Alþýðublaðið - 10.09.1963, Blaðsíða 8

Hjálmar R. Bárðarson, skipaskoðun arstjóri:
S9S
KAPP ER BEZT MEÐ
HJÁLMAR R. BÁÐARSON, skipaskoðunarstjóri,
flutti í gærkveldi erindi í útvarpið um öryggismál síld
veiðiskipa. Þar sem hér er um að ræða mál, sem hefur
verið mjög ofarlega á baugi undanfarin misseri, og sem
varðar okkur íslendinga mikils, birtir blaðið hér út-
drátt úr erindi skipaskoðunarstjóra:
Sn:
ENGINN efast um ágæti kraft-
blakkar og nylonnóta við síld-
veiðar, og þessi tæki auk leitar
tækja og ýmis annar búnaður
hafa gerbreytt öllum veiðimögu-
leikum íslenzkra síldarskipa,
tekjuöflun áhafna og útgerðar, og
þar með þjóðarbúsins alls. Því
miður er sagan ekki þar með sögð
öll. Þessi breytta veiðitækni á-
samt síldarmati hefur beint og
óbeint um leið breýtt ýmsum
þeim atriðum, er snerta öryggi
skipanna. Eldri skipum hefur ver-
ið breytt, og ný skip smíðuð með
tilliti til þessara veiðiaðferða.
Meginbreytingarnar vegna síldai
nótarinnar og kraftblakkarinnar
eru þær að á þeim skipum, sem
voru fyrir með bátapalli, hefur
stjórnborösmegin á bátapallinum
verið útbúinn meira eða minna lok
aður kassi úr stáli fyrir síldar-
nótina, og fremst yfir þessum
kassa hefur verið útbúinn gálgi,
bóma eða krani. til að hengja í
kraftblökkina. Á þeim skipum,
þar sem aðeins voru áður stoðir
undir bátapallinum, hefur oftast
verið fyllt upp í opin stjórnborðs-
megin á milli stoðanna, eða
klætt að utan með stálplötum, til
að nótin festist síður í. Þannig
hefur þá stjórnborðsmegin undir
bátapalli á þessum skipum mynd-
azl gangur utan við reisn skips-
ins, lokaður á hlið en opinn að
framan og aftan. Kraftblökkin
sjálf er ekki mjög þung, en
bóma sú eða krani, sem hún
hangir í, er sífellt að verða fyrir-
ferðarmeira tæki, og til að auð-
velda notkun kraftblakkarinnar
við stórar nætur, þá hefur þróun-
in verið í þá átt, að hækka þenn-
an gálga. Um leið hækkar átakið
á skipið. þegar nótin ' hangir í
kraftblökkinni á hlið skipsins.
Síldarnæturnar úr nælon-gervi
efnum eru verulega léttari en
gömlu síídarnæturnar. Nú undan-
farið hafa næturnar hinsvegar
verið stækkaðar meira og meira,
einkum dýptin aukin, til að geta
náð í síid, sem stendur dýpra
undir yfirborði sjávar. Til skamms
Þ'ma höfum yið reiknað með, að
sfldarnætur blautar myndu vega
um 6 tonn, og var þetta talin vera
ríflega áætluð þyngd. Þyngd nýj-
ustu og stærstu nótanna mun hins
vegar nú vera orðin enn meiri.
Þyngdarpunktur þessarar nótar
hefur verið áætlaður 40 cm fyrir
ofan bátapaliinn, og er þetta að
siálfsögðu mjög óhagkvæm þyngd
og staðsetning fyrir minnstu síld-
arskipin, sem búin eru nót á báta-
palli. Síðasta þróunin er nú sú
að talið er að nauðsynlegt verði,
að síldveiðiskipin verði búin
tveimur síldarnótum samtímis, og
verði þær þá af mismunandi dýpt
og möskvastærð. — Stærstu síld-
arskipin geta að sjálfsögðu þolað
þessa miklu yfirþyngd, því hæð
á bátapalli er yfirleitt mjög lík,
hvort sem um er að ræða stórt eða
lítið skip.
Ef farið verður almennt að hafa
tvær síldaniætur á bátapalli, þá
er ávallt sú hætta fyrir hendi, að
leitazt verði við að koma þessu
fyrir, jafnvel á skipum, sem alls
ekki geta með sæmilegu móti
þolað slíka yfirhleðslu.
heiUavænleg áhrif á öryggi sild-
yeiðiskipanna, áhrif sem gæða-
mat á síld áreiðanlega ekki hefur
ætlazt til, né gert sér grein fyrir,
þegar þessi ákvæði hafa verið
sett. Verðmunur er það mikill á
síld í salt og í vinnslu, að það er
eðlilegt að áhugi áhafna skipanna
beinist að því, að sem mest af
veiddri síld verði í þeim gæða-
flokki, sem metin er söltunarhæf.
Þessvegna hafa síldarskip verið
búin hillum til beggja hliða við
miðhluta lestarinnar. Þessar hill-
ur eru hafðar hallandi inn að
I unarvara. Þetta atriði hefur vald-
! ið þróun þess, sem nefnt hefur
verið falskur steis. Miðskipa und-
ir lúgum skipanna er þá haft loft-
rúm, alia leið frá botni skipsins
og upp úr í lúgu. Þama getur ver-
ið um býsna mikið rúmmál að
ræða í lestinni, sem ekki er fyllt
af síld, og er þetta gert til þess,
að geta tæmt sem mest magn af
síld úr lestinni með máli, sem
látið er renna í af hillunum, án
þess að nota fyrst grabba til að
tæma steisinn með.
Þessi svonefndi falski steis, eða
loftrúm undir lúgum í miðri lest,
er ekki aðeins hættulegt vegna
stöðugleika skipsins því hætt er
við að sama magn síldar sé í stað-
inn til viðbótar látið á þilfar, held-
ur ekki síður vegna þess, að á-
reynslan á skilrúmsborðin í þess-
um hluta lestarinnar er svo marg-
falt meiri en ella, þar eð síldin er
aðeins öðru megin við þessi þil,
en tómt hinu megin. Ef nú skil-
rúmsborð fer úr falsi, bognar eða
brotnar, þá getur síldin runnið
yfir í loftrúmið í lestinni, og í
veltingi getur síld á hreyfingu í
lestinni, með lausum borðum
fljótandi í síldinni, brotið frá
sér enn fleiri stíuborð, þar til
síldin getur runnið til í lestinni frá
einni hlið til annarrar. Ef sam-
tímis er síldarfarmur á þilfari,
þá munu varla nokkur skip geta
þolað slíka raun, ef nokkuð er
að veðri. Sé mikil síld, þá munu
nú flestir fylla miðhluta lestar-
innar líka, áður en háfað er á
þilfar, en sé ekki um mjög mikla
síld að ræða, er að sjálfsögðu
einnig freistandi að dreifa síld-
inni heldur á þilfarið, en að setja
hana í lest, því það mun að jafn-
aði gefa verðmeiri vöru.
FYRIRKOMULAG
! LESTUM
NIÐURHÓLFUN í lestunum i
stíur hefur yfirleitt verið góð í
íslenzkum síldarskipum. Hinsveg-
ar hefur á undanfömum árum
komið í ljós, að lestarborð úr al-
úmíníum hafa mjög reynzt. of
veik og ekki ávallt fær um að
þola það álag, sem á þeim gat
hvílt, einkanlega vildu þau bogna
út úr fölsum, ef borðin voru ekki
nógu nákvæinlega af réttri lengd
í stíurnar. Þar með gat öll síldin
komizt á hreyfingu í lestinni.
Skipaskoðun Ríkisins lét því
framkvæma rannsókn á styrk-
leika lestarborða i nýjum islenzk-
um skipum, og að því loknu var
bann 5 júní 1963 gefið út um-
burðarbréf, þar sem tekið er
fram hve löng borð megi nota af
hverri einstakri gerð. Þetta bréf
var sent ölíum skipasmíðastöðv-
um, sem höfðu í smíðum íslenzk
fiskiskip, sem og framleiðendum
alumínium borða, skipakaupend-
um, og ýmsum öðrum aðilum. í
ljós kom, að enn eru ekki fáanleg
á markaðinn alumínium borð,
sem eru nægjanlega sterk fyrir
lengstu borðin, og verður því að
nota tréborð í lengstu lengdimar.
Framleiðendur alumínium borða
eru hinsvegar nú að undirbúa
framleiðslu á borðum, sem eru
nægjanlega sterk til að uppfylla
þessar kröfur.
En ekki er öllu fullnægt með
þéttri niðurhólfun og sterkum
borðum í stíunum. Öryggið er líka
háð því skilyrði, að hólfin séu
fyllt og notuð á réttan hátt. Með
reglugerð um ferskfiskeftirlit er
ákveðið að síld í söltun skuli vera
á hilium, og sagt er að víðast hvar
sé gerð krafa um, að síld í söltun
sé þannig losuð, að ekki séu not-
aðir svonefndir grabbar við los-
unina. Þessi atriði hafa mjög ó-
HJÁLMAR R. BÁRÐARSON
skipaskoðunarstjóri.
miðju skipsins, og hæð þeirra frá
botni lestarinnar er oftast um
80 cm., þannig að hægt er aö
losa sfld af hillunum með því að
opna rennilúkur á lóðrétta stíu-
þilinu, og láta síldina þannig
renna niður í síldarlosunarmálið,
án þess áð moka henni. Þessi að-
ferð mun uppfýlla kröfur síldar-
matsins til að sildin verði söltun-
i arhæf, að því er meðferð siídar-
| innar. varðar. Aðferðin býður
hinsvegar þeirri hættu heim, að
ekki er • víst að álltaf sé hleypt
sfld undir neðstu hllluna i lest-
fhni, og sé það, ekkl gert, þá er
loftrúm neðst f allri lestinrti, en
allur síldarþunginn þar ofanvið.
ÞesSu hefur Skipaskoðun Ríkis-
ins margsinnis varað við, vegna
stöðugleika skipanna. Bent hefur
verið á þá leið, að hafa ekkert
hilluborð yzt úti við skipssíðuna.
Sé það gert, þá rennur síld nið-
ur undir neðstu hilluna og fyllir
það rúm líka. Þegar losað er, má
fyrst taka sildina af hillunni eins
og sagt var frá áðan, en tæma að
lokum þá síld, sem undir hili-
unni er. Þessi síld neðst verður ef
til vill ekki metin söltunarhæf,
af því henni þarf að moka, en það
verða menn að sætta sig við, ef
þeir vilja ekki tefla eigin öryggi
f tvísýnu. Annað atriðið varðandi
gæðamat síldar, sem mikil áhrif
hefur haft, og hefur á stöðugleika
og öryggi sildvoiðiskipanna; er
sú ákvörðun, að síld tekin méð
gröbbum upp úr lest sé ekki sölt-
FYRIRKOMULAG
Á ÞILFARI
ÞRÓUNIN á frágangi síldarinnar
á þilfari er einnig fróðlegt ,að
gera sér grein fyrir. Áður fyrr
var venjuleg skjólborðshæð á
fiskiskipi ekki nema kringum 70
cm. Ofan á þetta var svo farið að
bolta planka á rönd til að hækka
með skjólborðið vegna síldar-
farms, og var öll hæð skjólborðs-
ins þá orðin samtals um 1 metri.
Ofan á þetta borð var svo farið að
setja klofaborð, sem smeygt var
ofan á, og hafa þessi borð hlotið
nafnið ágirndarborð.
Ágirndarborðunum fjölgaði svo
smátt og smátt, og uppstillingín
hækkaði. Allt þetta borðafargan
var svo veikt fyrir sjó, að ef
braut á þessu, þá brotnaði mikið
af borðunum af, og síldinni skol-
aði fyrir borð. Þetta hefur áður
eflaust bjargað mörgu síldarskipi.
En það er illt að missa síld, ef
hægt er að koma henni með ein-
hverju móti í land, og því hefur
þróunin orðið sú, að fasta skjól-
borðið á íslenzkum fiskiskipum
hefur farið smáhækkandi, og á
stærri stálskipunum er ekki óal
gengt, að siálf skjólborðshæðin sé
nálægt meter. en fremst við hval-
bakinn oft 1.3 metrar. Ofan á
þetta skiólborð er svo nú settur
annaðhvort sterkur eikarplanki,
sem er traustlega festur með holt-
um og vinklum við skjólborðið
eða stálupohækkun. Ágirndar-
borðin eru Þ'ka orðin sterkari en
áður var, og hæðin er jafnvel
komin upp í axlar hæð eða augna-
hæð þar sem mest er, lauslega á-
ætlað um 1.65 metrar yfir þilfar.
Allur þessi upphækkunarbúnaður
er orðinn svo sterkur, að töluverð-
• )■'■'£%& ■■ ‘ v -^4*}ivH' '-Xr-;- ':'V
f • i ' M ' ■
Á, ,
- i if \. • •
Drekkhlaðinn —'’•’•>»• átur kemur til
■nMMMIMIIMlM(lMMMIMMMMtM»(IMMMIMMtMMtMMnlMMtMMIMIMMMMMMMMI
■■■«■■■■•■•■■■■■■■■■>■■■
mMtlMmmmmmm a («■ * n ■■■ n n u ■■■■■■( ■ m m o ■ m n a *■■■■■■■■■•■■■■■ m » ■ t • a ■ a'a » c
«»»•» ■•■■■■■■laoaaaaa■■•■■•■■■■■>(> •■■■•■■■■■•■»■■■■•■■
HM(MM«|M(M(W((((MHM
■ ■■■(■(ItttMMMMWCMÍgW
(■■■■■■C «M(«(MMMM—(n
• ■ ■ ■ ■M((MMMMdUÍÍnn(M
• ■ ■■•inun(((M((tiA(M
8 10. sept. 1963 — ALÞÝÐUBLAÐIÐ