Morgunblaðið - 11.05.1997, Blaðsíða 15

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 11. MAÍ 1997 F 15
HÚSIÐ & GARÐURINN
Morgunblaðið/Steinn Kárason
KRISTÍN Arnardóttir ræktar gómsætar sítrónur í garðskála.
BANANAPLANTA í gróðurskála
Garðyrkjuskóla ríkisins.
MANDARÍNUR lifa góðu lífi í
garðskála Garðyrkjuskólans.
Ávaxtarækt er lítið mál
VARLA finnst sá gróðurskáli sem
ekki er verið að rækta ávexti [ að
sögn Steins Kárasonar garðyrkju-
fræðings. „Velflestir sem ég þekki
eru að spreyta sig á vínberjum,
eplum og perum, sem vel er hægt
að borða,“ segir hann. Þá eru
margir með plómur og kirsuber.
Ekki er þörf á upphituðum skálum
að hans sögn. „Epla-, perutré og
vínviður þurfa helst fara niður
undir frostmark og mega mjög
gjarnan frjósa við vægt frost í
skamman tíma. Það ganga frost í
vínhéruðum Frakklands og
Þýskalands, svo dæmi séu tekin.“
Steinn segir líka hægt að rækta
mandarínur og sítrónur og hefur
aldréi smakkað Ijúffengari sítróntir
en þær sem vaxa ( litlum
garðskála í Hlíðunum. „En ég verð
nú að játa að fagmaður hefur farið
höndum um þær, hvað klippingu
áhrærir. Það er erfitt að lýsa í
stuttu máli svo vel sé hvernig á að
klippa ávaxtatré. Til eru ákveðnar
grunnreglur og þegar viðkomandi
garðyrkjumaður hefur tileinkað
sér þær getur hann skapað sér
sinn eigin stíl sem ieikinn er eftir
aðstæðum og tegundum á hverj-
um stað.“
Margir taka ávaxtakjarna setja í
mold og halda að þar með sé
björninn unninn. „Það er engum
erfiðleikum bundið að fá upp
plöntu en ávaxtatré hafa í gegnum
aldirnar verið kynbætt þannig að
epli og perur sem við erum með í
höndunum eru oftast geldir ein-
staklingar. Æxlunin er komin í
öngstræti. Því er skynsamlegast
að leita upplýsinga í garðplöntu-
stöðvunum sem eru með perur,
epli og kíví sem talin eru henta
hér. Þá eru þetta yfirleitt teinungar
sem settir eru niður.“
Margir rækta í stórum stömpum
í gróðurskála sem Steinn segir allt
í lagi út af fyrir sig. „En þess þarf
að gæta að moldin þorni ekki,
sem gildir sérstaklega um plöntur
sem blómstra, það er eplin og
perurnar. Þær mega alls ekki
þorna yfir blómgunartímann því
þá er hætt við að blómin falli af.
Einnig þarf að koma í veg fyrir
hitasveiflur."
Má ekki þorna
Steinn segir mismunandi
hvenær blómgunartíminn er. „Það
fer eftir stærð skálanna, hitastigi
og hvernig þeir liggja við sól, en
sumarið inni í þessum skálum er
yfirleitt tveimur mánuðum á un-
dan vorinu fyrir utan. Vínviður fer
til dæmis að bæra á sér í febrúar
og mars.“
Steinn segir líka sjálfsagt að
snyrta plönturnar yfir vaxtar-
tímann, til dæmis vínberjaklasana.
„Ef þeir eru þéttir verður að grisja
þá. Fólk þarf ekki að vera hrætt
við að klippa plöntumar til yfir
sumartímann ef þær ætla að
verða of umfangsmiklar. Einnig
þarf að gæta þess að jafnvægi sé
milli kynlauss vaxtar og þess sem
aldinin koma á. Blómgunin er
þvinguð fram með réttri klipp-
ingu.“
Ávaxtaplönturnar þurfa alhliða
næringu, þangvökva eða
þörungamjöl. „Þangvökvi inni-
heldur öll næringarefni sem plönt-
ur þarfnast. Hann er hrein nátt-
úruafurð og gefur auk þess heil-
brigði og meira og betra bragð.
Flestir nota tilbúinn áburð með.
Blákorn hentar til dæmis ágæt-
lega og svo má nota fiski- eða
loðnumjöl sem er þrifalegra en
hrossatað og mykja og skilar
svipuðum árangri," segir Steinn.
Ef plönturnar eru í kerum eða
stórnm blómapottum verður að
gæta þess að aldrei þorni í sem
þýðir mikla umönnun. „En ef sett
er niður beint í botninn á
gróðurhúsinu er þægilegra að
eiga við það þv( rætumar geta far-
ið út um víðan völl að afla
næringar. Moldin má hins vegar
ekki vera hundrennandi blaut.“
Tílbúin
og lífræn
jurtafæða
„YFIRLEITT er sá gróður sem fer
í algjöra vanhirðu sá gróður sem
ekki fær áburð. Það er sá gróður
sem lýsnar og maðkurinn sækir
fyrst í. Það er beint samhengi á
milli trjánna, runnanna, blómanna
og grassins og við þurfum að gefa
þessu öllu áburð tvisvar og helst
þrisvar á sumri,“ segir Jón Júlíus
Elíasson, skrúðgarðyrlqumeistari.
Margir hafa það fyrir reglu að
gefa áburð 20. maí, 20. júní og 20.
júlí.
Fyrsta áburðargjöfin á að vera
með köfnunarefnisríkum áburði,
(t.d. græðir la eða græðir 6) en
köfnunarefnið örvar vöxt plantn-
anna og nýtist því vel þegar þær
eru að koma úr vetrardvala.
' Síðan er gott að gefa blákorn
eða köfnunarefni í annað skipti
um það bil 20. júní. Köfnunarefnis-
ríkan áburð á hins vegar ekki að
gefa síðsumars, því að það er ekki
rétt að pína plöntur til þess að hal-
da áfram vexti fram á haustið.
Þess vegna er rétt að gefa fosfór-
og kalíríkan áburð í kringum 20.
jiilí. Fosfór og kalí fara ofan í rót-
ina og stöngulinn og byggja plönt-
urnar upp fyrir vetrardvalann auk
þess sem fosfórinn nýtist vel á
blómgunartúnanum í júlf og ágúst.
Á sama tíma á að bera á gras-
flötina, blómabeðin og trén og
fylgja leiðbeiningum á umbúðum
um magn. Sumum plöntum þarf þó
ekki að gefa áburð, t.d. ætti ekki
að gefa lerki, elri og gullregni
köfnunarefnisríkan
áburð því að líkt og
lúpínan hafa þessar
tegundir gerla í rót-
unum sem gera þeim
kleift að vinna sjálfar
köfnunarefni úr loft-
inu.
Aukaskammtur af
köfnunarefni spillir
jafnvel fyrir þessum
jurtum.
Þarfir tegundanna
fyrir jarðveg eru mis-
jafnar, sumar þurfa
súran jarðveg en aðr-
ar basfskan. Sérfræð-
ingar veita nánari
upplýsingar um þau
efni.
Hér hefur verið rætt um tilbú-
inn áburð en margir vilja helst ein-
göngu nota lífræn efni í sína
garða.
Húsdýraáburður þykir sérstak-
lega góður þegar verið er að fara
af stað með ný beð, hann er mikill
varmagjafí og bætir jarðveginn.
En með húsdýraáburðinum kemur
arfínn, segir sagan.
Þeir sem halda tryggð við hús-
dýraáburðinn ættu hins vegar að
varast að bera hann á of snemma,
segir Jón Júlíus, og alls ekki á
haustin. Úr húsdýraáburði eru
menn að sækjast eftir köfnunar-
efni til að örva vöxt á vorin en ef
borið er á að hausti eða vetri er
hætt við að áburðurinn hafi lekið
úr og ekkert standi eftir nema tað-
ið að vori.
Mikið er til af annars konar líf-
rænum áburði á markaðnum, t.d.
hænsnaskítur, sem er 7 sinnum
sterkari en hestaskítur og þarf
þess vegna sjö sinnum minna
magn. Einnig hefur þörungamjölið
reynst mörgum vel.
TILBÚINN og lífrænn áburður er til í fjöl-
breyttu úrvali.
Gróðurmold -
ókeypis upplýsingar
'W'~WGIIIA
562-6262
Bóíi allra jieirra scm vilja ralíla öaróinn sinn
Stóra gardabókin er œtluð öllu áhugafólki um garðrœkt. Á meistaralegan hátt sameinar hún
frœðilega nákvœmni og einfalda framsetningu efnisins. Hún hentar vel þvtfólki sem langar
til að spreyta sig á garðrœkt ífyrsta sinn en erjafnframt mikil fróðleiksnáma fyrir þá sem
búa að langri reynslu í garðyrkju. Þetta er sannkallað alfræðirit sem nýtist árið um kring
og með það í höndum má bæði endurbœta gamlan garð og skapa nýjan frá rótum.
Ágúst H. Bjarnason
grasafræðingur ritstýrir
verkinu og hefur hann
fengið til liðs við sig
þrjátíu sérfræðinga sem
leggja bókinni til efni.
Þetta er nútímalegur og
einstæður ffóðleikur. Stóra
garðabókin er sannkallað
nútímaverk.
20% afsláttur í l>ókal»úðum
Máls o£ mcnningar.
Laugavegi og Síðumúla
Nœrmyndir afplöntum
sýna liti og lögun blóma
sem velja má til rcektunar.
' Yfirlitsmyndir gefa góða
hugmynd um hvemig
tilteknar plöntur njöta
sín { görðum.
í sérstaka plöntulista má
scekja ráð um val á heppi-
legum tegundum til
rceklunar.
------------------------•
Texti og Ijósmyndir mynda
eina heild og varpa skýru
Ijósi á þau verkefni og
vinnuaðferðir sem um
rceðir.
í
hundruð myndskýringar sem
sýna {smáatriðum hvernig
best er að vinna verkin. Hver
myndskýring er auðkennd
með greinargóðri fyrirsögn. TRÉ - RUNNAR - FJÖiÆRINGAR - SUMARBLOM
- KLIFURPLÖNTUR - RÓSIR - IAUKAR OG HNÚÐAR - KRYDDIURTIR
- MATJURTIR - TJARNIR OG LÆKIR - GRASFIATIR - RÆKTUN í STEINHÆÐUM - RÆKTUN UNDIR ÞEKIU
- KAKTUSAIt OG ADRAR SAFAPLÖNTUR - VERKFÆRI OG TÆKI - MANNVIRKI í GÖRÐUM
- GRÖÐURHÚS OG GRÖÐURREITIR - JARÐVEGUR OG ÁBURDUR - VEÐRÁTTA
OG RÆKRIN - SIÚKDÓMAR OG MEINDÝR - FIÖ1.GUN _
- ÁGRIP AF GRASAFRÆÐI

o..m\aQo 2.500 tegond r plantno
FORLAGIÐ