Morgunblaðið - 11.05.1997, Síða 20

20 F SUNNUDAGUR 11. MAÍ 1997
MORGUNBLAÐIÐ
HÚSIÐ & GARÐURINN
Málningin litar
og verndar
VEGNA óblíðrar veðráttu þurfa
hús á íslandi að standast meiri
veðurham en algengt er erlendis.
Þar kemur málningin til sögunnar
því hún gegnir ekki aðeins því
hlutverki að fegra nýjar og gaml-
ar byggingar heldur er hún einn-
1g mikilvægasta vörn mannvirkja
gegn veðri og vindum. Það er
að mörgu að hyggja varðandi
' málningarvinnu utanhúss. „Það
skiptir miklu máli að vanda til
fyrstu umferðarinnar því að við-
loðunin verður aldrei betri en
fyrsta umferðin leyfir. Yfirefnið
verður aldrei fastara en undirefn-
ið,“ segir Helgi Jónsson málara-
meistari þegar hann var beðinn
að gefa hollar og góðar leiðbein-
ingar um málun utanhúss. „Mað-
ur sér líka oft að fólk er að nota
vitlaus efni bæði á tréverk og
stein, það skiptir miklu máli upp
á endingartímann að þekkja réttu
efnin."
Sú viðmiðunarregla er algeng
að málning utan á hús eigi að
- duga í um 8-10 ár ef rétt er að
verki staðið. Jafnframt þykir
skynsamlegt að gera ráð fyrir því
að mála þurfi glugga og tréverk
á fimm ára fresti, eða einu sinni
milli þess sem húsið allt er tekið
í gegn.
Gluggar
Þessi regla er þó ekki algild
því að staðsetning húsa og veð-
urfar skiptir miklu máli. Miklu
meira mæðir á gluggum, hurðum
og veggjum sem snúa móti ríkj-
andi veðuráttum; sunnanlands
eru suður- og austurhliðar húsa
viðkvæmastar. Það getur þurft
að gera ráð fyrir því að mála fleiri
umferðir á suður- og austurgafla
en aðra hluta hússins og þar
þarf einnig að líta betur eftir tré-
verki og hugsa sérstaklega út í
veðurálag þegar gluggar eru
málaðir.
Helgi Jónsson segir að það
séu algeng mistök hjá fólki að
undirvinna ekki tréverk nógu vel
fyrir endurmálningu. „Fólk fjar-
lægir kannski lausa málningu en
skefur ekki nógu vel grámann
sem er kominn í timbrið. Það
tollir engin málning við grámann.
Það verður að fjarlægja hann.
Síðan þarf að metta viðinn á
auðum blettum með grunnfúa-
vörn áður en málað er yfir með
þekjandi efnum," segir Helgi.
Rannsóknastofnun byggingar-
iðnaðarins hefur gefið út þær
leiðbeiningar varðandi málun
nýrra glugga að þá eigi að metta
með viðarvörn, síðan bera á olíu-
akrýlefni og svo akrýlmálningu
yfir. Helgi Jónsson segir að þetta
þurfi ekki að eiga við um endur-
málningu án tillits til þess hvað
er á gluggum fyrir og þekjandi
Vönduð ryðfrí húsaskilti
SÉRHÖNNUÐ MEÐ EIGIN TEXTA

1911

STÍElNNjliS
1947 *
jöt 10 tS

Pepar og Salt
Klapparstíg 44. Sími 562 3614.
UÓSIR litir þola sólarljósið betur en dökkir og endast því lengur.
olíumálning hafi reynst vel á
glugga. Glugga má ekki mála í
röku lofti og hægt er að mæla
raka í timbri með sérstökum
rakamælum. Þá má raki í glugg-
um ekki fara yfir 18%.
Málning hefur þann tilgang að
vernda og fegra og fegrunarsjón-
armiðin ráða yfirleitt mestu um
litavalið. Þó þykir almennt hent-
ugra að mála glugga og annað
tréverk með Ijósum litum. Það
verða meiri hitasveiflur vegna
sólarljóss í dökkum flötum og því
láta þeir fyrr á sjá.
Nýmálun og viðgerðir
Þegar um steinhús er að ræða
skiptir máli hvort þau eru pússuð
eða ópússuð. Helgi vill að menn
noti ekki annað en terpentínu-
þynnanlega akrýlmálningu,
þynnta um 15%, sem fyrstu
málningu á nýbyggingar. Hún
smýgur betur inn í steininn og
nær betri viðloðun, auk þess sem
hún hefur tvöfalt meiri þurrfilmu-
þykkt en plastmálning, eða um
75-80 míkron á móti um 40
mí kronum.
Áður en málningarvinna hefst
á ómálaðan flöt, hvort sem um
er að ræða nýbyggingu eða við-
gerð, er nauðsynlegt að rífa með
slípisteini yfir. Annars ber meira
á viðgerðunum en þyrfti að gera.
Síðan þarf að þvo húsin. Misjafnt
er eftir ástandi húsanna hvað
mikill þrýstingur er nauðsynleg-
ur.
Bárujárn og þök
Það er einnig ágæt regla að
þvo bárujárn áður en það er
málað. Skafa þarf lausa máln-
ingu. Síðan þarf að fara með vír-
bursta yfir ryðbletti og slípa.
Sópa þakið, blettmála með
menju og mála blettina einu sinni
áður en þakið allt er málað.
Svalagólf og
haliandi fletir
Þegar um er að ræða vatns-
bretti undir gluggum, handrið og
aðra lítið hallandi fleti er skyn-
samlegt að grípa til sérstakra
ráðstafana, einkum á veggjum
sem snúa mót veðri. Þar er rétt
að bera á teygjanleg efni, sem
hafa mikla þurrfilmuþykkt, t.d.
4-500 míkron, sem er tíu sinnum
meira en venjuleg plastmálning.
Málning svalagólfa er vanda-
samt verk og málarameistarinn
mælir með því að sílanhúðað sé
2-3 vikum fyrir málum. Sílan sé
látið fljóta vel á gólfunum.
Útihurðrr
Útihurðir eru andlit húsa og
oft úr vönduðum harðviði. Þær
eru ýmist lakkaðar eða borin er
á þær tekkolía. Ef um lakkaða
hurð er að ræða þarf fyrst að
leysa lakkið af. Hurðir sem ekki
hefur verið haldið við þarf að
skafa vel upp með sirklingi, sér-
stakri málmsköfu, eða vandaðri
málningarsköfu og slípa loks yfir
með sandpappír. Annað hvort
eru svo bornar þrjár umferðir af
tekkolíu á hurðina með pensli
eða svampi eða lakkaðar tvær
umferðir með glæru lakki. Ekki
lakka yfir tekkolíuna. Umframolía
er þerruð af með tusku til að
hindra að taumar myndist. Olíu-
bornar hurðir þarf a.m.k. að bera
á árlega.
Málningarveðrið
Skýjað en úrkomulaust er
óskaveður málarans til útivinnu.
Sílan er ekki borið á í mikilii sól,
því þá er hætt við uppgufun áður
en efnið nær inn í steininn að
fullu. Hins vegar er gott að hafa
þurrt veður 2 til 3 daga áður en
sílanúðun hefst.
Almennt er talað um að plast-
málningu megi ekki bera á í
minna en 5 stiga higa. Terpent-
ínuþynnanlega akrýlmálningu og
oíumálningu á tréverk má bera á
í minni hita.
Fagmennska eða fúsk?
Málarar nota almennt meira
af efni en almenningur. Helgi
Jónsson segir algengt að sjá fólk
reyna að kreista dropana úr rúll-
unni til þess að fá lítrann til að
þekja meira. Þetta er alrangt því
lítri af utanhússmálningu á ekki
að þekja meira en 8-10 fermetra.
Þegar verið er að spara málningu
nær málningin ekki að mynda
filmu yfir fletinum.
Helgi, sem er formaður Mál-
arameistarafélags Reykjavíkur,
segir að oft beri það við að fólk
spari aurinn en kasti krónunni
með því að mála sjálft. Að ótal-
mörgum kostnaðarliðum er að
hyggja öðrum en kaupum á máln-
ingu og þegar allt er tekið með
í reikninginn er ekki alltaf víst að
það borgi sig að mála sjálfur.
Helgi ráðleggur þeim sem vilja
mála sjálfir að leita a.m.k. ráða
hjá fagmönnum um val á efni.
Gerhu garhinn...
r
...frægan!
! ' I
o
z
I M0LTA - llfand! dæmí um kosti endurvinnslu
Pað fer ekkert á milli mála þegar gróður hefur fengið
MOLTU. MOLTA er kraftmikill, lífrænn jarðvegsbætir sem
verkar eins og áburður en færir jarðveginum einnig
umbreytt lífræn efni og æskilega örveruflóru. MOLTA er
rík af helstu næringarefnum plantna, hefur góða loftunar-
og vatnsheldniseiginleika og lífgar ófrjóan jarðveg við.
Grunnurinn að MOLTU er garðaúrgangur, trjágreinar og
gras, sem hefur fengið sérstaka meðhöndlun hjá SORPU.
Með því að skila garðaúrgangi til SORPU, trjágreinum
aðgreindum frá grasi og mold, stuðlar þú að endurvinnslu
og fallegra umhverfi.
MOLTA fæst á endurvinnslustöðvum SORPU og í Gufunesi.
S0RPA
SORPEYÐING HÖFUÐBORGARSVÆÐISINS bs
Gufunesi, sími 567 66 77