Morgunblaðið - 29.07.1998, Qupperneq 30

30 MIÐVIKUDAGUR 29. JÚLÍ 1998
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
ÁSTHILDUR KRISTÍN
BJÖRNSDÓTTIR
+ Ásthildur Krist-
ín Björnsdóttir
fæddist á Bergs-
stöðum í Svartárdal
4. júní 1917. Hún
lést í Reykjavík 18.
júlí síðastliðinn.
Foreldrar hennar
voru Björn Stefáns-
son, f. 13.3. 1881, d.
10.11. 1958, prestur
á Bergsstöðum og
Auðkúlu í Svína-
vatnshreppi, og
Guðrún Sigríður
Ólafsdóttir, f. 27.11.
1890, d. 25.6. 1918.
Fyrstu átta árin eftir móður-
missinn ólst Ásthildur upp í
Hjarðarholti í Dölum og í
Reykjavík hjá móðurforeldrum
sínum, séra Ólafi Ólafssyni og
Ingibjörgu Pálsdóttur, en fór
síðan til föður síns og systkina
að Auðkúlu, en þar bjuggu
einnig föðurafi hennar, séra
Stefán M. Jónsson og síðari
kona hans, Þóra Jónsdóttir.
Systkini Ásthildar eru: Ólafur,
fyrrverandi prófessor og al-
þingismaður, f. 2.2. 1912,
kvæntur Guðrúnu Aradóttur;
Stefán Magnús, f. 27.5. 1913, d.
2.7. 1913; Ingibjörg, bóndi, f.
20.9. 1914, d. 13.5. 1977, gift
Þórarni Sigmundssyni, mjólk-
urfræðingi; Þor-
björg, f. 18.11.
1915, fyrrverandi
bankastarfsmaður.
Hálfsystur Ásthild-
ar, dætur Björns og
Valgerðar Jóhanns-
dóttur, eru: Guðrún
Sigríður, f. 30.7.
1930, gift Jóni R.
Magnússyni, verk-
fræðingi, og Ólöf
Birna, f. 2.4. 1934,
gift Jóni Ólafssyni,
lögfræðingi.
Ásthildur varð
stúdent frá Mennta-
skólanum á Akureyri 1937 og
fluttist þá til Reykjavíkur. Hún
hóf störf á Hagstofu íslands ár-
ið 1941 og vann þar allan sinn
starfsaldur.
Um miðjan fimmta áratuginn
hóf hún sambúð með Aðalsteini
Kristmundssyni eða Steini
Steinarr skáídi og rithöfundi, f.
13.10. 1908, d. 25.5. 1958. Þau
gengu í hjónaband 1948.
Árið 1966 flutti til hennar
gamall æskufélagi, Þormóður
Guðlaugsson, f. 15.3 1916, d.
5.5. 1989, og bjuggu þau saman
þar til Þormóður lést.
Útför Ásthildar fer fram frá
Fossvogskirkju í dag og hefst
athöfnin klukkan 15.
Yngsta bam séra Bjöms Stef-
ánssonar, prófasts frá Áuðkúlu, og
Guðrúnar Ólafsdóttur frá Hjarðar-
holti er látið.
Ásthildi Kristínu Bjömsdóttur
var gefið mikið í vöggugjöf. Hún
var fógur, kvenleg, fíngerð, skarp-
greind, víðsýn, stálminnug og hafði
gott skopskyn.
En sorgin barði snemma á dyr
hennar. Yndislega móður sína
missir hún aðeins eins og hálfs árs.
Guðrún deyr frá fjóram kornung-
um börnum, Ólafi elstum, þá aðeins
sex ára, Ingibjörgu, Þorbjörgu og
Ásthildi. Eg hygg að móðurmissir-
inn hafi haft djúpstæð áhrif á allt
líf Ásthildar.
Eg mat þessa elsku frænku mína
mikils. Okkur kom alltaf vel sam-
an. Við voram systkinabörn í báðar
ættir. Foreldrar mínir hittust fyrst
þegar foreldrar Ásthildar voru gef-
in saman í Hjarðarholtskirkju. Þá
kom þangað séra Stefán M. Jóns-
Sérfræöingar
í blómaskreytingum
við (ill tækifæri
I Vlblómaverkstæði 1
I JJlNNA 1
Skólavöröustíg 12,
á horni Bergstaðastrætis.
sími 551 9090
son frá Auðkúlu ásamt dóttur
sinni, Hildi, og gaf saman son sinn,
séra Bjöm og Guðrúnu Ólafsdótt-
ur. Þremur áram síðar gaf séra
Ólafur Ólafsson í Hjarðarholti son
sinn Pál og Hildi Stefánsdóttur
saman í Auðkúlukirkju. Þannig
voram við Adda eiginlega jafn
skyldar og væram við systur.
Ásthildur var eiginkona Steins
Steinars. Að mínu mati á íslenska
þjóðin henni þökk að gjalda fyrir
það hve óeigingjamt starf hún
lagði af mörkum til þess að hann
fengi notið sín sem listamaður.
Hann mat hana líka mikils, þó því
væri ekki flíkað hátt. Hún syrgði
hann alla tíð.
Góður vinur þeirra beggja, Þor-
móður Guðlaugsson, varð seinna
sambýlismaður Ásthildar til margra
ára. Þormóður sagði mér að hann
hefði alltaf dáð Ásthildi frá því hann
var ungur kaupamaður á Auðkúlu.
Frænku minni auðnaðist ekki að
verða móðir, en hún átti svo mikinn
kærleika innra með sér að um-
hyggja hennar, til dæmis fyrir dýr-
um, varð svo einlæg að undram
sætti. Eg mun heldur aldrei
gleyma hlýju brosi hennar í þau
skipti sem hún hitti lítinn dóttur-
son minn.
I stuttum fríum hér heima á
námsárum mínum heimsótti ég
ekki marga úr ættinni, en alltaf
Ásthildi og Stein. Við skemmtum
okkur líka vel þegar þau heimsóttu
mig í Kaupmannahöfn.
Handrit afmælis- og minningargreina skulu
vera vel frá gengin, vélrituð eða tölvusett.
Sé handrit tölvusett er æskilegt, að disk-
lingur fylgi útprentuninni. Auðveldust er
móttaka svokallaðra ASCII-skráa, öðru
nafni DOS-textaskrár. Ritvinnslukerfin
Word og Wordperfect eru einnig auðveld í
úrvinnslu. Senda má greinar til blaðsins í
bréfasíma 569 1115, eða á netfang þess
(minning(o>mbl.is) — vinsamlegast sendið
greinina inni í bréfinu, ekki sem viðhengi.
Nánari upplýsingar má lesa á heimasíðum.
Það eru vinsamleg tilmæli að lengd greina
fari ekki yfir eina örk A-4 miðað við meðal-
línubil og hæfilega línulengd - eða 2.200
slög. Höfundar eru beðnir að hafa skírnar-
nöfn sín en ekki stuttnefni undir greinunum.
^arasKom
v/ 1“ossvogsl<i»*l<ju0c»r3 j
W^Sfmii 554 0500
irjiírytíýur
Upplýsingar í símum
562 7575 & 5050 925
IHÓTEL LOFTLEIÐIR
O lCELANOAIR HOTELS
mg :
I Glæsileg kaffihlaðborð
FALLEGIR SALIR
; OG MJÖG GÓÐ ÞJÓNUSTA
Við Ásthildur unnum saman um
árabil á Hagstofu Islands. Þar vor-
um við samtímis þrjár frænkur,
Ásthildur, Ólöf Vilmundardóttir og
ég. Einnig Jirjár nöfnur, því einnig
vann þar Olöf Bjarnadóttir, dóttir
séra Bjarna Jónssonar vígslubisk-
ups. Einnig unnu þær þarna, Bryn-
dís Þorsteinsdóttir, hagstofustjóra,
„Dassa“ Halldórsdóttir, læknis,
Sigrún Einarsdóttir og Rannveig
Tómasdóttir, rithöfundur, allt önd-
vegiskonur. Ennfremur unnu þar
þeir Áki Pétursson, frændi okkar
Ásthildar, og Gunnar Viðar, að
ógleymdum Tómasi Guðmunds-
syni, skáldi, sem naut starfsins
sem eins konar listastyrks. Vinnu-
andinn meðal þessa fólks var ein-
stakur. Stjómandi hópsins var
Þorsteinn Þorsteinsson, hagstofu-
stjóri, öndvegismaður.
Að öllum þessum ólöstuðum var
Ásthildur ekki sjaldan þrautalend-
ing ef eitthvað kom upp á, þar sem
gott var að leita í hennar óskeikula
minni og greind. En það var fjarri
henni að miklast af yfirburðum sín-
um.
Hún vann einnig mikils metið
starf fyrir Mannfræðistofnun Há-
skóla Islands, undir forystu dr.
Jens Ó.P. Pálssonar, prófessors,
bróður míns.
Ásthildur lauk stúdentsprófi frá
Menntaskólanum á Akureyri og
nam síðan heimspeki við Háskóla
Islands.
Eg sat ein hjá Öddu minni þegar
hún skildi við og hélt í þessa
grönnu, fíngerðu hönd, sem var
eins og úr postulíni. Það minnti
mig ennþá einu sinni á það hve
margt var líkt með móður minni og
Ásthildi. Þær mátu hvor aðra mik-
ils alla tíð. Þar sem ég sat hjá
frænku minni látinni læddist að
mér sú bæn, að hún fengi nú loks
að hitta móður sína.
Eg kveð Ásthildi með djúpum
söknuði. Hún var mér betri og
kærari en nokkur systir.
Ólöf Pálsdóttir.
Fyrir rúmum áttatíu áram stóð
ungur faðir, Björn Stefánsson, með
fjögur móðurlaus börn norður á
Bergsstöðum i Svartárdal eftir að
móðir þeirra, Guðrún Sigríður
Ólafsdóttir, lést eftir fæðingu and-
vana stúlkubams. Systkinahópur-
inn var leystur upp, tvö þeirra,
Ingibjörg og Þorbjörg, fóra að
Auðkúlu í Svínavatnshreppi til fóð-
urafa síns, séra Stefáns M. Jóns-
sonar, og síðari konu hans, Þóra
Jónsdóttur. Þá var föðursystir
þeirra, Sigríður Stefánsdóttir, enn
í föðurhúsum og var þeim nánast
sem móðir. Hin tvö, Ólafur og Ást-
hildur Kristín, fóra vestur að
Hjarðarholti í Dölum til móðurfor-
eldra sinna, séra Ólafs Ólafssonar
og Ingibjargar Pálsdóttur. Ólafur,
elsta barnið, fór að ári liðnu til
systra sinna á Auðkúlu en Ásthild-
ur, sú yngsta, var áfram í Hjarðar-
holti og fluttist síðar til Reykjavík-
ur með afa sínum og ömmu og
yngstu móðursystur sinni, Ástu,
sem gekk henni nánast í móður-
stað. Þar naut hún mikillar ástar
og umhyggju. Þegar Ásthildur var
átta ára var amma hennar orðin
heilsulítil svo hún var send norður
að Auðkúlu til fóður síns og systk-
ina. Mér er ekki grunlaust um að
þetta hafi orðið henni þung lífs-
reynsla, þar sem hún var í raun að
skilja í annað sinn við móður. Hún
kom úr umhverfi verndar og
vellystinga suður í Reykjavík í
ærslafullan hóp eldri systkina, sem
alist höfðu upp við minni efni og
meira frelsi norður á Auðkúlu.
Nú þegar ég raða saman brotum
úr ævi móðursystur minnar Ást-
hildar Björnsdóttur sé ég í sjón-
hending hve líf hennar hefur ein-
kennst af stöðugum missi og að-
skilnaði við ástvini. Það er nánast
eins og örlaganornir hafi ofið henni
ævivef aðskilnaðar og einsemdar.
Leiðir systranna Ingibjargar,
Þorbjargar og Ásthildar eða Iddu,
Boddu og Öddu, eins og okkur er
tamast að nefna þær, hafa alla tíð
legið saman eða samsíða. Frá
barnæsku minni vora Adda og
Bodda stór hluti af jóla- og páska-
haldi og á öllum hátíðar- jafnt sem
sorgarstundum hafa þær staðið
okkur systurbörnum við hlið. Eftir
að þær fóra að norðan, suður til
Reykjavíkur, bjuggu þær fyrst
saman allar þrjár. Þá vora móður-
systur þeirra, Ásta Ólafsdóttir í
Brautarholti og Kristín Ólafsdóttir
í Ingólfsstæti 14, góðir bakhjarlar.
Ingibjörg, móðir mín, giftist svo og
fór að eiga böm en Ásthildur
kynntist stóru ástinni í lífi sínu,
Steini Steinarr.
Þegar ég man fyrst eftir mér var
Ásthildur gift Steini og allt frá
barnæsku vissi ég hve mikla ást
hún bar til hans. Best man ég þau
þegar þau bjuggu á Sléttuvegi í
Fossvogi. Ásthildur vann á Hag-
stofunni en heima ráku þau smábú-
skap með_ hænsnum, hundum og
köttum. Ásthildur vai- einstakur
dýravinur og umgekkst dýr af
ótrúlegri natni og umhyggju.
Þegar farið var til Reykjavíkur
var ævinlega litið inn hjá báðum
systranum. Mér era í barnsminni
tveir ólíkir heimar sem Ásthildm-
lifði í. Þegar komið var til hennar í
vinnuna var komið að stómi, virðu-
legri hurð og innifyrir langir, auðir
gangar með mörgum lokuðum dyr-
um. Bak við einar dyrnar sat Ást-
hildur fín og greidd í pilsi og
blússu. Eg var hálffeimin við þessa
fínu borgarkonu. Þegar komið var
á Sléttuveginn var heldur frjáls-
legra fas á öllu. Ásthildur stóð í
bættum buxum og upplituðum bol
og þurrkaði af eggjum í eldhúsinu
eða gætti að dýranum í útihúsun-
um. Steinn var skemmtilegur heim
að sækja, sagði okkur skemmtileg-
ar sögur af kettinum og hundinum.
Þangað var alltaf gott að koma.
Lífið með Steini var kannski
ekki alltaf dans á rósum en ég hef á
tilfinningunni að það hafi alltaf ver-
ið skemmtilegt. Eitt sinn seldu þau
allar bækurnar sínar og fóru til út-
landa. Þau enduðu á Spáni og
dvöidu þar nokkra mánuði. Þau jól
fengum við systkinin íramandlegar
jólagjafir sendar frá þeim.
Þyngsta áfall Ásthildar frænku
minnar var þegar Steinn lést í maí
1958, þá ekki orðinn fimmtugur.
Þau höfðu þá keypt sér bíl og ætl-
uðu vestur á bemskuslóðir Steins.
Sú ferð var aldrei farin. Eg man
enn áhyggjur mömmu af systur
sinni. En sjaldan er ein báran stök.
Að hausti sama ár missti hún föður
sinn, sem þá var hættur prestskap
og fluttur til Reykjavíkur.
Þegar ég gekk með þriðja barn
mitt árið 1965 dreymdi mig draum,
sem ekki leið mér úr minni. Mér
fannst ég vera á ferðalagi fyrir
vestan og aka í bíl með nokkram
gömlum skólafélögum mínum. Á
hnjánum í aftursætinu hélt ég á
burðarrúmi með barninu sem ég
gekk með. Við komum að einmana-
legu húsi við veginn og ég fór þar
ein inn með barnið. Þar sat hún
frænka mín og ég lagði barnið í
fang hennar. Þegar ég ætlaði að
fara fann ég að ég gat ekki tekið
barnið frá henni. Við þetta vaknaði
ég. Eg eignaðist dreng skömmu
síðar og fannst slæmt að það skyldi
ekki vera stúlka því ég hélt að Ást-
hildur hefði verið að vitja nafns.
Mér gekk mjög illa að finna nafn á
drenginn. Eftir þetta dreymdi mig
hana nánast á hverri nóttu. Að lok-
um skildi ég hvers kyns var. Eg
var eitt sinn á ferð með barnið í
Reykjavík og renndi við hjá Ást-
hildi og sagði henni að hún sæi mig
ekki í friði á nóttunni, hvort verið
gæti að hún væri að vitja nafns.
Hún stóð upp, gekk að símanum,
hringdi í séra Gunnar Amason í
Kópavogi sem giftur var Sigríði
föðursystur hennar og spurði hvort
hann vildi skíra fyrir sig barn.
Hann sagði henni bara að koma
strax. Föt barnsins vora varla hæf
í slíka athöfn svo óundirbúið svo ég
maldaði eitthvað í móinn, en Ást-
hildi varð ekki haggað. Við athöfn-
ina spilaði Sigríður frænka okkar á
orgelið. Hún hafði kallað í syni sína
til að syngja. Ásthildur hélt
drengnum undir skírn í snjáðum
hversdagsfótum. Nafn hans var
Aðalsteinn.
Tveimur áram síðar eignaðist ég
stúlku. Þá hringdi Ásthildur í mig
og sagði: „Nú var það mig sem
dreymdi draum. Mér fannst ég
vera búin að eignast litla stelpu og
ætlaði að láta hana heita Ásthildi
Kristínu Garðarsdóttur. Mömmu
þinni fannst það þá svo óviðkunn-
anlegt að við ákváðum að hún yrði
bara Björnsdóttir." Svo hlógum við
lengi saman. Á sjötta degi var hún
skírð og ber auðvitað nafn hennar
og er Garðarsdóttir.
Þessum börnum mínum hefur
Ásthildur alltaf sýnt mikla ræktar-
semi, enda sagði hún eitt sinn við
mig að sér fyndist ég hafa gefið sér
þau. Seinna átti hún svo eftir að
eignast alnöfnu þegar dótturdóttir
Ástu Ólafsdóttur skírði dóttur sina
nafni hennar. Ingibjörg dóttir Ástu
hefur alla tíð verið Ásthildi sem
besta systir.
Þegar þessi yngsta dóttir mín
fæddist var Þormóður Guðlaugs-
son kominn inn í líf Ásthildar. Þau
bjuggu saman í átján ár. Þetta
voru að mörgu leyti góð ár í ævi
hennar. Hann bar hana á höndum
sér. Þau ferðuðust mikið um landið
og komu sér upp sumarbústað í
Glóra hjá foreldram mínum. Þetta
var gömul sjoppa sem Þormóður
keypti, svolítið hláleg í útliti fyrir
sitt nýja hlutverk. Við kölluðum
þennan bústað Höll sumarlandsins.
Ásthildur var að eðlisfari glað-
lynd og félagslynd. Hún var greind
og minnug, hafði góðan húmor og
sagði skemmtilega frá. Það var
alltaf gaman að fá hana og Þormóð
í heimsókn.
Enn varð Ásthildur fyrir áfalli
1977. Móðir mín dó mjög skyndi-
lega og hún undi ekki lengur í bú-
staðnum. Hún og Þormóður komu
þó mjög oft til föður míns og héldu
við hann góðu sambandi.
Fyrir níu áram vitjaði sorgin
hennar enn. Þormóður dó sama
vorið og hún þurfti að hætta vinnu
fyrir aldurs sakir og til að bæta
gráu ofan á svart dó hundurinn
hennar skömmu síðar. Þetta var
meira en hún gat borið og skyldi
engan undra. Margir komu til
hennar og reyndust henni vel, en
fátt kom að gagni. Við eram þakk-
lát bömum Þormóðs fyrir tryggð-
ina.
Ólafur bróðir minn reyndi eftir
þetta að fá hana til að flytjast til
sín að Glóru í litla íbúð á neðri hæð
húss hans, en hún undi þar ekki.
Þorbjörg systir hennar kom til
hennar nánast hvem einasta dag
upp frá þessu, keypti inn fyrir
hana, sauð fisk í kettina hennar og
sá um öll þau veraldlegu mál sem
hægt var að sinna. Það er fyrst og
fremst henni að þakka að Ásthildi
auðnaðist að búa í litla járnklædda
timburhúsinu sínu inni í Skerjafirði
allt til dauðadags. Ekkert kom þó
að gagni til að rjúfa einsemdina
sem ríkti í hug hennar. Þessa djúp-
stæðu einsemd sem enginn lýsir
betur en Steinn í ljóðum sínum og
ekkert mannlegt afl nær að bæta.
Nú finnst mér sem ævi Ásthildar
kristallist í mörgum ljóða hans.
Þegar við Guðrún systir mín
vöktum hjá Ásthildi síðustu nótt
hennar var okkur ljóst að komið
var að lokaorðum æviljóðsins. Þá
verður á einhvem hátt skýrari sýn
á myndmálið. Viðkvæmri og til-
finningaríkri manneskju sem ofin
era slík örlög era ekki margar leið-
ir færar.
Við viljum þakka öllum sem
sýndu henni ræktarsemi þessi síð-
ustu ár.
í sólhvítu ljósi
hinna síðhærðu daga
býr svipur þinn
eins og tálbiátt regn
sé ég tár þín falla
yfir trega minn.
og fjarlægð þín sefur
í faðmi mínum
í fyrsta sinn.
(Steinn Steinarr.)