Vísir - 07.11.1964, Side 4

V í SIR . Laugardagur 7. nóvember 1964.
Síðdegissamtal v/ð Ásmund Sveinsson
um Einar Benediktsson á vetrarfrakkanum
og um fegurðina sem engin orð ná yfir
^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ '•k ^ ^ m. ^ ^ ^ wm m ^ m m, wm. m '•k "<«l m ^ ^ ^ m, ^ ■•, m. '•k m. >•. ^ ^
BÖRNIH SPURÐU:
ER ÞETTA GULL?
\71Ð stóðum úti í
„skemmu“ Ásmundar,
þar sem hann geymir
listaverk sín í röðum í
tugatali. Við höfum geng
ið lítilli styttu sem hann
geymir þar, styttu Ein-
ars Benediktssonar. Það
er sama styttan og nú
hefur risið upp á
Klambratúni, frummynd
in, skáldið Einar Bene-
diktsson í vetrarfrakka
sínum, harpan á bak við.
Hér er styttan aðeins
miklu minni. Hún er vart
meira en fet á hæð.
Ásmundur beygir sig yfir
þessa litlu styttu og segir:
— Ég vildi sýna, að hann væri
risi. Því að hann var risi. Hann
var stór í öllu, hann gat ekki
hugsað smátt.
— P]rt:u ánægður með
það að nú er búið að gera
styttuna í stærri mynd. Hér fyr-
ir framan okkur er hann eins og
dvergur, eins og puti í puta-
landi. En ég sá styttuna á
Klambratuni. Þar kemur hann
fram sem sannkallaður risi,
myndin þar er risavaxin.
— Stærðin á styttunni skiptir
ekki öllu máli, heldur formið á
henni. Egyptar kunnu þessa
list. Allar myndir þeirra eru
myndir af risum, formið er þann
ig, skýrar, afdráttarlausar monu
mental línur, svo að manni dett-
ur ekki í hug annað orð en risa-
ýaxið. — Ég man það, að þeg-
ar ég var í Svíþjóð, vorum við
nokkrir félagar að skoða mynd-
ir í listaverkabók, þá sjáum við
þar grúppu af andlitum, þetta
voru egypzkar fornleifar og ekk
ert var með þeim á myndinni ti!
samanburðar svo að við gætum
séð hina raunverulega stærð. En
okkur kom saman um, að þessi
mynd hlyti að vera risavaxin.
Formið og línurnar gáfu manni
bessa hugmym’ Svo nokkrum
árum seinna var ég á ferð í
Berlín og kom þar á safn og
þar var þessi mynd. Og hún var
svo furðulega lítil, aðeins spönn
á hæð. Svo var það einhvern-
tíma seinna sem Bandaríkja
menn fóru að höggva risavaxnar
myndir af forsetum sínum i
fjallseggjar. En það var alvep
óþarfi hjá þeim, það er hægt að
gera myndir risavaxnar í snið-
um án þess, að þær þurfi að
vera stórar. Egyptamir kunnu
þessa list og það yar held ég
vegna þess, að þeir litu á mynd
listina sem trúarathöfn. Mynd-
irnar áttu að vera bústaður sáln
anna eftir dauðann. Það var
ekki fyrr en Grikkir komu til
sögunnar, sem farið var að gera
raunverulegar mannsmyndir
— 'C’n hvað á harpan á bak
við að tákna, — skáld-
skapinn? — er það ekki?
— Menn verða að skoða hana
Og túlka hver fyrir sig. Maður
gæti sagt, að hörpustrengirnir
væru eins og geislar skáldskap-
arins sem stöfuðu yfir hann, ja
eða tónaregn, að skáldskapar-
gáfunni rigndi yfir hann. Og
sveigurinn efst á henni gæti
táknað bylgju eða hafið. Svo
hafg,. sumir sggt við mig, að
þeini finnist oddurinn út úr að
neðan vera eins og stafn á skipi,
— eða hann gæti verið eins og
fjallshlíð. Það verður hver og
einn að sjá það út úr þessu sem
honum sýnist.
— Annars skal ég segja þér
eitt, heldur Ásmundur áfram.
Ég var við þarna niður á
Klambratúni, þegar verið var
reisa styttuna. Og ég var skjálf
andi af hræðslu. Ég vissi að
»*«r > <r • » . < k v -- 0
þeim myndi öllum líka við
sjálfa standmýndiiia af Einari
Benediktssyni, en hvað myndu
þeir segja, þegar harpan væri
reist á bak við?
Svo stóð ég þarna og stand-
myridin lá á hliðinni hjá okkur.
Svo kom vörubfll úr Sindra með
hörpuna. Eins og venjulega
hópuðust börnin í kringum
okkur, voru forvitin og áhuga-
söm. Og þegar komið var með
hörpuna, þá urðu þau hrifin
og spurðu, hvort hún væri úr
gulli, af því að hún glampaði
eins og hún væri úr þeim eðla
málmi. Mikið gladdi þetta mig,-
því að nú skildi ég, að börnin
höfðu auga.
■p'g er nú svo oft að tala við
blaðamenn, en nú ætla ég
að bregða út af vana mínum
og tala v'ið ykkur alvarleg orð.
Við eigum ekki að vera að
blanda literatúrnum inn í þetta
allt saman. Það er ekki rétt
sem Einar Benediktsson sagði,
að til séu á íslenzku orð yfir allt
sem er hugsað á jörðu. Meira
að segja sagði sálfræðingur
einn nýlega við mig: — Það
er ekki einu sinrii hægt að lýsa
hári á konu til fulls í orðum.
Og íslendingar verða að fara að

Styita Einars Benediktssonar á Miklatúni.
Ásmundur Sveinsson vinnur að eftirmynd Einarsstyttunnar.
skilja það einhvern tíma, að
myndlistin og tónlistin eru
sjálfstæðar listgreinar og á
ekki að vera að blanda litera-
túrnum saman við þær. Þeir
eru þarna litirriir og línumar
og tónarnir án þess að það eigi
eða ré hægt að lýsa því öllu
í orðum. í margar aldir er bú-
ið að kæfa niður með okkar
þjóð allar tilfinriingar fyrir
formi og litum. Hver veit hvað
mörg listamannaefni hafa verið
kúguð niður, ætli Sölvi Helga-
son hefði ekki orðið eins mikill
og Kjarval, ef aðeins hefði ver-
ið ríkjandi annar hugsunar-
háttur. Hvernig var það með
sveitapiltinn ef hann setti sam-
an stöku, þá var strax talað um
að þetta væri andlegt, en ef
hann skar eitthvað út, gerði
einhverja mynd. þá varð hann
að vera með það í felum, eða
hann var í hæsta lagi kallaður
handlaginn. Eitt var víst, að
það var ekkert andlegt. Og enn
heldur þetta áfram í skólunum,
bar er ekkert gert til að halda
vakandi hinu opna auga fyrir
fegurðinni, hví ekki að Iáta þau
skrifa um eða ræða við þau
um fegurstu götuna í bænum,
fegursta húsið sem þau þekkja.
— E" ^vern'S fer fyrir börn-
unum, sem héldu að þetta
væri gull og svo vinnur tíminn
á þessu, það fellur á það og
spansgrænuhúð kemur á það?
— Það mætti gylla það. Ef
menn vildu gera vel til hörp-
unnar minnar og barnanna, þá
mætti gylla það líkt og turn-
spíruna á Heilsuverndarstöð-
inni, og sú gylling helzt vel.
— Finnst þér h'itt ekki ein-
kennilegt, Ásmundur, að börnin
. skyldu halda að þetta væri gull
sem var kopar? Hvernig var svo
með gullið hans Einars, var það
, ekki líka kopar?
— iÞað er eitt sem er víst,
hann hafði auga. Það sýriir
hann í mörgum kvæðum sínum,
eins og Spánarvín og Signu-
bakka.
— Þú meinar að hann hafi þá
verið að reyna að lýsa því sem
augu hans sáu í orðum. Hann
hafi þá gert heiðarlega tilraun
til þess.
— Já, að vísu. Hann var stór,
hann var risi, hann gat ekki
hugsað nema í stórfyrirtækjum.
Hann hefði aldrei getað farið
að stofnsetja litla verzlunar-
holu. Bak við þetta lá, að hann
var ekki að hugsa um sjálfan
sig. heldur alla þjóðina. Hug-
sjón hans var að drífa okkur
upp úr eymdinrii og gera okkur
að mestu menningar og fyrir-
myndarþjóð heims. Og það var
annað merkilegt við hann, hann
gerði allt að list. Meira að
segja bissness’inn. Þegar hann
talaði um framkvæmdir og við-
skipti, þá var það líka skáldið
sem talaði þar. Þess vegna tókst
honum að ná svo mörgum á
sitt band, að hann hreif þá
með þessu.
— HV6nær Serðir þú þessa
mynd af Einari Bene-
diktssyni?
— Það var víst einhvern
tíma í kringum 1930. Ég bjó
þá inni í Laugarnesi. Ég var
kom'inn heim fyrir nokkru og
húsnæðislaus, ekki búinn að
koma upp húsinu á Freyjugöt-
unni. Þá minnir mig að það
hafi verið Jónas frá Hriflu, sem
útvegaði mér húspláss í Laug-
arnesspítalanum. Hann stóð þá
mikið til auður, holdsveikra-
sjúklingunum hafði fækkað svo
mjög. Herbergin voru sótt-
hreinsuð og svo flutti ég inn.
Þetta var uppi á efri hæðinni,
ég held í suðurálmunni.
Framhald á bls. 7.
i»
BET,

V>v>v
T7V",'riT
. v-.v
f ÍT1T jT ?T?rV v f v n n
m' xÍK - 'H. i