Lögberg-Heimskringla - 31.01.1963, Blaðsíða 13

LÖGBERG-HEIMSKRINGLA, FIMMTUDAGINN 31. JANÚAR 1963
13
Þannig farast honum orð í hinu einkar fagra og efnis-
mikla kvæði sínu „Hugsað til íslands11.
Hreinum og raunsönnum dráttum dregin er hún einnig
þessi lýsing á íslandi úr kvæðinu „Ávarp Fjallkonunnar“
(2. ágúst 1928):
Um Sóley í norðri sumar skín,
frá sæ inn að dalsins kynni.
Hver jökull er búinn í brúðarlín
sem blikljós af móður sinni.
Þótt köld sýndist ytri ásýnd mín,
bjó eldfjall í sálu minni.
Þá verður Einari eðlilega tíðrætt um íslenzku þjóðina í
ættjarðarkvæðum sínum, því að hann skildi það mörgum
betur, hve náið er samband manns og moldar, eins og fagur-
lega kemur fram víða í þeim og öðrum ljóðum hans. Ágætt
dæmi þess er kvæðið „íslands þjóð“ (Gimli, 6. ágúst 1934):
Mörgu lyfti tröllataki
táprík Islands þjóð.
Oft í lífsins brimabraki
berskjölduð þó stóð.
Sólarljóð og Vikivaki
voru hennar blóð.
Skírð í örmum Eddu og Braga,
alin móti sól, —
fann hún grundvöll frægra laga,
framtíð sinni skjól.
Ó1 á brjóstum hýrra haga
Hóla og Skálholts stól.
Hér lýsir sér ágætlega glöggskyggni Einars á það, hver
orkubrunnur bókmenntir hennar höfðu verið íslenzku þjóð-
inni, og þá um leið brjóstvörn hennar í harðri baráttunni
fyrir tilveru sinni öldum saman. Hann sló einnig á sama
streng í upphafsljóðlínunum að einu af elztu ættjarðar-
kvæðum sínum, í kvæðinu „lsland“ (Winnipeg, 2. ágúst 1917):
Enn ertu bæði ung og fríð,
Egils og Snorra móðir.
Leikur um vog og laufga hlíð
ljóminn af þinni sögutíð.
Enn eru þínir allir góðir
andlegu sparisjóðir!
Ég vék að því, hve næmur hefði verið skilningur Einars
á skyldleika manns og moldar, á djúpstæðum sálarlegum
tengslum einstaklingsins við jarðveg þann, sem hann er
sprottinn úr, umhverfið, er mótaði hann á þeim árum, þegar
hann var móttækilegastur fyrir ytri áhrifum. Hvað eftir
annað minnir Einar kröftuglega á þennan sannleika í ætt-
jarðarljóðum sínum. Hreimmikil og markviss eru upphafs-
orðin í kvæðinu „Hugsað til íslands“:
Brennd í eðli íslendingsins
útsjá breið og vængjastyrk!
Ekki verður það síðar sagt um eftirfarandi erindi úr
kvæðinu þýða og fagra „Island og ég“:
Þó fóstran sé fjarlæg við mig,
er faðmlagið andlega hlýtt
og vorblærinn íslenzkur enn,
er andar um sál mína þýtt.
Við ættlandsins heiðríkju haf
ófst hitinn í ungmannsins sál.
Og ísinn varð uppspretta hljóms,
en eldurinn skáldskaparmál.
Mín lífsþrá er hljóm þínum háð,
hvort hraun eða stórskóga sér.
1 ljóðinu leitar hún heim
og les sínar bænir með þér.
Hvergi kemur þó skarpur skilningur Einars á tengslun-
um nánu við móðurmoldina eftirminnilegar fram heldur en
í heilsteyptu og áhrifamiklu kvæði hans „Móðir í austri“, er
hefst á þessu erindi, sem talað er út úr hjarta hvers Islend-
ings, er langvistum dvelur utan ættjarðarstranda, verði hon-
um á annað borð alvarlega hugsað um ætternislegan og þjóð-
ernislegan uppruna sinn, en lætur strauminn eigi bera sig
andlega sofandi í þjóðahafið:
Hún skýrir í huganum, móðir, þín mynd,
þess meir sem að líður á dag;
öll forsagan tvinnuð og tengd minni sál
eins og texti við uppáhaldslag.
Með útfalli hverju frá átthagans strönd
berst angan af frumstofnsins rót,
er vekur til söngva mitt vitundarlíf
eins og vorleysing hálfstíflað fljót.
Eins og vænta mátti um mann, sem fann sig svo fast-
tengdan ættjörð sinni eins og Einar gerði, var hann sér eigi
síður meðvitandi djúpra og náinna tengsla sinna við átt-
haga á Austurlandi, en hann var, eins og kunnugt er, fæddur
og alinn upp að Háreksstöðum á Jökuldal í Norður-Múla-
sýslu, og fór aldrei dult með sinn austfirzka uppruna, en
var stoltur af honum, enda hefði annað verið alger mótsögn
við skapferli hans og heilhuga ræktarsemi við ætt og erfðir.
Hann orti þegar á Reykjavíkurárum sínum (1913) fallegt
„Minni Austurlands“, sem prentað er í öræfaljóðum hans,
og í seinni ljóðum hans finnur átthagaást hans sér ósjaldan
framrás í fögrum orðum og hjartaheitum, svo sem í kvæðinu
„Hugsað til lslands“:
Innst í faðmi fjalla þinna
fyrsta bjarmann dags ég leit.
Fyrstu þreytu fóta minna
fann ég til í eyðisveit.
Styrk og mýkt í málsins hljómi
mér til eyrna sérhvað bar, —
hjartslátt guðs í hverju blómi
heyrði ég jafnan skýrast þar.
Það var því ofur eðlilegt, að þegar Einar, eftir áratuga
útivist í Vesturheimi, heimsótti átthaga sína austur í Jökul-
dal í heimferð þeirra hjónanna til Islands í boði ríkisstjórn-
arinnar 1946, þá orkaði heimsóknin á fornar slóðir djúpt á
hug hans og varð honum tilefni framúrskarandi fagurs
kvæðis „Við heimsókn í Jökuldal 1946“ (Ausiurland, 1949,
bls. 56—57, áður prentað í Lögbergi), þar sem saman fara
málfegurð, andríki og heit undiralda tilfinninganna.
(Sjá forsíðu).
1 ættjarðarkvæðum Einars er hressandi heiðríkja, þar er
„hátt til lofts og vítt til veggja“; þau eru með öllu laus við
hvimleiðan þjóðarrembing og þröngsýni; í þeim logar ein-
læg og djúp og víðfeðm ættjarðarást og sambærileg trú á
íslenzku þjóðina og framtíð hennar, sem átti rætur sínar í
þekkingu skáldsins og skilningi á sögu þjóðar sinnar, þrauta-
þungri en að lokum sigursælli baráttu hennar.
Einari var það einnig flestum betur ljóst, að bókmennt-
irnar íslenzku og aðrar menningarerfðir vorar standa enn í
fullu gildi og eiga óbreyttan sinn þroskamátt. (Smbr. til-
vitnunina í kvæði hans „ísland“ hér að framan). Sú hugsun
og afstaða var einnig uppistaðan og ívafið í hinum mörgu og
kröftugu kvæðum hans, þar sem hann eggjar landa sína
vestan hafs lögeggjan um að varðveita og ávaxta íslenzka
tungu og aðrar menningarerfðir sem bezt og í allra lengstu
lög. Af sömu rótum er það runnið, að hann lofsyngur í fögr-
um kvæðum og drengilegum langsýna og þjóðholla forystu-
menn og andlega leiðtoga íslenzku þjóðarinnar, og menn og
konur af íslenzkum stofni í Vesturheimi, sem reynst hafa
trú hinu bezta í íslenzku þjóðareðli og hugsjónaerfðum og
borið fram til sigurs merki íslenzks manndóms á einhverjum
sviðum. En sjálfur var Einar vortrúaður hugsjónamaður, eins
og kvæði hans sýna deginum ljósar.
Vissulega eru fögur og snjöll ættjarðarljóð Einars Páls
Jónssonar því mikill og merkilegur þáttur í skáldskap hans,
og það var því í fyllsta samræmi við innsta eðli hans, að eitt
af seinustu prentuðum kvæðum hans „Hin bjarta nótt“ (Lög-
berg, 4. júlí 1957) var íslandskvæði, er sór sig í ætt um fegurð
í hugsun og máli; iafnframt runnu þar í einn farveg ættjarð-
ar og átthagaástin og skilningurinn á því að eiga sér slíka
ættjörð sem Island er, og að vera hluthafi í auðugum íslenzk-
um menningarerfðum. Þykir mér það því eiga vel við að
ljúka þessari stuttu greinagerð um ættjarðarljóð Einars með
seinasta erindinu úr þessu fagra kvæði hans:
Að eiga í vitund frjálsa fósturjörð
þó fjarlæg sé, er langrar æfi gróði,
þar djarfir synir halda heiðursvörð
um heiða nótt í söngvum jafnt og ljóði,
sem glaðir flytja guði þakkargjörð
og geyma frelsiseld í merg og blóði.
Dr. Richard Beck
Kveðja
Hugheilar heillaóskir til
Lögbergs á sjötíu og fimm ára
afmæli þess, með þökk fyrir
meir en hálfrar aldar við-
kynning við það. Ég hefi ver-
ið lesandi þess í sextíu ár og
áskrifandi í fimmtíu ár, og í
nokkur ár vann ég í þjónustu
þess á ungdómsárum mínum.
Lögberg og ég erum næstum
því tvíburar; aðeins tveir og
hálfur mánuður aðskilja af-
mælisdaga og aldur okkar.
Það er því í alla staði eðlilegt
að mér sé hlýtt til blaðsins.
Lifað hefir Lögberg nú
langa’ og merka ævi.
Auðnurík var ára-brú,
á þó stundum gæfi.
Tíu sinnum sjö, og fimm
samfleytt ár að skálma,
engin gátu álög dimm
orkað farartálma.
Lögbergi nú lof og prís
lesendurnir róma.
Láti enn þá lukkudís
lengi orð þess hljóma.
Kolbeinn Sæmundsson.
Kveðja
The Members of the Jon
Sigurdson Chapter, IODE,
send greetings and g o o d
wishes to Lögberg-Heims-
kringla on the occasion of the
75th anniversary.
We wish to thank the editor
and staff for excellent co-
operation in our work
throughout the years and for
generous space allotted to
give publicity to our efforts.
May the publication carry
on for untold years to hold our
small group together, in our
cultural and social activities.
Yours sincerely,
Mrs. H. F. Danielson,
Sec. Jon Sigurdson Chapter
IODE.
ísland og Ameríka
Framhald af bls. 12.
tónum fulla þrjá aldarfjórð-
unga. Úr henni er að vísu sá
þátturinn, sem verst kom við
næmgeðja menn. Er það ósk
mín, að einmitt vegna þess og
sakir margs annars megi Lög-
berg-Heimskringla enn lifa
við góða heilsu um ókomin ár
og verða eitt af táknum þess,
að jafnvel „fáar sálir“ (alda-
mótaorðalag) verða seint full-
komlega yfirbugaðar.
Haraldur Bessason.