Morgunblaðið - 24.07.1988, Síða 2

2 B
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 24. JÚLÍ 1988
Rúmenar ætla að jafna
7000 þorp við jörðu
í Vínarborg er framhaldsfund-
ur Ráðstefnunnar um öryggi og
samvinnu i Evrópu (RÖSE) nú á
lokastigi. Ráðstefnan hófst í Vín
þann 4. nóvember 1986 og hefur
staðið síðan. Blaðamaður Morg-
unblaðsins var á ferð í Vínar-
borg fyrir skömmu og ræddi þá
við Hjálm ar W. Hannesson
sendiherra sem tekur þátt í við-
ræðunum fyrir íslands hönd.
Þátttökuþjóðir í RÖSE eru 35.
Af þeim tilheyra 23 þjóðir hernað-
arbandalögunum og 12 eru hlut-
lausar. Samhliða þessum viðræð-
um hafa einnig farið fram viðræð-
ur milli þeirra 23 rikja sem til-
heyra hemaðarbandalögum. Þar
hefur verið reynt að semja erindis-
bréf fyrir nýjar viðræður um jafn-
vægi á sviði hefðbundins vígbúnað-
ar í Evrópu. Erindisbréfið er langt
komið og standa vonir til að nýju
viðræðumar hefjist á þessu ári.
Þær eru innan ramma RÖSE en
samt sjálfstæðar.
Rúmenar til vandræða
Að sögn Hjálmars er nú komin
fram tillaga sem væntanlega verð-
ur grunnur að samkomulagi
RÖSE. „Þann 13. maí lögðu hlut-
lausu ríkin fram miðlunartillögu
sem samþykkt var af öllum _sem
góður grunnur að samþykkt. í til-
lögunni var fjallað um efnahags-
mál, mannréttindi og öryggismál
og hún var nýtt skref í átt til þess
að ljúka þessari löngu ráðstefnu."
Sú grundvallarregla gildir í
RÖSE að allar þátttökuþjóðir verða
að samþykkja tillögu til að hún sé
samþykkt. Eitt ríki getur því stöðv-
að framgang mála þó að hin ríkin
öll séu sammála.
„Það ríki sem er til verulegra
vandræða hér og ógnar í raun
endanlegu samkomulagi er Rúm-
enía. Þegar önnur ríki Varsjár-
bandalagsins breyta stjórnarhátt-
um sínum í frjálslyndisátt eru
Rúmenar gersamlega steinrunnir
í innanríkismálum o g tillögur
þeirra hér sýna raunar að þeir vilja
færa stjómarhætti sína aftur í
tímann."
Skoðanaskipti um
mannréttindi eru nú
gag-nkvæm
Hjálmar telur að umtalsverðar
úrbætur hafi átt sér stað í ríkjum
Varsjárbandalagsins undanfarin
misseri.
„Ef við lítum 13 ár aftur í
Rætt við
Hjálmar W.
Hannesson
sendiherra
tímann og horfum til þess dags
er Helsinkissáttmálinn var undir-
ritaður, þá sjáum við að mikilvæg
skref hafa verið stigin í frjálslyndi-
sátt. Austantjaldsríkin hafa viður-
kennt að mannréttindamál þar
komi okkur við. Undir þetta var
raunar skrifað fyrir löngu en það
hefur ekki verið viðurkennt fyrr
en nýlega. Mikilvægur árangur
hefur einnig náðst á öryggissvið-
inu, til dæmis hafa Sovétmenn
samþykkt skyndieftirlit með he-
ræfingum."
Að sögn Hjálmars er markmið
Vesturlanda nú að fá samþykki
fyrir slíku skyndieftirliti á mann-
réttindasviðinu. Þetta strandar al-
gerlega á Rúmenum sem ekki eru
tilbúnir til neinna frekari tilslakana
í mannréttindamálum.
„Öll önnur austantjaldríki en
Rúmenía þola gagnrýni ríkja Vest-
ur-Evrópu. Nú þykja skoðanaskipti
Morgunblaðið/Helgi Þór
Hjálmar W. Hannesson sendi-
herra.
um mannréttindamál sjálfsögð og
þau eru gagnkvæm. Sovétmenn
gagnrýna.til dæmis oft ástandið á
Norður-írlandi og fátækt og eymd
á Bretlandseyjum og í stórborgum
Bandaríkjanna.“
Hjálmar telur að von sé til þess
að 23 ríkja viðræðumar um hefð-
bundinn vígbúnað í Evrópu geti
þrýst á Rúmena um tilslakanir á
mannréttindasviði. „Öll ríki vilja
viðhalda öryggi sínu með minni
vopnabúnaði. Því hafa allir áhuga
á þessum viðræðum, þar á meðal
Rúmenar. Þeim hefur nú verið
gert ljóst að verði engin hreyfing
í viðræðunum um mannréttinda-
mál, þá verði engu samkomulagi
náð varðandi erindisbréf nýrra við-
ræðna um hefðbundinn vígbúnað
í Evrópu. Vera kann að þetta ýti
við þeim og skriður komist á mann-
réttindaviðræðumar."
Ætla að jafna 7000
þorp við jörðu
Innanríkisstefna Rúmena þykir
mjög fomleg enda er fyrirmyndar
hennar að leita í Stalíntímabilinu
í Sovétríkjunum.
„Rúmenar hafa í tíð Ceaucescu
forseta verið sjálfstæðir í utanrík-
ismálum og ekki alltaf fylgt Kreml-
veijum að málum. Engu að síður
hafa þeir staðnað algerlega í inn-
anríkismálum á meðan hinar aust-
Austurríkismenn buðu öllum sendiherrunum i helgarferð um Austurriki fyrir skömmu. Þessi mynd úr
ferðinni er tekin fyrir utan klaustur í Admount og hjá Hjálmari standa þeir Kashlev, sendiherra Sov-
étríkjanna (t.v.), og Zimmermann, sendiherra Bandarikjanna.
antjaldsþjóðirnar hafa færst í
fijálslyndisátt.
Raunar eiga áætlanir Rúmeija
í innanríkismálum sér fáar eðá
engar hliðstæður. Þannig ætla
þeir á næstu árum að jafna 7000
sveitaþorp við jörðu og smala íbú-
um þeirra til vinnu á samyrkjubú-
um og í verksmiðjum. Þessar áætl-
anir eru auðvitað brot á öllum
mannréttindasáttmálum sem hafa
verið undirritaðir."
Stærstur hluti þess fólks sem
hér um ræðir er af ungverskum
uppruna og þýskumælandi fólk.
Áætlun Rúmena hefur því ekki '
aðeins vakið mótmæli á Vesturl-
öndum heldur hafa Ungveijar and-
mælt Rúmenum mjög kröftuglega
á opinberum vettvangi enda búa í
Rúmeníu 1,7 milljónir manna af
ungverskum uppruna.
„Ríki Varsjárbandalagsins birt-
ast Vesturlandabúum sem ein
sterk heild. Þetta er yfirleitt röng
ímynd því þessar þjóðir hafa marg-
ar deilt og háð styijaldir í hundruð-
ir ára. Dæmi um þetta eru Rúmen-
ar og Ungveijar því íjandskapur
milli þessara þjóða er mjög djúp-
stæður. Það er hins vegar nýtt að
sjá þennan fjandskap á yfirborð-
inu.
Hér í Vín er gfurleg andstaða
við Rúmena meðal þátttökuþjóða
RÖSE þó Ungveijar séu eina aust-
antjaldsþjóðin sem mótmælir opin-
berlega. Fyrir örfáum dögum sauð
uppúr á fundi þegar fulltrúi Aust-
urríkis gagnrýndi Rúmena í mjög
harðorðri ræðu. Rúmenar svöruðu
að bragði með álíka harðorðri
ræðu.
Mér fínnst næsta óskiljanlegt
að á þessum miklu breytingatímum
í austantjaldslöndum skuli Rúmen-
ar skera sig svona úr með aftur-
haldi og Steinrunnum stjómar-
háttum. Sennilega er svarsins að
leita í því að landinu er stjómað
sem einveldi af Ceaucescu forseta
og fjölskyldu hans. Efnahagslífíð
er nánast í rúst og þjóðin er að
einangrast frá öllum öðrum þjóð-
um, einnig þjóðum Varsjárbanda-
lagsins."
Reynt að ljúka ráð-
stefnunni sem fyrst
Enn er nokkur von til að takist
að Ijúka RÖSE á næstu dögum.
„Það er mikill þrýstingur á full-
trúana hér á ráðstefnunni að ljúka
henni sem fyrst. Hans Dietrich
Genscher og Roland Dumas, ut-
anríkisráðherrar V-Þýskalands og
FVakklands, gerðu sér sérstaka
ferð hingað fyrir stuttu og héldu
ræður um nauðsyn þess að klára
þetta í júlí. Einnig má nefna að
sendiherra Póllands sendi frá sér
sérstaka fréttatilkynningu fyrir
skömmu þar sem hann hvatti til
þess að ráðstefnunni yrði lokið af
sem fyrst. Slíkar fréttatilkynning-
ar em óvenjulegar þegar austantj
aldsríkin eiga í hlut. Það er því
enn veik von að takist að ljúka
þessu fljótlega ef Rúmenar láta
af þvermóðsku sinni.
TEXTI: HELGI ÞÓR INGASON.
hefst á mánudag
L A
rfcirulfha
Kjörgarði,
Laugavegi 59, s. 15250.
i