Morgunblaðið - 08.11.1986, Blaðsíða 4

Morgunblaðið - 08.11.1986, Blaðsíða 4
4 B MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 8. NÓVEMBER 1986 30ARFRA herlið sækti aftur inn í Ungverja- land og hann fyrirskipaði myrkvun. Yuri Andropov, sem þá var sendi- herra Rússa í Búdapest, fullvissaði Nagy um að liðsflutningar Rússa væru "í alla staði eðlilegir" og mið- uðu að því að tryggja öruggan brottflutning sovézkra borgara. Um kvöldið hvarf Kadar, skömmu eftir að hann hafði gert grein fyrir endur- skipulagningu flokksins í útvarpsávarpi og lofsam- að bylltinguna. Hann fór til bæki- stöðva sovézka herliðsins til að bjóða þjónustu sína og þaðan til Ukraínu, þar sem hann myndaði gagnbyltingarstjórn. Ekki leið á löngu þar til hann fór að boða her- ferð gegn "gagnbyltingarsinnum í útvarpssendingum frá Uzhgorod, rétt handan landamæranna. Kvíðvænlegar fréttir héldu áfram að berast frá landamærunum 2. nóvember. Sovézkir skriðdrekar streymdu yfir landamærín og um- kringdu flugvelli, járnbraut- ar- stöðvar og stjórnarbyggingar. Fréttirnar vöktu skelfingu meðal þjóðarinnar og flóttamannastraum- urinn yfír austurrísku landamærín jókst. Lútherski biskupinn dr.Lajos Ordas, sem þýddi passíusaálmana á ungversku, sagði í ávarpi: "I nafni Krists ákalla ég ykkur ~ hjálpið okkur!" í Vín sagði Anna Kethly á þingi Al- þjóðasambands jafnaðar- manna: "Eg held að aldrei áður í heimssögunni hafi verið háð eins hetjuleg og skelegg barátta og í Ungverjalandi nú." Hún átti ekki afturkvænt til ættjarðarinnar. Nagy skoraði á stórveldin að virða hlutleysi Ungverjalands og skipaði Maleter formann hermála- sendínefndar, sem átti að semja við Rússa um brottflutning her- liðs þeirra, en þeir notuðu viðræðurnar til að dylja hernaðaraðgerðir þær, sem þeir voru að undirbúa. Sovézk hermálanefnd kom til þinghússins í Búdapest 3. nóvember, en viðræð- unum var síðan haldið áfram í aðalstöðvum sovézka setuliðs- ins. Kl. 11 um kvöldið hringdi Maleter hershöfðingi í Nagy til að tilkynna að áfram miðaði og lagði ekki tólið á, því að hann vildi ráðfæra sig við hann meðan hann talaði við Rússa. Á miðnætti rofnaði sambandið. Ivan Serov hershöfðingi hafði handtekið Maleter og Kovacs, annan aðal- samningamann Nagys. Eldsnemma sunnudaginn 4. nóvemnber vöknuðu íbúar Búdapest við skrölt í sovézk- um T-34-skrið- drekum og fallbyssudrunur. Klukk- an 5.19 flutti Imre Nagy útvarps- ávarp og tilkynnti að rússneskt herlið hefði gert innrás í landið. Ungverjar höfðu búið við frelsi í nokkra daga, minnzt þess á tákn- rænan hátt með því að steypa styttu Stalíns af stalli og fengið að segja skoðanir sínar að vild. Verkamenn höfðu risið upp í réttlátri reiði og líflátið án dóms og laga hundruð UPPREISNINNIIUNGVERJALANDI A VO-menn teknir af lífi (maður- ínn tíl vinstri komst lífs af). Eitt fórnarlambanna. hataðra AVH-manna, varðhunda stalínistastjórnarinnar, en þeir höfðu svarað með vélbyssuárásum á saklaust fólk. Nú voru draumar Ungverja um réttlæti óðum að slokkna. Skothríð Rauða hersins dundi á Búdapest. Rússar sóttu hratt inn í miðborgina, réðust með skriðdrek- um á götuvígi uppreisnarmanna, lögðu undir sig brýrnar yfir Dóná og gerðu loftárásir á aðra hernaðar- lega mikilvæga staði. Klukkan sex um morguninn höfðu þeir náð þing- húsinu og þaggað niður í útvarps- stöð uppreisnar- manna. Óll raunveruleg andspyrna var brotin á bak aftur. Svipaða sögu var að segja annars staðar í landinu: sprengjuflugvélar og brynsveitir réðust á vígi verkamanna. Upp- reisnarmenn héldu áfram að veita viðnám í Pecz, Dorog, iðnaðar- hverfunum Uipest og Csepel og víðar. Sovézkir skriðdrekar fyrir framan aðalstöðvar konunúnistaflokksins. KADAR KEMUR Þegar bardagarnir stóðu sem hæst birtist Janos Kadar í rússnesk- um skriðdreka í Búdapest og skömmu síðar tilkynnti sövézka yfirherstjórnin að hann hefði myn- dað stjórn. Fyrsta verk hans var að biðja Rússa um aðstoð og af- neita Nagy, sem leitaði hælis í júgóslavneska sendiráðinu seinna um daginn. Uppreisnarmenn festu upp flugmiða, sem á stóð: "Niu milljónir gagnbyltingarsinna og fas- ista, verksmiðjueigendur, banka- stjórar og kardinálar, leynast í landinu. Aðalvígi þeirra eru aðals- mannahallir í Csepel og Ujpest. Til allrar hamingju eru enn til sex sannir Ungverjar, sem hafa myndað stjórn til að bjarga landinu." Innrás Rússa var geysivíðtæk og þaulskipulögð. Sóknarher þeirra var skipaður a.m.k. tíu herfylkjum, þar af sex eða sjö brynfylkjum, og 4.000 skriðdrekum. Varlega áætlað tóku um 150,000 hermenn þátt í innrá- sinni. Ungverski herinn var í búðum sínum undir stjórn stalínistískra yfirmanna mestallan þann tíma sem uppreisnin geisaði, en lét eitthvað til sín taka þegar dró að lokum hennar. Lið uppreisnarmanna var illa skipulagt, hafði fáar víggirtar stöðvar á sínu valdi og átti lítið af skotfærum. Prelsishetjurnar beittu eftir megni sömu aðferðum og áður gegn sovézka innrásariiðinu: eyði- lögðu einangraða skriðdreka, köstuðu heimatilbúnum sprengjum, komu fyrir sprengjugildrum og skutu úr Iaun- sátri úr gluggum eða af húsaþökum á alla Rússa, sem lét sjá sig. Að þessu sinni sýndu Rúss- ar enga miskunn. Ef skotið var úr einhverju húsi svöruðu skriðdrekar þeirra með fallbyssuskothríð á það. Þótt leikurinn væri ójafn létu Ungverjar engan bilbug á sér finna. Ungverska fréttastofan hermdi: "Fólk stekkur upp á skriðdrekana, fleygir handsprengjum inn í þá og skellir hlerunum aftur. Ungverska þjóðin óttast ekki dauðann. Það er synd og skömm að við skulum ekki geta varizt lengi ..." Frelsishetjurnar sendu örvænt- ingarfullar útvarpsáskoranir, sem voru eins og neyðaróp: "Siðmennt- aðar þjóðir heims! Við grábiðjum ykkur í nafni réttlætis, frelsis, al- menns siðgæðis og virkrar sam- Flóttamenn flýja land.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.