Lögrétta


Lögrétta - 25.06.1930, Síða 5

Lögrétta - 25.06.1930, Síða 5
LÖGRJETTA 5 skipaðir af öndverðu og flestum verður skaði að.ef nokkuð skerst í. Gefi guð oss svo að halda þing og grið sem honum best líkar, en oss öllum best gegnir. Sitjið í guðs frið. Griðhelgun Alþingis. Forsögn lögmanns ca. 1600. Friður og blessan guðs föður al- máttugs og vors ljúfa lausnara Jesú Christi ásamt með heilögum íslenskur lögtnaður, Gísli Hákonarson. (Mynd í þjóðmenjasai'ni). semdai', fjár og frelsis og æfin- legra eftirdæma til allra góðra hluta. Gefi þetta guð faðir og son hinn heilagi andi, einn guð kóng yfir öllum kóngum sá er lifir, ríkir og stjómar um allar aldir veraldar. Amen. Jámsíða. Úr þingfararbálki. 1 nafni föður og sonar og and- ans helga skulu vjer lögþing vort anda sje með oss öllum lögþingis- mönnum nú og jafnan. Jeg ... lögmann . .. á Islandi set hjer al- mennilegt Öxarárþing í dag með allan þann rjett og rentu, stjett og stöðu, veg og virðing, sem lögfullu lögþingi til ber að hafa eftir lögum. Set jeg hjer grið og fullan frið allra manna í milli bæði utan lögrjettu og innan. Fyrirbíð jeg hverjum manni hjer að vekja víg eður vandræði .. Engi maður skal vopn eður drykk til Lögrjettu bera, en ef borið verður þá er upptækt ... Allir þeir valdsmenn og lögrjettumenn, sem eigi hafa áður unnið sína Lögrjettueiða skulu nú eiða vinna áður en þeir ganga í Lögrjettu með þeim eiðstaf, sem lögbók vottar. En engi þeirra manna, sem eigi eru í Lögrjettu nefndir skulu innan vjebanda sitja utan orlofi . .. Á þingið að standa svo lengi sem lögmaður vill og hon- um þykir fallið fyrir málaferla sakir og lögr j ettumenn sam- þykkja. . .. Sitji menn nú á þing- inu með spekt og siðsemd og fari enginn burt fyr en þingið er upp sagt. Höldum nú svo þing þetta og öll önnur að vorum herra Jesu Christo sje til lofs og dýrðar, en vorum náðugasta herra konung- inum yfir Noregs krúnu og hans landsstjórnarmönnum, bæði lærð- um og leikum til valds og virð- ingar. Oss sjálfum, sem nú erum hjer saman komnir til synda- lausnar og sálubótar, landinu og almúganum, sem vorum örfun og eftirkomendum til náða og nyt- eiga að Öxará í þingstað rjett- um, á tólf mánuðum hverjum og koma þar á Pjetursmessuaftan. Þar skulu allir hittast forfalla- laust, þeir sem til eru nefndir. En valdsmaður skal nefnt'hafa fyrir páskir til þings svo marga menn úr þingi hverju, sem hjer vottar, eða hans löglegur umboðsmaður. . . . Nú skal valdsmaður nefna 6 menn úr Múlaþingi, 6 úr Skaft- árfellsþingi, 15 úr Rangárþingi, 20 úr Árncsþingi, 15 úr Kjalar- nesþingi, 15 úr Þverárþingi, 12 úr Þórsnesþingi, 8 úr Þorska- fjarðarþingi, 10 úr Húnavatns- þingi, 15 úr Hegranesþingi, 12 úr Vöðlaþingi, 6 úr Eyjarþingi. ... Það er nú því næst að segja, að lögmaður skal láta gera vje- bönd á Alþingi svo víð, að þeir hafi rúm fyrir innan að sitja, sem í Lögrjettu er nefndir. En lögmaður og valdsmenn skulu nefna menu í Lögrjettu þrjá úr þingi hverju. . . . Nú skulu þeir dæma lög um öll mál, þau sem þar eru löglega fram borin, því að með lögum skal land vort byggja, en eigi ólögum eyða. En sá er eigi vill öðrum laga unna, hann skal eigi laga njóta. ... Jónsbók. Úr þingfararbálki. Þing skal standa svo lengi, sem lögmaður vill og honum þyk- ir fallið fyrir mála sakir og lög- jjettumenn samþykkja. Lögmað- ur skal láta gera vjebönd á lög- þingi í þingstað rjettum svo víð að þeir menn hafi rúm að setja fyrir innan, sem í Lögrjettu eru nefndir. Það skulu vera þrennar tylftir manna. Skal lögmaður og valdsmenn nefna þrjá menn úr þingi hverju, þá sem þeim þykja best til fallnir. .. . Engi þeirra manna, sem ei eru í Lög- rjettu nefndir skulu setjast inn- an vjebanda utan orlofs. .. . Allir menn eiga að ganga til Lögrjettu þegar lögmaður lætur hringja hinni miklu klukku og sitja þar svo lengi sem lögmaður vill þing hafa. En hver sá maður er ei kemur til Lögrjettu sem nú er mælt, er sekur hálfri mörk. En ef nokkur maður slæst í mat eð- ur mungát og sækir það meir en þingið, hann skal öngva uppreisn eiga síns máls á þeim degi, hvað máli sem hann á að drífa á öx- arár þingi. Drykk skal engi mað- ur til Lögrjettu bera, hvorki til sölu nje annars, en ef borinn verður þá er hann uppnæmur og eiga þingmenn hann. Allir þeir menn, sem í Lögrjettu eru skulu sitja sem nú er mælt, nema þeir gangi út sökum nauðsynja erinda sinna. ... [Sekir eru þeir eyri] sem eru utan vjebanda og gera þar hark eður háreisti, svo að lögmenn og Lögrjettumenn mega eigi náðuglega geyma dóma sinna. ... o Ulfljótur í Lóni. Hugleiðing úr landnámi löggjafans. This artiele tells oi Úlfljótur, the first law-giver (löggjafi) of Alt.hing and his district in ttie Eastland. „Eldgamla Úliljótssveit, enn býr í þínum reit sumar og sól!“ — J. J- Úlfljótsskjöldur eftir Thoru Friðriksson. Jeg staðnæmist þar sem víð- sýnt er, setst niður og lít í kring um mig. Þetta landslag þekki jeg, en það er langt síðan mjer hefur fundist það svona hugljúft. Jeg iinn að það er vorið, sem veldur því. Þetta er sveitin mín, Lón, stundum nefnd Úlfljótssveit öðru nafni, af því að maður sá, sem fyrstur festi bygð sína hjer, hjet Úlfljótur. Þjóðin hefur geymt nafn hans, enda vann hann það afreksverk, að það hefði mátt vera vanþakklæti í átakanlegri mynd, ef hún hefði glatað nafni i hans og minningu. — Jeg lit j austur yfir Jökulsá, sem hefur i vifið upp miðbik sveitarinnar, þar : sem hún rennur um á leið sinni í fang ægis. Hún hefur verið, og er, eyðingarafl, sem aukið hefur auðn og landbrot. Fyrir austan hana er Bær. Hann stendur í nokkrum hólum fram á flatneskj- unni, nokkuð frá fjöllum. Þaðan er ein besta og fegursta útsýn yfir alla sveitina. I Bæ settist Úlfljótur landnámsmaður að. Gæti I jeg trúað, að fagurt hefði verið ! að líta þaðan yfir sveitararminn á landnámstíð, eftir því sem fornsögur vorar lýsa útliti lands- ins á þeim dögum, þar sem það brosti við augum manna, gróður- mikið, skógivaxið og sandauðna- laust. Þar valdi Úlfljótur sjer bú- stað, og mun hann óneitanlega hafa valið þar vel. Mjer detta í hug minningar þær, sem þjóðin hefur bundið við þetta ár. Það er merkisár í sögu hennar. Fyrir 1000 árum var [ stjómarskipun og lög Úlfljóts j samþykt á hinu forna Alþingi á Þingvöllum. 1000 ára afmælis Al- þingie ætlar þjóðin að minnast í sumar, á þeim tíma árs, sem fornmenn háðu Alþingi. En þjóð- in getur eigi minst tíualda-afmæl- isins án þess að minnast manns- ins, sem fyrst flutti lögin til landsins og um leið er — faðir Alþingis og fasts lagaskipulags hjá þjóðinni! Hann var fyrsti löggjafi íslands. Þótt við höfum frekar litlar sagnir um Úlfljót, þá höfum við þær samt nægar til þess, að ganga úr skugga um það, að hann hefur ekki verið neinn miðlungs- eða hversdagsmaður, heldur afburða- maður og mikilmenni. Og þjóðin sannar þann dóm, þar sem sagan geymir þær sannanir, að hún hafi valið hann til hins mikla og vandasama verks, að kynnast lögum Norðmanna og gera stjórn- arskrá handa Islendingum. Úlf- ljótur leysti það af hendi, sem þjóðin kvaddi hann til. Lögin flutti hann til landsins og bjó til stjórnarskrá, en ávöxturinn af því starfi hans varð, að hjer reis upp þjóðveldi og allsherjarlög, sem báru af lögum og rjettarfari nágrannaþjóða samtíðarinnar. Jeg renni augunum yfir alla sveitina hans Úlfljóts, þar sem hún liggur í faðmi fjallanna grýttu og gráu, en þó tignarlegu og fögru, þrátt fyrir auðsæ skemdar- og eyðingaröfl, sem hafa verið að verki og rúið þau, mestum eða öllum gróðri, en skil- ið eftir á brjóstum þeirra köld og líflaus skriðulög — gefið steina í staðinn fyrir brauð! Sveitin sjálf er voðastór hálf- kringla eða skeifa, lukt fjöllum á þrjá vegu, en opnast til hafs- ins. Þai’ er hlið. Mætir auganu þá Atlantshafið, sem stundum er heillandi og hrífandi, þegar það er kyrt og þögult, spegilsljett og

x

Lögrétta

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.