Morgunblaðið - 17.05.1987, Blaðsíða 4

4 B
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 17. MAÍ 1987
ATL ANTSHAFSFLU G LINPBERGHS 60 A R A
Ferðmeð
fyrirheití
eftir Borgþór H.
Jónsson
Það var fyrir 60 árum, að hár
og grannvaxinn 25 ára gamall
maður settist snemma morguns upp
í sérsmíðaða flugvél sína á Long
Island við New York-borg og hóf
sig til flugs. Þessi atburður átti
eftir að draga dilk á eftir sér og
valda ýmsum breytingum, bæði
austanhafs og vestan. Lítið eyríki
norðarlega í Atlantshafinu komst
þess vegna meðal annars í þjóð-
braut um 20 ára skeið. Hver var
þessi ungi maður, og hvað gerðist
20. maí 1927?
Á síðustu öld fluttist Svíi með
fjölskyldu sína frá Skáni í Suður-
Svíþjóð til Bandaríkjanna. Eitt af
bömum hans var nokkurra mánaða
gamall drengur. Fjölskyldan settist
að í Láttle Falls í Minnesota þar sem
stundum varð að beita kænsku og
klókindum til þess að komast hjá
iildeilum við indíána og halda lífínu
í harðri lífsbaráttunni. Fyrmefnt
sveinbam óx úr grasi og kvæntist
stúlku af breskum ættum. Eitt af
bömum þeirra, drengur, fæddist 4.
febrúar 1902 í Detroit í Michigan-
fylki, en ólst upp að mestu í Little
Falls nema hvað hann dvaldist um
hríð í höfuðborginni, Washington,
því faðir hans var þingmaður (con-
gressman) fyrir Minnesota í 10 ár.
Þessi drengur, sem fæddist árið
1902, hlaut nafnið Charles August-
us Lindbergh. Hann virtist mjög
hændur að móður sinni, sem var
kennari, en samt tolldi hann ekki
til lengdar á skólabekk og hvarf frá
námi á öðmm vetri við Madison-
háskólann í Wisconsin. Hugurinn
beindist að fluginu og hann lærði
að fljúga í Lincoln-bæ í Nebraska-
fylki. Hann keypti gamla orustu-
flugvél úr heimsstyijöldinni fyrri
og flaug með fólk á útiskemmtanir
fyrir greiðslu. Síðan var hann eitt
ár í flugskóla hersins í Texas, en
eftir það gerðist hann póstflugmað-
ur og flaug með póst milli borganna
St. Louis og Chicago. Á þessum
tíma bauð Raymond Orteig 25 þús.
dollara verðlaun þeim, er fyrstir
yrðu til þess að fljúga leiðina milli
New York og Parísar án viðkomu.
Þetta var góð upphæð í þá daga
og brátt tóku ýmsir að hugsa um
þetta. Lindbergh var fremur seinn
að taka ákvörðun í þessu máli og
eftir nokkrar misheppnaðar tilraun-
ir fékk hann aðstoð nokkurra
fj'ármálamanna í St. Louis og lét
smíða eftir sinni fyrirsögn litla ein-
þekju hjá Ryan-flugvélasmiðjunni,
sem þá var lítið og alveg óþekkt
fyrirtæki. Seinni hluta árs 1926 tók
Lindbergh sér frí frá póstfluginu
og einbeitti sér að undirbúningi
flugsins og smíði vélarinnar. Hann
var ætíð tilbúinn og til taks, þegar
svara þurfti spumingum varðandi
smíði vélarinnar, og þær vora marg-
ar, því hönnum hennar var í marga
staði nýstárleg. Lindbergh ákvað
að hafa aðaleldsneytisgeyminn
fremst í vélinni, fyrir framan flug-
manninn. Þetta olli því, að engin
framrúða var á vélinni. Flugmaður-
inn gat kíkt út um sjónpípu eða
hallað sér út um hliðarglugga og
horft þannig fram á við. Ástæðan
fyrir þessu var sú, að Lindbergh
vildi ekki kremjast undir geyminum,
ef hann þyrfti að nauðlenda. Engin
fjarskiptatæki vora í vélinni. Þau
vora of þung, og segja má að flestu
hafi verið fómað til þess að geta
tekið með sem mest eldsneyti. Þetta
endaði með því að eldsneytisbirgð-
imar áttu að endast í allt að 50
stunda flug. Þyngd vélarinnar fullr-
ar af eldsneyti var þá um 2lh tonn,
þar af var um 60% eldsneyti. Smíði
vélarinnar tók ekki nema um 3
mánuði. Allir unnu kappsamlega
og af áhuga að verkinu, enda hlutu
frami, frægð og ábati einnig að
falla flugvélasmiðnum í skaut, ekki
bara flugmanninum, ef heppni var
með. Það var því ekki aðeins eftir
25 þús. dollara verðlaununum að
slægjast, heldur ýmsum öðram
gæðum.
Flugið hættulegt
Fram að þessu var flugið mjög
svo tilviljunarkennt og hættulegt.
Hæðarmælar vora ófullkomnir ef
nokkrir, og flugmenn urðu yfírleitt
að fljúga sjónflug, þ.e. fljúga eftir
kennileitum. Þýskættaður flugverk-
fræðingur, Paul Kollsmann að
nafni, var um þessar mundir að
fullgera nýja tegund hæðarmælis í
flugvélar. Loftþrýstingfur er mældur
með kvikasilfursloftvog, og er þá
mæld hæð kvikasilfurssúlu í
glerpípu. Hæðin var gefín í senti-
metram, millimetram eða þumlung-
um. Einnig var hægt að mæla
þrýsting loftsins með því að tæma
loft að mestu úr lokaðri blikkdós.
Hún þandist út eða dróst saman
eftir því hvort loftþrýstingurinn
minnkaði eða jókst. Það sem Kolls-
mann gerði var að breyta skalanum
úr þumlungum loftþrýstings í fet.
Einn þumlungur er nálægt því að
vera 1000 fet á þeim skala. Þama
var komið lítið, létt og einfalt tæki
til þess að ákveða hæð loftfars.
Kollsmann-hæðarmælirinn er enn,
60 áram síðar, í notkun. Sennilega
hefur Lindbergh frétt af þessu,
a.m.k. notaði hann hæðarmælinn
óspart á flugi sínu yfír Atlants-
hafíð. Annað tæki, sem reyndist
honum ómetanlegt í fluginu, var
mjög nákvæmur áttaviti. Lindbergh
var önnum kafínn á þessum tíma
því auk þess sem hann þurfti að
gera út um ýmis atriði varðandi
smíði vélarinnar, þurfti hann að
læra loftsiglingafræði og útvega sér
sjókort, en slíkt lá ekki á lausu,
eins og gefur að skilja, því fáir
höfðu flogið yfír Atlantshafíð. Lind-
bergh ákvað að fljúga stystu leið
eða stórbaug frá St. John’s á Ný-
fundnalandi til Parísar. Hann
útvegaði siglingakort, þar sem bein
lína er stórbaugur og teiknaði flug-
leiðina inn á kortíð. Hún var síðan
mæld og reyndist 3610 mflur, eða
rúmlega 5800 km. Á þessa leið
setti Lindbergh síðan 37 punkta
með 100 mflna millibili. í hveijum
punkti vora skráð eftirfarandi at-
riði: Rétt stefna, misvísun og
áttavitastefnan. Lindbergh taldi að
það myndi taka um 1 klst. að fljúga
frá einum punkti til þess næsta.
Þegar hér var komið sögu vora
a.m.k. 5 aðilar sagði ákveðnir í að
keppa um verðlaunin, en þeir vora
frá Frakklandi, Englandi, Italíu auk
tveggja bandarískra aðila, en þar
var frægastur bandaríski flotafor-
inginn Byrd, sem hafði flogið til
Norðurpólsins.
Beðið veðurs
Lindbergh beið nú óþolinmóður
eftir því að fljúga frá San Diego í
Kalifomíu til New York, en óveður
á leiðinni hamlaði því. Að lokum
gaf veður 10. maí og Lindbergh
flaug til St. Louis í einum áfanga.
Þar ráðfærði hann sig við stuðn-
ingsmenn sína, en flaug síðan
áfram til New York albúinn að
halda áfram fluginu til Parísar þeg-
ar veður batnaði. Tveir Frakkar,
kapteinn Charles Nungesser og
lautinant Colí höfðu lagt af stað
Borgþór H. Jónsson
8. maí frá París, en flugvél þeirra,
„Hvíti fuglinn", var nú týnd. Þann
16. maí er Lindbergh albúinn til
flugs yfír Atlantshafíð, en veður-
fræðingurinn í New York, dr.
Kimball, telur, að ekki sé flugveður
þessa dagana. Nú era þrír aðilar
tilbúnir til flugs frá New York til
Parísar og bíða veðurs. Flugvélam-
ar vora: America, sem Byrd réð
yfír, en sú vél var af Fokker-gerð.
Ónnur var Columbia af Bellanca-
gerð, en fyrirliði þar var Cham-
berlain, en þar logaði allt í illdeilum
meðal áhafnarinnar. Þriðja var The
Spirit of St. Louis, en flugstjórinn
þar var Charles A. Lindbergh, ein-
fari. Að kvöldi þess 19. var Lind-
bergh á leið í leikhúsið að sjá
söngleikinn Rio Rita, þegar þeim
félögum datt í hug að hringja í Dr.
Kimball veðurfræðing og spyrja um
veðurhorfumar. Svarið var uppör-
vandi. Búist var við batnandi veðri
við austurströnd Bandaríkjanna og
Kanada og eins yfír Norður-Atl-
antshafínu. Hætt var við leikhús-
förina og Lindbergh fór á hótelið
að sofa. Honum varð samt ekki
svefnsamt og hann mætti vansvefta
til flugsins um morguninn. Enginn
sást á ferli hjá hinum keppinautun-
um, og eftir nokkum undirbúning
og umhugsun lagði Lindbergh af
stað í flug sitt til Parísar kl. 0754
samkvæmt austurstrandartfma.
Eins og áður sagði vó vélin
2 xh tonn og þar af var meirihlutinn
eldsneyti. í raun var þetta fljúgandi
eldsneytistankur fremur en flugvél.
Stefnan var tekin í norðaustur í átt
til Nova Scotia. Lindbergh var í
fyrstu talinn flón og fyrirhugað flug
hans álitið feigðarflan, en eftir
greiða og happasæla flugför hans
frá Kalifomíu til New York breytt-
ist tónninn hjá blaðamönnum og
Lindbergh var nú talinn óviss og
óútreiknanlegur þátttakandi. Sjálf-
ur hafði Lindbergh hugsað mikið
um flugið og lagt mikið starf í und-
irbúning þess. Fyrir flugið taldi
hann, að flugtakið væri hættulegast
vegna þess hve flugbrautin var
blaut og erfíð og vélin þung af öllu
eldsneytinu. Því næst taldi hann
veðrið á leiðinni hættulegast. Á
meðan á fluginu stóð átti hann eft-
ir að komast að raun um að
svefnleysið og svefnhöfginn vora
engu síður hættuleg. Lindbergh
hafði í upphafí sett sér nokkrar
starfsreglur og viðmiðanir til þess
að fara eftir. Stæðust þær ekki,
ætlaði hann að snúa við. Á leiðinni
frá New York til Nýfundnalands
gat hann hættulítið sannprófað
hæfni sína í siglingafræði. Hann
varð að komast yfír Nova Scotia
eins nálægt St. Mary-flóa og mögu-
legt var, síðan ætlaði hann að fljúga
austur eftir Nova Scotia og fljúga
rétt sunnan við bæinn St. John’s á
Nýfundnalandi, sem yrði síðasti
fasti punkturinn áður en stefnan
væri tekin austur yfír Norður-
Atlantshafíð til írlands. Lindbergh
taldi, að skekkja innan við 2 gráður
væri þolanleg. Reyndin varð sú, að
flugvélin var nákvæmlega yfír St.
Maiy-flóanum eftir rúmlega 4 klst.
flug og var þá aðeins 6 mflur suð-
austan við rétta stefnu. Tveimur
af þremur helstu markmiðunum var
náð. Ekkert óhapp í flugtaki og
landsýn á Nova Scotia nákvæmlega
samkvæmt áætlun. Þriðja mark-
miðið var eftir, en það var að gengi
hreyfillinn hnökralaust og olíu-
þrýstingurinn héldist jafn út á mitt
Veðurkortið 20. maí 1927 sýnir afstöðu lægða og hæða yfir Norður-Atlantshafinu. Lægðin og skilin, sem voru yfir Bretlandseyjum þennan
dag, hreyfðust í austur. Lægðarmiðjan var yfir Norðursjó og veðraskilin voru komin austur yfir Mið-Evrópu sólarhring síðar eða 21. maí
1927 kl. 1300 GMT. Þau höfðu því engin áhrif á flug Lindberghs, nema hvað meðvindurinn var enn hagstæðari frá írlandi til Parísar.