Morgunblaðið - 20.01.1993, Síða 14

14______________MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 20. JANÚAR 1993_
Hlutdræg- fréttamennska
— víti til varnaðar
eftir Ragnar Arnalds
í umræðum á Alþingi um EES
nú fyrir skemmstu vék ég að þátta-
röð ríkissjónvarpsins í nóvember sl.,
þar sem farið var yfir helstu rökin
fyrir aðild íslands að EES í sex þátt-
um á mjög hlutdrægan hátt án þess
að vikið væri orði að þeirri miklu
gagnrýni sem málið hefur sætt og
án þess að nokkrir ókostir væru tald-
ir fram. Ég kallaði það hneyksli, að
þannig væri haldið á umdeildu stór-
máli í opinberum fjölmiðii. Ingimar
Ingimarsson, fréttamaður, hefur
skorað á mig að gera nánari grein
fyrir máli mínu utan þings og kemur
það ekki á óvart, þar sem Ingimar
mun hafa samið þessa þætti.
1. Hvers vegna EES?
Þættir Ingimars hófust með þess-
ari spuringu og síðan fylgdi sam-
felld lofgerðarrulla um ágæti hins
sameiginlega markaðar, „þar sem
tryggt verður frelsi í vöru, þjónustu,
fjármagns- og atvinnumálum.
Hins vegar var ekkert á það
minnst, að margnefnt frelsi nær
Hagkaup og
Vífilfell bjóða í
vatnsfyrirtæki
STJÓRN veitustofnana Reylqa-
víkurborgar hefur fengið til um-
fjöllunar rúmlega níu milljón
króna kauptilboð frá Hagkaup og
Vífílfell hf., í hlut Vatnsveitu
Reykjavíkur í vatnsfyrirtækinu
Þórsbrunni, sem fyrirtækin eiga
hlut í á móti borginni. Markús
Örn Antonsson borgarstjóri telur
tímabært að endurskoða stöðu
Vatnsveitunnar í samstarfi við
fyrirtækin.
„Vatnsveitan tók þátt í stofnun
fyrirtækisins þegar verið var að
hefja þetta þróunarstarf og það sam-
starf hefur staðið á þriðja ár,“ sagði
borgarstjóri. „Menn hafa þegar séð
árangur þó svo að eigendur telji að
leggja þurfí fram meira fé í mark-
aðsathuganir til að koma þessu enn
betur áleiðs á þeim mörkuðum sem
þegar eru fyrir hendi. Það er ekki
hlutverk borgarinnar eða borgarfyr-
irtækja að vera aðili að slíkum
rekstri til lengri tíma.
Ef tækifæri er til þess núna að
Vatnsveitan dragi sig til baka án
þess að skaðast af því fjárhagslega
þá er það fyllilega tímabært. Þessir
aðilar taka þá yfir hennar hlut. Það
tel ég vera mjög í samræmi við þann
þátt, sem borgin og fyrirtæki hennar
geta átt í nýsköpun og þróun nýrra
verkefna, útflutningi og atvinnu-
rekstri."
ekki til viðskipta með sjávarafurðir,
langmikilvægustu útflutningsvöru
fslendinga, eins og til stóð og vonir
voru bundnar við, þegar viðræður
um EES hófust. Ekkert var á það
minnst í þessum þætti eða þeim sem
á eftir komu, að EB setti það að
skilyrði fyrir gildistöku samningsins,
að ríki EB fengju veiðiheimildir í
íslenskri og norskri landhelgi.
í þessum þætti var megináhersla
lögð á gildi þess að afnema við-
skiptahömlur en engin grein gerð
fyrir því, að EES er ekki fyrst og
fremst samningur um viðskipti eða
markað heldur um víðtækan þegn-
rétt sem 360 milljónir manna öðlast
á íslandi sem í öðrum aðildarríkjum
með þeim afleiðingum sem það hefur
fyrir fámenn ríki.
2. Vöruviðskipti
í þessum þætti var fjallað enn
frekar um viðskiptamál, þ. á m. um
samkeppnisreglur og ríkisstyrki, og
sagt: „Ríkisstyrkir sem skekkja sam-
keppnisstöðu með því að mismuna
einstökum fyrirtækjum eða vöruteg-
undum verða bannaðir á EES-svæð-
inu.“ En ekki var orð um það, að
EB-ríkin tryggðu sér, að þau geta
haldið áfram stórfelldum ríkisstyrkj-
um til sjávarútvegs- og fískfram-
leiðslu hjá sér en það mun að sjálf-
sögðu lækka fískverð og þar með
halda niðri lífskjörum Islendinga.
Ekkert var heldur á það minnst, að
EB-ríkin tryggðu sér undanþágur
frá almennu reglunni um tollfrelsi í
iðnaði með því að fá það fram, að
þau geta áfram ríkisstyrkt aðalþjón-
ustuiðnað sjávarútvegs, skipasmíð-
arnar, en þessi sérkennilega undan-
þága kemur sér einkar illa fyrir ís-
lendinga.
3. Fjármálastarfsemi
í þessum þætti voru tíundaðir
kostir þess að afnema hömlur á fjár-
festingum og fasteignakaupum.
Þegar talið barst að kaupum útlend-
inga á bújörðum, laxveiðihlunnind-
um og útivistarsvæðum sem flestir
íslendingar vilja tryggja að verði
áfram í höndum landsmanna sjálfra
var fullyrt að til væri fær leið til að
koma í veg fyrir uppkaup útlendinga
en hún væri sú að setja mjög ströng
skilyrði fyrir sölu bújarða. Skilyrðin
yrðu þó að gilda jafnt fyrir íslend-
inga sem 360 milljónimar sem hér
öðlast sama rétt og við og því gæti
„dregið úr sölu og verði bújarða hér
á landi“. Þetta er að sjálfsögðu rétt
og er eitt örfárra dæmi um, að ýjáð
sé að ókostum samningsins.
En hvaðan Ingimar Ingimarssyni
kemur réttur til að fullyrða, að þetta
sé fær leið er öllu vafasamara, þeg-
ar flest bendir til, að hvorki bændur
né aðrir landsmenn muni una reglum
um jarðakaup sem yrðu svo stífar,
að þéttbýlisbúar yrðu útilokaðir með
öllu frá kaupum og jarðir yrðu verð-
litlar fyrir bændur á samdráttartím-
um. Fær leið hefði hins vegar talist
að tryggja skýlausan fyrirvara um
forgangsrétt íslendinga á þessu
sviði.
Ekkert var á það minnst, að með
EES-samningnum verður að rífa
niður þær öryggisreglur gagnvart
fjárfestingum útlendinga sem verið
hafa í gildi, t.d. regluna um að
stjórnvöld geti tekið í taumana, ef
heildarfjárfesting erlendra aðila í
hverri atvinnugrein fyrir sig fer yfir
25% og margar aðrar núgildandi
öryggisreglur.
Ekkert var á það minnst, að út-
lend stórfyrirtæki geta laumað sér
inn í íslenskan sjávarútveg með
óbeinum hætti, þ.e. með því að eign-
ast fyrirtæki hér á landi sem aftur
kaupa upp fyrirtæki í útgerð eða
fiskvinnslu.
Rætt var um, að lög sem kveða
á um, að orkufyrirtæki skuli vera í
höndum opinberra aðila, standist
áfram, en ekkert var minnst á það
vandamál að útlendingar gætu keypt
upp orkuauðlindir Islendinga, ef
orkufyrirtækin verða einkavædd,
eins og núverandi ríkisstjórn hefur
haft áform um.
4. Þjónustustarfsemi
I þessum þætti var haft eftir tals-
mönnum EFTA, að ávinningur „af
auknu frelsi í þeim þjónustugreinum
sem nefndar hafa verið jafngildi því
að landsframleiðsla aukist um 1%
að jafnaði í EFTA-löndunum“. Þessi
fullyrðing er umdeild enda úr lausu
lofti gripin. Enginn getur spáð því
mörg ár fram í tímann, hvernig þró-
unin verður. Auk þess verður að
fylgja með, að stóraukin samkeppni
kemur misjafnlega út fyrir aðildar-
ríkin, og í þeim löndum þar sem
erlend stórfyrirtæki í verslun, við-
skiptum og þjónustu ryðja burt inn-
lendum smáfyrirtækjum í stórum
stíl, kemur margt til frádráttar
áformuðum hagnaði.
Því hefur verið spáð af íslenskum
sérfræðingum, að allt að 30% við-
skipta hér á landi, einkum í banka-,
fjármagns- og tryggingastarfsemi, í
flutningum á sjó og í lofti svo og í
hvers konar viðskiptum og þjónustu,
færist í hendur erlendra aðila á kom-
andi árum. Enginn getur fullyrt, hve
mikið tapast í vinnuafli og gjaldeyri
við þessa auknu erlendu samkeppni;
tapið gæti eins orðið meira en ávinn-
Ragnar Arnalds
„Hér var hvorugt gert
heldur blandað saman
almennum upplýsing-
um og áróðri frá ann-
arri hliðinni á ísmeygi-
legan hátt. Slík mis-
notkun sjónvarpsþátta
sést vonandi aldrei aft-
ur.“
ingurinn, og víst er, að hagnaður
íslendinga af sameiginlegum mark-
aði verður minni en annarra, vegna
þess að við njótum ekki jafnræðis á
sviðum, þar sem sóknarmöguleikar
okkar eru hvað mestir, þ.e. í sjávar-
útvegi, skipasmíðum og þjónustu við
eigin flota.
Þessu var öllu sleppt í þáttum
sjónvarpsins en látið nægja að bera
á borð hrá áróðursslagorð forystu-
manna EFTA um áformaðan hagn-
að.
5. Atvinnustarfsemi
I fimmta þættinum sem fjallaði
um sameiginlegan atvinnumarkað
var dæmi tekið af atvinnulausum,
íslenskum verkamanni „sem gæti
farið hvert á land sem er á efnahags-
svæðinu, segjum tii Brussel, og leit-
að sér að vinnu“. Meira en hálfur
þátturinn fór síðan í að gylla fyrir
Fyrirgefðu að
ég skuli vera til
Útsalan er hafin
40—50% afsláttur af frönskum og ítölskum
herrafatnaói. Vaxjakkar á sérstöku tilboósverói.
LAUGAVEGI 66, - SÍMI 24494.
Tölvuendurmenntun
Sérstakt námskeið fyrirkonur!
Námskeiðiö er einstakt tækifæri fyrir konur til þess að
fá þjálfun í grunnatriðum tölvunotkunar:
Daaskrá:
Grunnatriöi tölvunotkunar og Wndows stýrikerfið
Bréf, skýrslur og alhliöa textavinnsla meö Word
Bókhald með töivu
36 klukkustunda námskeið á föstudögum ki. 9:00-12:00
eða á laugardögum kl. 13:00-16:00. Hagstætt verð!
Tölvu- og verkfræöiþjónustan
Tðlvuskóli Halldórs Kristjanssonar t
hk-93015
é>
> Kristjá
Grensásvegi 16 • stofnaður 1. mars 1986
©
eftir Jónínu Þ.
Stefánsdóttur
Þannig lýsti kunningjakona mín
eitt sinn líðan sinni gagnvart fólki
sem hún umgekkst. Hún reyndi að
láta fara sem minnst fyrir sér og tók
því sem aðrir skömmtuðu henni. Slík
var minnimáttarkenndin. Síðan hef
ég sannfærst um að miklu fleiri
hafa svipaða sögu að segja. Eða
réttara sagt gætu sagt, ef þeir
treystu sér til.
Þetta er alvarlegt mál, því að
sjálfstraust er nauðsynlegt til þess
að geta tekist á við verkefni, sem
maður er ekki fyrirfram 110% viss
um að kunna upp á hár. Hvernig
er þá hægt að auka þekkingu sína
og reynslu ef maður gerir bara hluti
sem maður kann? Hvemig er þá
hægt að sækja um nýtt starf, prófa
nýja tækni eða taka upp ný viðfangs-
efni og áhugamál, ef maður hefur
enga trú á að geta það að minnsta
kosti jafnvel og einhver annar. Hví-
lík sóun á hæfileikum, því hæfileikar
og sjálfstraust fara ekki alltaf sam-
an.
í starfi ITC takast aðilar á við
margvísleg verkefni. Byrja smátt,
margir eiga nóg með að standa upp
og segja nafnið sitt á fyrsta fundi.
Síðan tekur við 1-2 mínútna undir-
búið verkefni og svo koll af kolli upp
í óundirbúnar ræður, ræðukeppni,
dagskrárstjórn og forsetastörf. Hver
og einn getur ráðið sínum hraða.
En þjálfun fæst með því að taka
virkan þátt í verkefnum. Aðilar
hvetja og aðstoða hvern annann og
fá fljótt aukið sjálfstraust við að
sigrast á verkefnum og eru metnir
að verðleikum. Sjálfstraustið verður
svo til þess að glímt er við stærri
verkefni, sem gefur svo enn betra
sjálfsöryggi.
Það hefur verið mér mikið lán að
hafa notið þeirrar þjálfunar sem ITC
býður upp á. Það skilar sér vel í
starfí og samskiptum við aðra. Það
er frábært að njóta félagsskaparins
og fylgjast með framförum annarra.
Kannski hefur þú, lesandi góður,
möguleika á að slást í hópinn. Gefðu
fólki, hvað EES gæfí því mikla
möguleika erlendis. Hins vegar var
ekkert minnst á atvinnuleysið í Evr-
ópu og beinlínis reynt að gera sem
minnst úr því, að einhver hluti þeirra
15 millj. manna sem nú eru án at-
vinnu í Evrópu leiti hingað og þrengi
að atvinnumöguleikum fólks hér á
landi, þar sem atvinnuástand hefur
þó verið miklu betra en á meginland-
inu undanfama tvo áratugi. Um
þetta var sagt:
„Líklegt er að útlendingar sæki
fyrst og fremst í þau störf, þar sem
þeir geta nýtt sér eigin tungu eins
og í ferðamannaþjónustu eða í störf
sem byggjast á sérþekkingu [...]
Ótti um að hingað sæki í miklum
mæli launþegar frá ríkjum þar sem
laun eru lægri en hér í því skyni að
undirbjóða íslenska launþega er að
líkindum ástæðulaus."
Þessar fullyrðingar flokkast að
sjálfsögðu ekki undir óhlutdræga
fréttamennsku heldur rakalausan
áróður.
6. Stofnanir EES
í seinasta þættinum var fjallað
um stjómarstofnanir EES. Þar var
ítarlega fjallað um samráð aðildar-
ríkja og setningu nýrra laga. Þó kom
hvergi fram, að ný lög og reglur em
settar einhliða af EB, ekki af EES.
Þess var heldur ekki getið, að Al-
þingi á engan hiut að samráði um
setningu laga og reglna á svæðinu.
Alþingi á almennt aðeins tveggja
kosta völ: Að samþykkja reglur sem
EB hefur þegar sainþykkt eða hafna
þeim, en síðari leiðin myndi kalla
yfir okkur refsiaðgerðir, ef Alþingi
sýndi mikla óhlýðni.
Vikið var að því í einni stuttri
setningu, að deilt væri um, hvort
valdsvið Eftirlitsstofnunar EFTA
stæðist ákvæði íslensku stjórnar-
skrárinnar, en ekkert var minnst á
aðra þætti deilunnar um EES og
stjórnarskrána.
Að sjálfsögðu hefur enginn neitt
við það að athuga að sjónvarpið
geri grein fyrir stórmáli sem þessu.
En þá em tvær leiðir til: Annars
vegar hlutlaus lýsing á meginefni
samningsins; hins vegar lýsing
ásamt meginrökum með og á móti.
Hér var hvorugt gert heldur
blandað saman almennum upplýs-
ingum og áróðri frá annarri hliðinni
á ísmeygilegan hátt. Slík misnotkun
sjónvarpsþátta sést vonandi aldrei
aftur.
Þessi alvarlegu mistök hljóta að
verða stjórnendum sjónvarpsins víti
til varnaðar og minna þá á nauðsyn
þess, að voldugasti fjölmiðiil þjóðar-
innar gæti lagaskyldu um „fyllstu
óhlutdrægni í frásögn, túlkun og
dagskrárgerð" þegar pólitísk stór-
mál eru kynnt, sbr. 15. gr. útvarps-
laga.
Höfundur erformaður þingflokks
Alþýðubandalags.
Jónína Þ. Stefánsdóttir
þér tíma. Þitt tækifæri er komið.
Fundir ITC-deildanna eru kynntir í
dagbókum dagblaða og símanúmer
fylgir hjá félaga sem er reiðubúinn
að veita upplýsingar. Það er ekkert
mál að mæta ein(n). Það er tekið
vel á móti gestum í ITC.
Höfundur er félagi í ITC og
ma tvælafræðingur.