Morgunblaðið - 23.02.1983, Side 13

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 23. FEBRÚAR 1983
45
Stefánsson hagfræðingur hjá
Landssambandi iðnaðarmanna.
Benti hann á að oft væri miklaðar
fyrir húsbyggjendum og kaupend-
um allra handa reiknisþrautir,
sem hjálpuðu fólki til að taka
skynsamlegar ákvarðanir í þess-
um efnum. Sagði hann að ekki
væri til nein algild regla um húsa-
kaup eða byggingu húsa. Ráðlagði
hann fólki að kynna sér alla hugs-
anlega möguleika, sem það hefði
til íbúðakaupa eða -byggingar,
bera saman kaup og kjör og leita
aðstoðar sérfræðinga ef þörf væri
á. Ráðlagði hann fólki að taka
engar ákvarðanir um kaup nema
það væri hundrað prósent visst
um að hafa valið rétta og hag-
stæðasta kostinn.
Nefndi Guðlaugur fimm leiðir
til að eignast íbúð og talaði hann
þá aðallega til þeirra sem hygðust
kaupa sér íbúð í fyrsta sinn. Á
almennum fasteignamarkaði
sagði Guðlaugur að hægt væri að
fá notaða íbúð á hefðbundnum
kjörum, þar sem útborgun er 75
prósent af verði á einu ári en eftir-
stöðvar á skuldabréfum til fjög-
urra ára með um 20 prósent vöxt-
um. Kaupandinn ætti kost a svo-
kölluðu G-láni, sem er Húsnæðis-
stjórnarlán að upphæð 130.000.
Einnig er oft möguleiki á lífeyr-
issjóðsláni og láni hjá banka eða
sparisjóði.
Annar möguleiki væri að kaupa
notaða íbúð á verðtryggðum kjör-
um. Væri þá venjan að umreikna
kaupverð miðað við hefðbundin
greiðslukjör til núvirðis (verðlags
við kaupdag), útborgun væri síðan
65 prósent af þessu núvirði, sem er
verulega lægra en miðað við
hefðbundin kjör. Eftirstöðvar
greiddu menn síðan með verð-
tryggðu skuldabréfi með 4—10 ára
lándstíma. Nafnvextir af slíkum
skuldabréfum væru nú 3 prósent,
en raunvextir nokkru hærri, þar
sem af þeim væru jafnan nokkur
afföll. Miðað við þessi verðtryggðu
kjör er einnig kostur á G-láni, láni
frá lífeyrirssjóði, banka- eða
sparisjóðsláni og öðrum skulda-
bréfum, verðtryggðum. Þriðji
möguleiki er kaup á nýrri íbúð á
verðtryggðum kjörum. Þá er hægt
að sækja um svokallað F-lán
Húsnæðismálastjórnar, sem er í
dag um 260 þúsund krónur. Þar er
möguleiki á lífeyrissjóðsláni,
banka- eða sparisjóðsláni og öðr-
um skuldabréfum, verðtryggðum.
Þetta eru þeir möguleikar sem
ungt fólk hefur á almennum fast-
eignamarkaði.
Tveir möguleikar eru enn ótald-
ir sem standa utan við almennan
fasteignamarkað. Það eru bygg-
ingarsamvinnufélög og verka-
mannabústaðir. í því fyrrnefnda
þarf viðkomandi að gerast félagi.
Hann fær þá úthlutað einhverri
Séð yfir fundarsalinn.
íbúð, oft eftir nokkra bið, og telst
þá byggjandi, með félaginu. Þegar
að því kemur að menn fá úthlutað
borga þeir stofngjald sem er ekki
óalgengt að sé um 20 prósent af
áætluðum byggingarkostnaði. í
framhaldi af því er greidd föst
mánaðargreiðsla, sem gæti verið
eitt til tvö prósent af þessum áætl-
aða byggingarkostnaði. Mánað-
argreiðslan hækkar eftir vísitölu
ársfjórðungslega, og eru borgaðar
á þremur árum eða í 36 mánuði.
Þegar því lýkur útvegar bygg-
ingarsamvinnufélagið gjarnan
einhver lán, til að mynda sparilán
til þriggja ára eða svo. Möguleiki
er á F-láni Húsnæðismálastjórn-
ar, lífeyrissjóðsláni og láni hjá
banka eða sparisjóði.
Þegar um Verkamannabústaði
er að ræða, er útborgunin greidd
skömmu eftir að viðkomandi fær
úthlutað, en hún er um 10 prósent
af kostnaðarverði. Lán frá Bygg-
ingarsjóði verkamanna er algengt
90 prósent til 42 ára. Lánið er
verðtryggt með 0,5 prósent vöxt-
um. Það er láglaunafólk sem fyrst
og fremst á kost á verkamanna-
bústöðum og færri komast að en
vilja.
Hefðbundin og
verðtryggð kjör
Þá ræddi Guðlaugur nokkuð um
hefðbundin kjör og verðtryggð
kjör. Benti hann á að greiðslu-
byrði þessara kjara væri nokkuð
ólík. Ef keypt er með hefðbundn-
um kjörum er greiðslubyrðin mjög
há á öðru til þriðja ári, en lækkar
mikið upp frá því. Miðað við
hefðbundnu kjörin verður
greiðslubyrði verðtryggðu kjar-
anna aldrei eins há á fyrstu þrem-
ur árunum, en hún helst lengur á
nokkuð háu stigi. Menn eru lengur
að fikra sig í gegnum verðtryggðu
kjörin. Ekkert er hægt að alhæfa
um þetta, heldur fer málið að
sjálfsögðu eftir aðstæðum hjá
fólki. Ef hagur þess er þannig að
það ræður sæmilega við þetta
mikla átak í upphafi þá ætti það
að vera í lagi en verðtryggð kjör
gætu bjargað mörgum sem hafa
jafnari laun. Útborgun á verð-
tryggðu kjörunum er mun lægri
en ef keypt er með hefbundnum
kjörum, sem þýðir að þeir sem
hafa ekki mikla lánamöguleika,
eiga frekar möguleika með verð-
tryggðu kjörunum.
Spurningunni um hvort rétt
væri að kaupa, núna eða síðar og
spara þangað til svaraði Guðlaug-
ur þannig að það væri hans pers-
ónulega skoðun að bíða ef mögu-
leikar væru á því. Ef fólk þarf ekki
nauðsynlega á íbúð að halda eða á
kost á leiguíbúð ætti fólk að skoða
þann möguleika að fresta íbúðar-
kaupum um t.d. 3—4 ár, leggja til
hliðar af launum sínum og ávaxta
þann sparnað sem mest það má.
Þegar erindum þeirra Stefáns
Ingólfssonar og Guðlaugs Stef-
ánssonar var lokið, voru frjálsar
umræður og fyrirspurnir. Steig
fyrstur í pontu Þorsteinn Stein-
grímsson fasteignasali og sagði að
ekki skipti máli hvort keypt væri á
verðtryggðum eða óverðtryggðum
kjörum, því allt verðmat fasteigna
fer fram eftir hefðbundnu kjörun-
um. Sagði hann vandann við verð-
tryggðu kjörin vera þann, að
kaupmáttur kauptaxta hefur ekki
haldist í hendur við hækkun á
lánskjaravísitölunni. Hækkunin á
því fyrrnefnda væri 47 prósent á
meðan hækkunin á því síðar-
nefnda væri 62 prósent. Breyta
þyrfti vísitöluviðmiðun þar sem
ekki ætti lengur að miða við
lánskjaravísitölu heldur kaupmátt
ráðstöfunartekna. Lánskjaravísi-
talan samanstendur af tveimur
vísitöium, framfærsluvísitölunni
sem vegur tvo þriðju og bygging-
arvísitölunni, sem vegur einn
þriðja.
Öll þekkjum við tilhneigingu
stjórnvalda, sagði Þrosteinn, til að
ráðskast með framfærsluvísitöl-
una, svo sem með því að neita SVR
um hækkun fargjalda, nota Hita-
veitu Reykjavíkur sem viðmiðun-
argrundvöll í vísitölunni en ekki
til dæmis Hitaveitu Egilsstaða
þar sem fimmfalt dýrara er að
kynda. Við þekkjum líka ráðstaf-
anir ríkisstjórnarinnar 1. desem-
ber síðastiiðinn þegar kippt var
vísitölubótum af launum lands-
manna upp á 1.660 milljónir
króna. Allar aðgerðir sem þessar
skekkja greiðslugetu fólks svo
verulega að óforsvaranlegt er
lengur að notast við lánskjaravísi-
töluna.
Síðan sagði Þorsteinn: Fast-
eignasölur sem selja á verðtryggð-
um kjörum eru að reikna út verð-
bólgu fram í tímann. Hvað er
greiðsla sem kemur eftir fimm
mánuði mikils virði? Hvernig ætla
þeir að segja viðkomandi hvað
100.000 króna greiðsla, sem greiða
á 1. ágúst sé mikils virði? Hvernig
ætla þeir að reikna út verðmæti
þeirrar greiðslu þar sem þeir vita
ekki fremur en aðrir um hraða
vcrðbólgunnar.
Fundarstjóri, Baldur Guð-
laugsson, sagði að erfitt væri að
sleppa undan verðtryggingunni
því þó kaupandi keypti með hefð-
bundnum kjörum þyrfti hann í
öllu falli að taka lán og þau væru
öll verðtryggð.
Lárus Valdimarsson fasteigna-
sali tók næstur til máls og ræddi
stöðu mála. Skoraði hann á fast-
eignasala að halda uppi áróðri
fyrir því að fólk byggi í eigin hús-
næði og koma með raunhæfar
ábendingar og tillögur í þeim efn-
um.
Stuttu síðar lauk fræðslufund-
inum.
— ai.
Ársfjóröungsbreytingar á fasteignaverdi 1975—82
Athyglisverð er staðan í þriðja ársfjórðungi 1978 en þá er lokið stjórn-
armyndunarviðræöum. Hækkun er í fyrsta ársfjórðungi öll árin. Kyrr-
staða er í öðrum ársfjórðungi. Á tímabilinu 1979 til 1982 er lóðaskortur
í borginni.