmerku sögu ís-
lenskra kvenfélaga til rótar, held-
ur skrifar og mjög ítarlega um
starfsemi Kvenfélagasambandsins
og allra hinna mörgu aðildarfé-
laga þess. Kallar hún þetta þó svo,
að stiklað hafi verið á stóru, og má
að því leyti til sanns vegar færa,

Sigriður Thorlacius
að ekki er saga hvers félags rakin
í ystu æsar, enda hefði slíkt engan
enda tekið og ekki hamist í
skaplegri bók. En eins og segir á
bókarkápu og ekki er ofmælt:
„Aldrei fyrr hefur verið safnað
saman á einn stað jafn miklum
fróðleik um þennan merka félags-
málaþátt íslensks þjóðlífs, allt frá
því að fyrsta kvenfélagið var
stofnað 1869.“
Sigríður Thorlacius, höfundur
þessa mikla rits, var til þess
nokkuð sjálfkjörin. Hún hefur
áratugum saman starfað í þágu
Kvenfélagasambandsins og gjör-
þekkir þar til. Hún hefur verið í
stjórn sambandsins, formaður
þess 1971—1979. Þá hefur hún
einnig verið ritstjóri Húsfreyj-
unnar, tímarits Kvenfélagasam-
bandsins, og formaður Norræna
húsmæðrasambandsins 1976—
1980.
Þetta væri þó engan veginn