Morgunblaðið - 05.07.1998, Blaðsíða 15

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 5. JÚLÍ 1998 B 15
Islendingurinn
Leifur heppni
NÚ ERU ekki nema tvö ár þar til
við íslendingar höldum upp á 1000
ára afmæli Vínlandsfundar Leifs
Eiríkssonar og félaga hans. Gert
verður mikið átak til þess að minn-
ast þessara merku atburða héma í
henni Ameríku og líka Kanada.
Forsætisráðherra hefir lýst því yf-
ir, að ríkisstjómin líti á þessi há-
tíðahöld sem mjög þýðingarmikil
fyrir þjóðarheill og bezta tækifæri,
sem Island hefír haft til þess að
vekja athygli á þjóðinni, menningu
hennar og útflutningsafurðum, svo
og landinu sem áfanga ferðafólks.
Stofnuð hefír verið Landafunda-
nefnd, sem skipuð er úrvalsfólki og
er Einar Benediktsson, sendi-
herra, framkvæmdastjóri hennar,
en hann er einn reyndasti maður-
inn í utanríkisþjónustu landsins og
er hugmyndaríkur dugnaðarfork-
ur. Kom hann hér vestur um dag-
inn og var m.a. viðstaddur fund
ræðismanna í N-Ameríku, sem
sendiherrann í Washington hafði
kallað saman. Kynnti hann hug-
myndir þær, sem fram hafa komið
um það, hvemig íslendingar geti á
sem áhrifamestan máta minnst
þessa þúsund ára afmælis, svo vel
verði eftir tekið. Af máli hans
mátti marka, að nú þegar hefir
verið unnið hér mikið undirbún-
ingsstarf.
Nokkrir ræðismenn vöktu at-
hygli á því, að Norðmenn og af-
komendur þeirra hér í álfu, halda
árlega upp á Leifs Eiríkssonar-
daginn, 9. október og hafa eignað
sér þennan son íslands, eins og
margir vita. Framsögumenn töldu
ekki, að taka ætti neitt mið af því,
sem frændur okkar hafást að,
heldur ættum við ótrauðir að halda
okkar striki því sannleikurinn og
rétturinn væri okkar megin.
Bandaríska þjóðin hefði viður-
kennt, að Leifur væri sonur ís-
lands með gjöf styttunnar 1930, og
svo hefði núverandi forseti, Bill
Clinton, minnst á 1000 ára afmæli
landafunda Islendingsins Leifs Ei-
ríkssonar í ræðu 15. ágúst 1997.
Væri nú þegar vísir að samstarfi
milli erindreka Hvíta hússins og
Landafundanefndar um hátíða-
höldin.
Prátt fyrir þetta finnst mér, að
við ættum að nota nálægð 1000 ára
afmælisins til þess að semja við
Norðmenn um eignarréttinn á
Leifi í eitt skipti fyrir öll. Við erum
sífellt að semja við þá um þetta og
hitt eins og loðnu og smugur, sem
eru ekld eins áríðandi mál og
Leifsmálið. I þessu tilfelli dettur
mér í hug samanburður við hið
heittelskaða norska tónskáld Ed-
vard Grieg. Samkvæmt öllum
heimildum, sem ég hefi séð, var
faðir hans skozkur maður, Alex-
ander Greig, sem seinna breyttist í
Grieg. Á norskum tónleikum, sem
haldnir voru hér fyrir nokkrum
mánuðum, rakti bandarísk tónlist-
arkona æviatriði tónsnillingsins og
sagði þá m.a., að faðir hans hefði
verið Skoti og móðirin til helminga
norsk og dönsk. Norski ræðismað-
urinn var þama viðstaddur og gerði
enga athugasemd. Hvemig myndi
norska þjóðin bregðast við, ef Skot-
ar eignuðu sér Edvard Grieg?
Þórir S. Gröndal
Við getum notað þennan saman-
burð til þess að krefjast af frænd-
um okkur, að þeir gefi út yfirlýs-
ingu um það, að Leifur Eiriksson
hafi verið jafn íslenzkur og Edvard
Grieg var norskur. Þegar þeir em
búnir að gangast við þessu, sem
þeir hljóta að gera, þarf að koma
játningunni á framfæri á sem allra
flestum stöðum. Ræðismönnum ís-
lands í Vesturheimi verður upp-
álagt, að sjá um, að öll norsk fé-
lagasamtök, sem hér em mörg, fái
þessar upplýsingar í hendur hið
fyrsta. Vitanlega verður þeim
einnig komið í alla fjölmiðla. Svo-
leiðis frétt er einmitt af þeirri teg-
und, sem fólk hefir gaman að
heyra.
Þið hafið eflaust séð eða heyrt
um áætlanirnar um hin víðtæku
hátíðahöld hér vestra sumarið
2000. Alls kyns listafólk og sveitir
þeirra, kenndar við leiklist, sinfóní-
ur og kórsöng, munu koma fram
víða um álfuna. Á menntasviðinu
munu fara fram sýningar, upp-
lestrar og annað háleitt efni. Vík-
ingaskip mun sigla í kjölfar Leifs
heppna og veglegar samkomur
verða á öllum viðkomustöðum
þess. Margt annað merkilegt verð-
ur gert til þess að ota fram nafni
lands og þjóðar.
Ræðismenn Islands í Vestur-
heimi, í samvinnu við Islendingafé-
lögin, munu aðstoða við undirbún-
ing eftir beztu getu hver á sínu
svæði. Þeir þekkja fjölmiðlana í
sínum borgum og geta séð um að
koma inn í þá efni um landafundina
og skyld atriði. Um mildð verkefni
er að ræða, því fáfræði Ameríku-
manna á landafræði- og sögusvið-
inu er næsta sorgleg. Ég efast um,
að einn af hverjum þúsund hafi
heyrt um Leif Eiríksson. Þeir vita
flestir, að Kólumbus fann Ameríku
og ítalskir Ameríkanar halda upp á
Kólumbusardaginn, 12. október.
Svo gáfulega tókst til, að 9. októ-
ber var tilnefndur dagur Leifs Ei-
ríkssonar, viðurkenndur af yfir-
völdum og merktur á örfá dagatöl.
Það hefði ekki verið hægt að velja
verri dag og var þetta líklega
ákveðið af einhverjum af ítölsku
bergi brotnum.
Upplýsingaþjónusta ræðismann-
anna er vitanlega í gangi allan árs-
ins hring en kemur til með að
aukast á næstu árum, þegar landið
okkar kemst í brennidepilinn. Það
er nóg til af alls kyns myndarlegum
ferðabæklingum af öllum möguleg-
um tegundum og einnig upplýsing-
ar um viðskipti o.þ.h. En tilfinnan-
lega vantar sögulegar upplýsingar,
eins og um gullöld víkinganna og
svo auðvitað landafundina sjálfa.
Sendiráðið í Washington útbjó fyrir
nokkrum árum fimm blaðsíðna
söguágrip, sem er mjög gott og hef-
ir verið mikið notað, sér í lagi til að
senda þeim fjölda skólafólks, sem
árlega biður um upplýsingar. Vitan-
lega er þessum íyrirspyrjendum
einnig bent á bókasöfn og heima-
síðu sendiráðsins á intemetinu.
En það er ekki einhlítt að benda
á bókasöftiin, því í Ijós hefir komið,
að margar af þeim alfræðibókum,
sem krakkar hér nota, innihalda oft
villandi og rangar upplýsingar um
íslenzk málefni. Kollegi minn, Jón
Sig. Guðmundsson, ræðismaður í
Kentucky, hefir kynnt sér þessi mál
ítarlega og vakið á þeim athygli.
Hefir hann lagt til, að í sambandi
við 1000 ára afmælið verði gefið út
handhægt minningarrit um söguöld
íslands, sem ræðismenn og allir
þeir aðrir, sem útbreiða þekkingu
um sögu landsins, geti notað.
Rit þetta verður að vera lipur-
lega skrifað og myndskreytt svo að
þeir, sem það fá í hendur, hafi bæði
gagn og gaman af lestrinum. Af
nógu er að taka og vissulega eigum
við gnótt fræðimanna og lista-
manna, sem gert gætu þessa bók
vel úr garði. Vitanlega kostar þetta
allt peninga, en enginn vafi er á
því, að slík útgáfa myndi borga sig
vel, enda kemur ritið til með að
verða notað löngu eftir að síðasta
ræðan um Leif heppna verður flutt
árið 2000.
Fiskræktarátak og
stórhugur á Breiðdal
HELGA og Vilhjálmur við nýbygginguna. Mikið hefur gengið á að
undanförnu til að ljúka smíðinni á tilsettum tíma. Ummerki má sjá á
myndinni.
VEIÐIFÉLAG Breiðdalsár, leigu-
taki hennar, og aðilar í ferðaþjón-
ustu á Breiðdalsvík eru með stórá-
form á prjónunum. Næstu átta árin
verður að minnsta kosti 35.000
gönguseiðum sleppt í ána á hverju
ári og til að mæta vaxandi eftir-
spum eftir veiðileyfum sem menn
telja að verði rökrétt framhald,
hafa eigendur Hótels Bláfells á
Breiðdalsvík byggt mikla viðbygg-
ingu við húsnæðið. Hún er í bjálka-
kofastíl og þó að hún sé hluti af
hótelinu og ekki beinlínis veiðihús,
er það ætlunin að laxveiðimenn
dvelji í þeim hluta hótelsins.
Þröstur Elliðason, leigutaki
Breiðdalsár, sagði í samtali við
Morgunblaðið að stefnt væri að því
að umræddur gönguseiðafjöldi
kæmi allur undan klakfiski veidd-
um í Breiðdalsá. Þröstur hefur
staðið fyrir sleppingum af þessu
tagi í Ytri Rangá frá árinu 1988
með þeim árangri að áin er ásamt
Eystri Rangá með bestu lax-
veiðiám landsins. „Þetta verkefni í
Breiðdalsá er af allt annarri og
smærri stærðargráðu. Við gerum
okkur engar stórkostlegar vonir og
heimtur verða tæplega í líkingu við
það sem við getum best vonast eft-
ir í Rangánum. Menn mega ekki
gleyma því að sjávarskilyrði fyrir
Austurlandi em miklu erfiðari
heldur en fyrir Suðurlandi og því
ömggt að afföll af seiðum em
miklu meiri,“ sagði Þröstui'.
En hvaða árangri vonast menn
eftir?
„Menn em alltaf að velta fyrir
sér heimtuprósentum og við renn-
um blint í sjóinn í þeim efnum. En
ef við leyfum okkur mjög hóflega
bjartsýni þá get ég vel séð fyrh"
mér að meðalveiði í ánni, sem til
þessa hefur legið á bilinu 100 til
200 laxar, gæti hlaupið á bilinu 300
til 600 laxar, hænn talan þá í góðu
árferði og sú lægri þá miðað við
kalt árferði. Takist þetta, þá er
Breiðdalsá orðin vemlega spenn-
andi valkostur iyrir stangaveiði-
menn, því verð veiðileyfa er mjög
hagstætt.“
Byrjar þetta ísumar?
„Fyrsta stóra sleppingin var nú í
vor og sleppitjarnimar era þrjár.
Við slepptum hins vegar 3.000
gönguseiðum til reynslu í fyrra og
það gæti skilað einhverri veiði-
aukningu í sumar. Tilraunin hefst
þó ekki fyrir alvöm fyrr en næsta
sumar, er fyrstu heimtur eiga að
koma úr stórri sleppingu.“
Þriðja viðbyggingin á Bláfelli
Hjónin Helga E. Jónsdóttir og
Vilhjálmur Heiðdal Waltersson em
hótelhölduðir á Bláfelli á Breið-
dalsvík. Þau eru af höfuðborgar-
svæðinu, keyptu hótelið í fyrravor
og fluttu búferlum austur með þrjú
af fjómm börnum sínum. „Þetta
var mikið sjokk, bæði að breyta til
og ekki síður að lenda í þeim erli
sem fylgir hótelrekstri. Við sáum
fljótt að við voram alls ekki í stakk
búin að taka á móti öllum þeim
stóra hópum sem hingað vildu
koma og því var fljótlega farið að
ræða um að stækka húsnæðið.
Þetta er í þriðja skipti í fnnmtán
ára sögu Hótels Bláfells sem
stækkað er við,“ sagði Vilhjálmur í
samtali við Morgunblaðið.
Viðbyggingin er í bjálkahússtíl
og kveikjan að henni var fiskrækt-
arátakið við Breiðdalsá. En að
sögn þeirra Vilhjálms og Helgu er
mun fleira á prjónum Breiðdæl-
inga, til standi að efla ferðaþjón-
EIN af sleppitjörnunum við Breiðdalsá.
ustu vemlega, t.d. með því að
merkja gönguleiðir í fjöllunum,
bjóða upp á bátsferðir og
sjóstangaveiði og einnig eitt og
annað að vetrarlagi, eins og
rjúpnaskytterí og vélsleðaferðir.
„Það hefur verið stígandi hjá
okkur og nauðsynlegt að bregðast
við. Nýja húsið er með 15 her-
bergjum sem taka alls 28 manns og
alls tekur hótelið því nú 47 manns í
24 herbergjum. Auk þess er í nýja
húsinu arinstofa, matsalur og gufa.
Það er verið að opna nýja húsið
þessa dagana,“ segja Helga og Vil-
Iijálmur.
Lokað mánudag
ÚtsalciKi hefst
á þriðjudag