Morgunblaðið - 10.09.1981, Blaðsíða 35

MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 10. SEPTEMBER 1981
35
Minning:
Valgerður Helga-
dóttir frá Hólmi
Sjálfsbjargarviðleitni var ríkur
þáttur í fari Hildar, enda kom hún
sér upp eigin íbúð í Reykjavík af
fádæma dugnaði. Hún handprjón-
aði sjöl og lopapeysur til að drýgja
tekjur sínar þó mörg peysan væri
líka prjónuð á hina ýmsu fjöl-
skyldumeðlimi. Kærleikurinn til
barnanna var alla tíð takmarka-
laus og fengum við, tengdabörnin,
okkar skerf af honum þegar við
komum smám saman til sögunnar,
svo ekki sé talað um barnabörnin,
sem nú eru 21 talsins. Heimili
Hildar stóð okkur öllum opið
hvenær sem var. Best naut hún
sín, þegar hún hafði sem flesta úr
fjölskyldunni í kring um sig, eins
og hinn fagra sólríka sjötugsaf-
mælisdag fyrir 2 árum.
A síðastliðnu ári upplifði Hildur
það æfintýri að komast út fyrir
landsteinana í fyrsta skipti, 71 árs
að aldri, er hún ásamt Ásdísi
dóttur sinni fór til Ítalíu. Var það
henni til mikillar ánægju.
Hildur flíkaði ekki tilfinningum
sínum og ekki gerði hún mikið úr
sínum hlut, er hún sagði mér frá
lífi sínu á Hrafnabjörgum, en hún
minntist þessara ára með sérstök-
um glampa í augum. Það voru
greinilega bestu árin. Því er vel
við hæfi, er starfsamri æfi er
skyndilega lokið, að börnin hennar
fylgi henni aftur vestur á heima-
slóðir og leggi hana til hinstu
hvíldar við hlið bónda hennar í
Ögurkirkjugarði við ísafjarðar-
djúp. Áfkomendahópurinn og
tengdabörnin sakna hennar, en
minningin um kærleiksríka móð-
ur, tengdamóður og ömmu lifir.
Ilelga Pálmadóttir
Fa*dd 15. júlí 1896.
Dáin 5. september 1981.
Þó ég sé ekki með öllu óvön að
stinga niður penna, hefi ég Iítið
gert af því að skrifa eftirmæli.
Mér finnst þó að þegar mín gamla
húsmóðir, Valgerður frá Hólmi,
kveður þetta líf og heldur til
annarra og betri heimkynna, verði
ég að kveðja hana með nokkrum
orðum, svo kært var með okkur
alla tíð, frá því ég réðst til hennar
óþroskaður, uppreisnargjarn
unglingur og þar til hún brosti til
mín helsjúk á Landspítalanum
fyrir nokkrum dögum.
Reyndar kynntumst við fyrr en
ég kom til hennar vinnukona. Sem
barn var ég nokkrar vikur úr vetri
skólakrakki hjá Þórarni bróður
hennar, bónda í Þykkvabæ, og
Halldóru konu hans. Þá átti að
skíra einkason þeirra hjóna og var
efnt til mikillar veislu. Þau hjón-
in, Valgerður og Bjarni í Hólmi,
voru óumdeilanlega mesta fyrir-
fólk byggðarlagsins og Valgerður
kom að undirbúa veisluna ásamt
fleiri konum. Heimakrakkarnir
gáfu sig að konunum og báðu um
köku, en ég hafði þau fyrirmæli að
heiman að vera aldrei sníkin og
var öllum ókunnug. Eg stóð bara
og horfði á. Þegar krakkarnir
fengu eitthvað, tók húsfreyjan í
Hólmi sig út úr kvennahópnum og
rétti mér köku og brosti þessu
hægláta, hlýja brosi sem fylgdi
henni alla ævi. Og mikið runnu
þær ljúflega á tungunni, þessar
kökur.
Maður Valgerðar, Bjarni Run-
ólfsson bóndi og rafvirki í Hólmi,
lést á besta aldri og var harmaður
af öllum Skaftfellingum. Þá stóð
hún uppi ein, því þau voru barn-
laus. Á heimilinu voru fársjúk
fóstursystir hennar og tengdafor-
eldrar hennar, gömul og farin.
Ákveðið var að Búnaðarfélagiö
tæki við jörðinni og þangað flytti
Valdemar, bróðir Bjarna, og
Rannveig, systir Valgerðar. En
félög geta verið svifasein og Val-
gerður sagði upp hjúum sínum í
góðri trú, og var nú ein í vandræð-
um. Allir ungir menn, sem áttu
heimangengt, voru farnir í Bret-
ann svo um karlmenn var ekki að
ræða og bitist um hverja vinnu-
konu. Og þar sem húsfreyjan í
Hólmi var nú þarna yfirgefin af
sínu fólki, rakst ég þangað heim
og var að temja hest. Hún bað mig
að koma til sín um tíma. Ég ætlaði
að segja nei, en mundi um leið
skírnarveisluna góðu og sagði já.
Svo var ég hjá henni í tvö ár. Við
unnum allt saman, úti og inni.
Bjuggum okkar búi, karlmanns-
lausar og allt fór vel. Sumum kann
að finnast að þetta hafi verið
einmanalegt líf en þetta var gott
líf. Það var auðvelt að lúta stjórn
Valgerðar, sanngirnin sat þar
alltaf í fyrirrúmi. Gömlu hjónin
lífguðu upp á tilveruna, hvort á
sinn hátt. Runólfur var bráð-
greindur og sagði skemmtilega
frá. Læknir af guðs náð og hafði
stundað smáskammtalækningar.
Rannveig nokkuð skaphörð en
kímin, búkona hin mesta og
reyndi stöðugt að sannfæra mig
um, að sauðkindin væri æðsta
skepna jarðarinnar, hún fæddi
mann, klæddi mann og skæddi
mann. Hjá henni væri maðurinn
ómerkilegur. Halla, móðir Val-
gerðar, dvaldi stundum hjá okkur,
stórgáfuð og merkileg kona. Hún
læknaði fólk með grösum. Ég tíndi
þau stundum fyrir hana þó ég
gerði grín að kuklinu, þar til hún
gekk inn til mín eina nóttina
þegar mér kom ekki dúr á auga
fyrir hósta og lét mig drekka sitt
galdralyf, með þeim árangri, að ég
sofnaði eins og steinn. í Austur-
bænum var fullt af fólki, ungu og
gömlu. Mér leiddist aldrei í Hólmi,
þvert á móti naut ég hverrar
stundar.
Svo fluttu Valdemar og Rann-
veig að Hólmi, en Valgerður fór að
Brekku í Sogamýri til Elínar
systur sinnar og mágs síns, Þor-
steins Einarssonar, en Elín átti
við mikla vanheilsu að stríða í
nokkur ár. Þar opnuðu þau heimili
sitt fyrir móður minni, þegar hún
kom suður til að deyja og reyndust
henni sem bestu systkin, því
munum við systkinin aldrei
gleyma.
Ár líða og margt hefur breyst,
en einu hef ég alltaf getað treyst,
vinátta Valgerðar í minn garð var
alltaf söm og jöfn og hefur fylgt
mér alla ævi. Henni var ekki um
mikið orðskrúð og líkast til er ég
búin að segja full mikið, en svo oft
hef ég leitað til hennar með brot
mín og harma og fengið skilning
og uppörvun, og umfram allt
fundið trú hennar á að allt kæmist
ég að lokum, sem ég ætlaði og
vildi, að ég veit að ennþá einu
sinni sendir hún sínu gamla hjúi
umburðarlynda brosið sitt, þó
henni finnist þessi minningarorð
mesti óþarfi. Það er því best að
láta þeim lokið. Ég finn engin
kveðjuorð betri en þau, sem
standa í gömlum sálmi:
Far þú í friði, friður guðs þig
blessi.
Hafðu þökk fyrir allt og allt.
Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir
Valgerður Helgadóttir frá
Hólmi í Landbroti er minnisstæð
öllum er með henni deildu gleði og
sorg, stórbrotin, viljasterk, vitur
og vinföst. Æskuheimili hennar
var í forystu í héraðinu milli
sanda. Rausnargarður Helga Þór-
arinssonar og Höllu Einarsdóttur
í Þykkvabæ í Landbroti er enn
mörgum í minni. Menning var þar
í orði og á borði og umsvif mikil í
búskaparháttum. Þar hófst það
ævintýri hjá Skaftfellingum er
snillingurinn Bjarni Runólfsson í
Hólmi leiddi síðar inn í líf ótaldra
íslendinga í ljósi og yl raforku.
Saman áttu þau hjónin Valgerður
og Bjarni í Hólmi þjóðfrægt heim-
ili, annasamt, vel búið, með mikilli
risnu og gestaönn allan ársins
hring. Mörgu ungu fólki kom það
til góðs þroska. Héraðsbrestur
varð við andlát Bjarna 1938 og má
með sanni segja að það hafi
Valgerði aldrei með fullu úr hug
gengið. Allan efra hluta ævinnar
átti hún sér þá hugsjón að varð-
veita minningu eiginmanns síns
til komandi kynslóða, og hún
afhenti samfélaginu allt sem til
þess þurfti. Straumur tímans féll
ekki til hags hugsjón Valgerðar
um varanlegan smíðaskóla í
Hólmi til að gera úr garði unga
menn sem leiðtoga í verklegri
menningu íslenskra byggða, en
verkstæði Bjarna í Hólmi er
óraskað í varðveislu Valdimars
bróður hans og enginn þarf að
óttast að það hverfi af sviðinu
vegna aðgerða þeirra sem nú eru
ofan moldar.
Byggðasafninu í Skógum reynd-
ist Valgerður sá haukur í horni að
hún fékk því til varðveislu og
eignar dýrustu hluti heimilis síns.
Stofuhúsgögn Hólms smíðuð af
Bjarna, skarta í gestastofu Skóga-
safns og þar hefur um sinn margt
fagurt lag verið sungið við har-
monium Valgerðar í Hólmi. Yfir
því horfir við gestum mynd af
Bjarna eftir listamanninn Ríkarð
Jónsson. Fyrsti rafhverfill Bjarna
og fleiri smíðisgripir hans eru í
sýningarsal byggðasafnsins.
Sjálf var Valgerður hög í hönd-
um og hafði góða forsjá á öllum
hlutum. Eitt síðasta handaverk
hennar nú í sumar var að sauma
sessu á stól Bjarna Runólfssonar.
Hún tók margar ágætar ljósmynd-
ir á tímamótum í lífi þjóðarinnar
og er filmusafn hennar varðveitt í
byggðasafninu.
B.vggðasafnið í Skogum þakkar
þessari fágætu höfðingskonu vel-
vilja hennar og góðan skilning á
gildi og hlutverki minjasafns fyrir
samtíð og framtíð.
bórður Tómasson
ATHYGLI skal vakin á því, að
afmælis- og minningargreinar
verða að berast blaðinu með
góðum fyrirvara. Þannig
verður grein, sem birtast á í
miðvikudagsblaði, að berast i
síðasta lagi fyrir hádegi á
mánudag og hliðstætt með
greinar aðra daga. Greinar
mega ekki vera i sendibréfs-
formi. Þess skal einnig getið,
af marggefnu tilefni. að frum-
ort Ijóð um hinn látna eru
ekki birt á minningarorðasið-
um Morgunblaðsins. Handrit
þurfa að vera vélrituð og með
góðu Hnubili.
I skólann
Sokkar meö
leðursóla
Litir
rautt/hvítt blátt/hvítt
Stærðir 25—35. Kr. 73,-.
Stærðir 36—41. kr. 92,-.
ýmuls
Glæsibæ, sími 82922.
SIEMENS
Vestur-þýzkur
gæöa-gripur
Nýja
SIWAMAT
þvottavélin er fyrir-
feröarlítil, nett, en full-
komin.
Smith & Norland hf.,
Nóatúni 4,
sími 28300.
GLÆSILEGIR • STERKIR - HAGKVÆ.MIR
Lítum bara á hurðlna: Færanleg fyrlr
hægrl eða vlnstri opnun, frauðfyllt og
nfðsterk - og I stað fastra hlllna og
hólfa, brothættra stoða og loka eru
færanlegar fernu- og flöskuhlllur úr
málml og laus box fyrlr smjör, ost, egg,
álegg og afganga, sem bera má belnt
Dönsk gæði með VAREFAKTA, vottorðl
dönsku neytendastofnunarinnar DVN
um rúmmál, elnangrunarglldl, kæll-
svlð. frystlgetu, orkunotkun og
aðra elglnleika.
GRAM BÝDUR EINNIG 10 GERÐIR AF
FRYSTISKAPUM OG FRYSTIKISTUM
/fq nix
HÁTÚNI 6A • SIMI 24420