Kirkjublaðið - 01.08.1897, Síða 2

111
Fríkirkja.
Eptir sjera Mattliías Jochumsson.
Mundu þeir vera margir hjer á landi, sem geta gjört sjer greini-
lega hugmynd um, hvað fríkirkja þýðir? Margir vita að á Englandi,
á Skotlandi, og þó einkum í Ameríku eru kirkjufjelög, sem óháð
eru að miklu eða öllu þjóðhöfðingjum og veraldlegu valdi. En fáir
munu vita öllu meira. Jú, flestir eða allir prestar víta, að hið
reformeraða kirkjufyrirkomulag 1/tur óvíða landstjórn, og heldur
ekki biskupavaldi, heldur hefir einskonar öldunga og safnaðastjórn.
Hitt flest munu fáir þekkja, hvernig hinar ýmsu fríkirkjur hins
kristna heims hafi myndazt; af hverjum sögunnar rökum og rótum
þœr hafi sprottið í hinum ymislega jarðvegi landa og þjóða; hvað
þær hafi sameiginlegt og sjerstaklegt; hvað hafi verið, að því er
virðist, köllun hverrar þeirra fyrir sig, kostir þeirra, brestir o. s. frv.
í annan stað virðast menn ekki skynja verulega sögu og eðli ríkis-
kirknanna, og allra sízt, hvað sú hreifing í sjer felur, að gjöra
gamla ríkiskirkju að fríkirkju, og þetta er heldur engin furða, því á vor-
um dögum hefir það óvíða verið gjört. Hin stærsta fríkirkjustofnun á
þessari öld í Evrópu, sem mjer er kunnug, er fríkirkjan á Skot-
landi. Hún var stofnuð 1843 við það að 289 prestar hinnar skozku
þjóðkirkju sögðu lausum brauðum sínum (1842), og fengu innan
árs aptur söfnuði og laun hjá þjóð sinni. Það, sem þessari breyt-
ing olli var megn óánægja yfir vissum aðgjöðum veraldl. dómstóla
í kirkjumálum, svo og nokkrum ályktunum efri málstofunnar. Því
sem ríkiskirkja þurfti hið skozka kirkjufjelag litla stjórnarbreyt-
ing að fá, og fjekk ekki heldur, við lausn sína, því hún hefir frá
fyrstu tíð að mestu leyti haft öldunga stjórnarlag; eru þar lægst
kirkjuþing (Kirk Sessions), þá öldungaþing (Presbyteries) og efst
allsherjarþing (General Assembly), sem í sitja jafnt klerkai og
kjörnir leikmenn undir forseta (Moderator) og einskonar konungs-
fulltrúa (Lord High Commissioner). Árið 1874 fengu söfnuðir
þessarar þjóðkirkju þá rjettarbót að kjósa sjálfir presta sína. En
hvað frelsi fríkirkjunnar snertir um fram þjóðkirkjuna, þá er það
mest í orðinu fólgið, Hin helzta rjettarbót hennar er fólgin í auknu
dómsvaldi, svo og í því af stjórnar- og umboðsvaldinu, sem hin
hafði aldrei náð, einkum veitingar og afsetningarvaldinu. Þar á
móti missti hún ógrynni fjár_ við skilnaðinn, svo og allt það skjól,
sem unnendur ríkiskirkjunnar þykjast hafa undir verndarvæng rík-
isins. Það má fríkirkjan eiga, að fjör og dugnaður hennar, og um
leið allra kirkna þar í landi, þykir stórum hafa vaxið síðan hún
hófst, enda myndaðist hún i lýðfrjálsu landi og með flestum skilyrðum