Dagur - 02.10.1999, Síða 14

T
LÍF OG HEILSA
30 - LAUGARDAGOR ~2. 'UKTÓBEH 199$

Ætti að skylda
stjórnmálamenn til
að læra söng áður
en þeir fara í fram-
boð eða draga af
launum fréttaþula ef
þeir reykja?
Að áliti Ingibjargar Frí-
mannsdóttur, málfræðings
og kennara í raddbeitingu,
þarf að beina athygli fólks að
mikilvægi þess að vernda og
þjálfa röddina, einkum þess
fólks sem hefur atvinnu af
því að koma boðskap til skila
með raddböndunum. Hún
telur góða meðferð raddar-
innar ekki síður áríðandi en
aðra þætti heilsuverndar.
„Röddin er eitt af því sem
við tökum sem sjálfsagðan
hlut. Það er ekki fyrr en hún
brestur sem við veltum því
fyrir okkur hvað þetta tjáning-
Ingibjörg Frímannsdóttir. „Röddin erstór hluti af okkar persónuleika." mynd: hilli
na til að í þeim heyrist,
vegna hávaða. Eg tala
nú ekki um íþróttakenn-
ara í stórum sal. Hann á
tvímælalaust að nota
hljóðnema. I Englandi
höfðaði kennslukona
mál á hendur ríkinu og
krafðist skaðabóta þar
sem kennsluaðstæður
höfðu eyðilagt rödd
hennar. Hún vann mál-
ið.
Söng, söng, meiri
söng
Ollum sem þurfa að
nota röddina mikið væri
hollt að fara í söngtíma.
Þar er kennd öndun og
staða og hvernig rödd-
inni skal beitt. I þeirri
fegurðar- og æskudýrk-
un sem er áberandi í dag
þar sem brýnt er fyrir
fólki að þjálfa líkamann
og borða réttan mat til
að vera fallegt er merki-
legt hvað röddinni er lít-
Vemdum röddina
artæki er gríðarlega mikilvægt. Radd-
böndin eru nefnilega eins og strengur í
hljóðfæri sem gefa sig séu þau þanin of
mikið.“
Reykingar eitur fyrir röddina
Þegar minnst er á hættur sem að rödd-
inni steðja er best að byrja á reykingun-
um. Þær eru algert eitur fyrir röddina.
Kaffidrykkja getur líka verið slæm. Koff-
ínið í kaffinu þurrkar raddböndin og því
má nærri geta hvernig kaffi og sígaretta
verka saman. Svo eru ýmsir þættir í um-
hverfinu eins og ryk og þurrt loft. Ræsk-
ingar fara illa með raddböndin og svo
þessi nýja tíska að renna sér inn í setn-
ingar með eeee... sem rispar raddböndin
og er hrein misbeiting á þeim.
Öllum finnst sjálfsagt að Kristján Jó-
hannsson gangi um með trefil fyrir tón-
Ieika og söngvarar er sú stétt sem okkur
verður fyrst hugsað til þegar þegar
minnst er á raddir og raddvernd. Hinir
eru samt miklu fleiri sem hafa atvinnu
að því að tala svo.sem kennarar, prestar,
stjórnmálamenn, leikarar og útvarpsfólk.
Þetta fólk þarf virkilega að passa röddina
sína sem frami þess byggist á að veru-
legu leyti. Enginn nenn-
ir að hlusta á skemmda
rödd til lengdar.
Þurrt loft
í útvarpshúsinu
Aðstæðum fólks á vinnu-
stöðum er of lítill gaum-
ur gefinn hvað röddina
varðar. Við getum tekið
útvarpshúsið sem dæmi.
Þar er mjög þurrt loft
enda teppi á öllum gólf-
um, borðum og veggjum
í upptökuherbergjum. Þarna er verið að
hugsa um tæknileg atriði en röddin sem
er atvinnutæki útvarpsfólksins er ekki
tekin með í reikninginn.
Kennarar vinna oft í loftlitlum skóla-
stofum og þurfa stöðugt að brýna rausti-
ill gaumur gefinn. Hún er þó stór hluti
af okkar persónuleika og þvi mikilvægt
að halda henni í lagi fram eftir aldri.
Raddir þessara ungu og
spengilegu stelpna sem
kenna erobik eru margar
orðnar stórskemmdar
enda eru þær undir álagi
allan daginn.
Mér finnst heldur ekki
nægilega skýrt fyrir ungu
fólki hversu alvarlegar
reykingar eru fyrir rödd-
ina. Marga unglinga
dreymir um að komast í
sviðsljós og sjónvarp,
verða Ieikarar og söngv-
arar - en reykja samt. Ég tel að alltof
sjaldan sé bent á tengingu milli reykinga
og ljótrar raddar. Þessu þarf að breyta
því við eigum ekki nema þessa einu rödd
og varahlutir í hana liggja ekki á lausu."
- GUN
Raddböndin
Raddböndin eru í barkakýlinu. Þau eru
gerð úr tveimur slímhimnufellingum
sem geta opnast og lokast til að stjórna
loftflæði frá lungum um barkakýlið.
Raddglufa kallast bilið milli radd-
bandanna. Raddböndin titra þegar loft-
straumur fer um raddglufuna og við það
myndast hljóð. Tónhæð raddarinnar fer
eftir því hversu strekkt raddböndin eru.
Við söng skiptir öllu máli hve nákvæm
strekkingin er svo réttur tónn náist.
Raddböndin stífna og dragast saman
við kvíða sem skjrir það að fólk missir
röddina eða talar í óvenjuhárri tónhæð
þegar það er kvíðið eða hrætt.
Raddbönd karlmanna eru lengri en
kvenna og röddin dýpri. Barkakýli þeir-
ra er mun fyrirferðarmeira. Raddbönd
kvenna eru um 13 mm löng en karla um
18 mm. Barkakýli karla er að meðaltali
30% stærra en kvenna.
Við hvísl er raddböndunum haldið
stífari en við venjulegt tal. Bólgin radd-
bönd valda hæsi eða jafnvel raddmissi
um tíma. Þegar fólk hvíslar heldur það
raddböndunum stífum svo þau titra
ekki. Munnur tunga og varir móta svo
útöndunarloftið og það talar án radd-
bandanna. Hvísl fer illa með raddbönd-
in.
Heimild: Kvennafræðarinn
(hinn nýrri).
Raddböndin eru í barkakýlinu. Þau eru gerð úr
tveimur slímhimnufellingum sem geta opnast og
lokast ti! að stjórna loftflæði frá lungum um
barkakýlið.
Ræskingar fara illa með
raddböndin og svo þessi
nýja tíska að renna sér
inn í setningar með
eeee... sem rispar radd-
böndin og er hrein mis-
beiting á þeim.
Einlífi
Þú ert þrítug kona
barnlaus, með háskóla-
gráðu og átt sæta íbúð í
Hlíðunum. Hittir svo
vinkonu mömmu þinn-
ar í pottinum í Laugar-
dalnum (annars er það
víst orðið hættulegt fyr-
ir húðina - hún slaknar
og verður kannski app-
elsínukennd - himnarn-
ir hjálpi oss hvérnig
vérður þá hægt að lifa
góðu kynlífi)? og eftir
skylduspurningar og skyldusvör og hehe
og nokkur bros er komið að sígildri
skemmtun: „Ertu ekki ennþá búin að
finna þér mann?“ og augnaráðið fyllist
vorkunn og hallar undir flatt, svo kemur
andvarp með Iokaðan munn þegar þú seg-
ir „nei“. Og vinkonan hugsar í andvarpinu
„mikið hlýtur þetta að vera erfitt, hvað
ætli sé AÐ? Gvuðminngóður, ætli hún sé
nokkuð kynvillingur." Segir svo upphátt
„ææ, þú sem ert svo hugguleg“ og man
hreinlega ekkert eftir því að hún sjálf er
búin að sólunda síðustu 32 árum í ást-
lausu hjónabandi með hrútleiðinlegum
eiginmanni. Þú ert auðvitað vön og kippir
þér síst upp við samúð vegna þíns ófull-
KYNLIF
komna lífs.
Margir kostir
Hvers vegna er það svona ótrúlegt
að ung kona kjósi að búa ein, sé
ekki í sambandi og ekki á barmi
örvæntingar vegna barnleysis? Lít-
um aðeins á kostina. Eina konan
stundar reglulegt kynlíf með sjálfri
sér og stöku sinnum titrara eða
sturtuhausnum góða. Kynlífið er
alltaf virkilega huggulegt og róm-
antískt, alltaf þegar hana langar
hundrað prósent og enginn öf-
undar hana af raðfullnægingum.
Stöku sinnum Iangar hana samt
að deila bóli með öðrum og þá
gerir hún það kannski með góðum
vini sem er í svipaðri stöðu og hún
og líður Iíka vel í sfnu lífi, jafnvel
þótt hann búi ALEINN. Hún get-
ur líka komið heim ldukkan fimm
ef hana langar og haft emm-
ogemm í kvöldmat og grenjað yfir
ER og ekki vaskað upp í viku og
talað í símann í tvo klukkutíma við
vinkonu sína og daðrað við þá sem
henni dettur í hug á Kaffi Reykja-
vík án þess að nokkur geri upp-
steyt. Svo þegar hún loksins hittir
prinsinn sinn (sem vonandi er
ekki axarmorðingi eða mjög mik-
ill pervert) hefur hún nægan
tíma til að læra að taka tillit og
búa með öðrum og allt það.
Að velja
Kannski er þetta eitthvað sér-
staklega íslenskt að allir þurfi að
vera komnir í raðhús og með að
minnsta kosti barn ef ekki
tvökommasjö fyrir þrítugt. Að
minnsta kosti er það mun al-
gengara í öðrum Evrópulöndum
að fólk noti árin fyrir þrítugt til
að gera allt annað en það sem
flest okkar kjósa að gera hér á
landi. En auðvitað er þetta allt
spurning um möguleika, aðalat-
riðið að vera sáttur við val sitt og
auðvitað að lifa góðu (kyn)lífi.
Ragnheiður Eiríksdóttir er
hjúkrunarfræðingu r
Hvers vegna er það svona ótrúlegt að
ung kona kjósi að búa ein, sé ekki í
sambandi og ekki á barmi örvænting-
ar vegna barnleysis?