Verslunarblað Íslands - 01.05.1908, Blaðsíða 4

4
VERZLUNARBLAÐ ÍSLANDS
Verzlunarsaga Grænlands.
Það var fyrst árið 1636 að verzlnnarsam-
band við Grænland komst á fót, í'yrir tilstilli
Grænlenzka verzlunarfélagsins í K.höfn. En er
það félag hætti störfum sínum, fékk Hans Ege-
de komið því til leiðar, eftir margítrekaðar til-
raunir, að stofnað var lítið verzlunarfélag, er
einungis skyldi hafa ])að markmið að lialda uppi
reglulegum verzlunarviðskiftum við Grænlend-
inga. Þetta gerði liann aðallega í því augna-
miði að eiga hægra með að reka trúboðsstarf-
semi þá, er hann þegar bafði byrjað á Græn-
landi, en þó jafnframt til þess að koma á stöð-
ugari samgöngum milli Grænlands og »móður-
landsins«.
Félag þetta keypti nú skip og hlóð vörum,
og ákvað að þeir kaupmenn, er i þess þjónustu
yrðu, skyldu taka sér bólfestu í landinu, stofn-
setja fasta verzlunarstaði hér og þar, en þó jafn-
framt ferðast sem víðast um strandlengjuna og
festa kaup á þvi er landsmenn befðu afgangs af
veiðiútgerð sinni. Líkt fyrirkomulag og þetta
helst enn þann dag í dag á Grænlandi. En skip-
um þessum hlekktist á, og varð það til þess að
félagið lagði árar í bát og hætti öllum störfum
sínum 1726. Þá tókst stjórnin á hendur að
annast bæði siglingarnar og trúboðið, og versn-
uðu þá samgöngurnar að mun. Stjórnin gerði
þá margar atrennur til að stofna fastar nýlend-
ur á Gi’ænlandi, er allar misheppnuðust, og var
henni þá skapi næst, að hætta öllufn verzlunar-
viðskiftum við landið,
En 1734 fór þó þannig, að verzlunin var
fengin í hendur kaupmanni nokkrum að nafni
Jákob Severin, ineð fullu einrœði og var honum
heitið 5000 rikisdala styrk árlega, en til endur-
gjalds skyldi hann annast trúboðsstarfsemina í
landinu. Alit manna var, að hann muni hafa
baft góðan hagnað af verzlun sinni og voru þá
stofnaðar nýlendurnar: —
— Kristianshaab, .Takobshavn og Frederiks-
liaab, en Godthaab og Holstenborg, voru hinar
fyrstu nýlendur Dana þar í landi.
Til ársins 1750 var verzlunin í höndum Jak-
obs Severin einvörðungu; þá breytti bann fyrir-
komulaginu, og stofnaði hið svo nefnda opin-
bera verzlunarfélag, og á dögum þessa félags út-
breiddist verzlunin víðsvegar með ströndum
l'ram, og flestar núverandi nýlendur, norðan frá
Upernivík og suður að Frederikshaab, voru
stofnsetttar. En þótt nú félag þetta nýti mikils
styrks af hálfu dönsku stjórnarinnar, fór þvi
þó einatt hnignandi, og 1774 sá stjórnin sér ekki
annað fært, en að reka vezlunina upp á eigin-
hendur og sömuleiðis trúboðið. Síðan 1774 hef-
ur danska ríkið án aíláts rekið einokunarverzl-
un á Grænlandi. Ari síðar en stjórnin bafði
tekið að sér verzlunina, var stofnuð syðsta ný-
lendan, er nefndisl Julianehaab, og var nú fyrir
alvöru tekið að koma á betra skipulagi en áður
hafði verið, því margt var það í verzlunarrekstr-
inum sem bafði baft illar afleiðingar, og 19,
april 1782 voru samdar nokkurs konar lífsregl-
ur (Instruks) fyrir Dani þá, er á Grænlandi voru,
sérílagi fyrir verzlunarþjóna, og einnig voru
setlir tveir umsjónarmenn, annar fyrir Suður-
Græulaud og skyldi sá hafa aðsetur í Godthaab,
en hinn fyrir Norður-Grænland og dvelja í God-
havn. Aðalstarf þessara embættismanna átti að
vera það, að gæta þess, að lagasetningunum
væri framfylgt, veruda innbyggjendurna gegn ó-
rétti og anrtast í hvívetna um velferð verzlunar-
innar. í þeim kaíla lagabálksins, er fjallar um
Grænlendinga, stendur meðal annars: að verzl-
unarþjónarnir skuli gæta þess, að Grænlending-
um sé enginn óskundi ger; en ef þeir gerðu sig
seka í einhverju ósæmilegu, svo sem þjófnaðí
eða öðrum illkynjuðum löstum, skyldi kaup-
maðurinn áminna þá liarðlega, en dygði það
eigi, var honum heimilt að refsa þeim eftir eig-
in geðþótta. Kaupmaðurinn átti að neyta allra
bragða til þess að styrkja velgengni landsmanna,
sjá um að drengirnir yrðu góðir kajak-veiði-
menn o. s. frv. Einnig var ákveðið, að á hall-
æristínnim mœiti kaupmaðurinn láta landsmenn
fá danskar vistir, en auðvitað með fylstu ráð-
deild.
Þannig var dómsvaldið og allar fyrirskipanir
áhrærandi heill landsins, af bálfu hins opinbera,
í böndum kaupmannsins (nýlendustjórans).
Að sjálfsögðu hlaut aðalstarf kaupmannsins
að vera innan vébanda verzlunarinnar og þar
af leiðandi tími til annars, t. d. löggæzlu, mjög
af skornum skamti, altitt var það og að van-
kunnátta verzlunarmannanna i grænlenzkri
tungu, var landsmönnum til mikils ógagns. í
lagabálk þeim er settur hafði verið stóðu engin
skýr ákvæði um það, hvernig verzlunarmenn-