Dagblaðið Vísir - DV - 03.03.1982, Qupperneq 14

14
DAGBLAÐIÐ & VlSIR. MIÐVIKUDAGUR 3. MARZ 1982.
Menning Menning Menning Menning
„Einar Grétar lék Mendelsohnkonsertinn með sinni lipru tækni, Ijúflega og
ýkjulaust. Hann hefur einhvem veginn svo makalaust gott lag á þvi að leika með
hljómsveitinni...” DV-mynd Bjarnleifur.
Þegar mörkin eru virt
Tónleikar Sinfónkihljómsveitar fslands f
Héskófabfói 26. fabrúar.
Stjórnandi: Jean-Pierre Jacpuillat
Einlaikarl: Einar Grétar Svainbjömsson.
Efnlsskré: Wotfgang Amadeus Mozart:
Forleikurinn að Cosi van Tutta; Felix Mendel-
sobn: Flðlukonsart; Ludwig van Baethovan:
Sinfónfa nr. 2.
Á upphaflegri áætlun tónleikaver-
tíðarinnar átti að frumflytja verk
eftir Jón Þórarinsson í byrjun þess-
ara tónleika, en af einhverjum ástæð-
um var skránni snúið svo að forleik-
urinn að Cosi van Tutte lenti sem
upphitunarstykki fremstur í röðinni.
Og nákvæmlega það, sem sé upphit-
unarstykki, var hann, eða öllu heldur
varð í höndum hljómsveitarinnar og
Jacquillat, hvers sem Mozart kann að
hafa ætlast til.
En vitanlega fyrirgefst mönnum
fyrir að hafa Mozart þannig að
stökkbretti þegar þeir fá aðeins að
leika einn stakan forleik, slitinn úr
öllu samhengi, þótt ég muni nú raun-
ar ekki eftir neinum af forleikjum
Mozarts, sem ekki fá staðið setn
sjálfstæðstykki.
Einleikariaf
fágætri tegund
Svo var röðin komin að Mendel-
sohn og Einari Grétari og hvorugur
sveik. Báða þekkja tónleikagestir að
góðu. Manni finnst orðið óralangt
síðan Einar Grétar tók sig upp frá
hljómsveitinni okkar og gerðist
konsertmeistari á Málmhaugi.
Þar vann hann sér frægð og frama,
en hefur samt ekki verið yfir það haf-
inn að leika af og til með gömlum
félögum. Einar Grétar -lék Mendel-
sohnkonsertinn með sinni lipru
tækni, ljúflega og ýkjulaust. Hann
hefur einhvern veginn svo makalaust
Tónlist
Eyjólfur Melsted
gott lag á því að leika með hljóm-
sveitinni, sem fyrirliði hennar og
jafnframt félagi, en samt hefur hann
raust sína að því er virðist átakalaust
upp úr fjöldanum. Einleikarar af
þeirri gerð eru fágætir nú orðið, á
tímum hinnar algjöru sérhæfingar.
Hver þekkir sitt
Önnur Beethoven stóð síðust á
skránni, og að loknum góðum flutn-
ingi á Mendelsohnkonsertinum var
full ástæða að krefjast hins sama
þegar að Beethoven var komið.
Hljómsveitin þekkir orðið Jacquillat
og Jacquillat þekkir sína hljómsveit
og tónleikagestir þekkja samvinnu
þeirra. önnur Beethoven stendur inn-
an þess ramma, sem hentar Jacquillat
og hljómsveitinni. Að segja, ef menn
setja það ekki fyrir sig að Beethoven
sé kryddaður svolítilli rómantík. Og
þannig fer það jafnan, séu mörkin
virt verður útkoman hin þokkaleg-
asta.
EM
Stórkostlegur lúðrablástur af Ijúf ustu gerð
Háskólatónleikar f Norrœna húsinu 26. febniar.
Flytjendur: Blésarekvintett skipaflur: Bernard
Wilkinsson, fleutu, Defle Koibeinssyni, óbó,
Einari Jóhennessyni, klarínettu, Hafstcin* Gufl-
mundssyni, fegott og Joseph Ogkibene, hom.
Efnisskrá: Blásarakvintettar eftir Jón
Ásgeirsson og Cerí Nietsen.
Norrænir, en ólíkir
Tveir norrænir blásarakvintettar.
voru á hádegistónleikaskránni á há-
skólatónleikum í þetta sinn. Sá fyrri
eftir kappann Jón Ásgeirsson og hinn
seinni eftir Carl Nielsen. Báðir eiga
það sammerkt að vera samdir
ákveðnum blásurum til munns og
handa og bera vitanlega keim af því.
Kvintett Jóns er saminn fyrir sam-
leikshóp kvenna við Tónlistarskól-
ann og varð á sínum tíma til að bæta
úr hinum algjöra skorti sem ríkti hér
á íslenskri músík þessarar tegundar.
Ætíð skal Jón vera fyrstur til þótt
ekki hafi ég óyggjandi sannanir fyrir
að þessi kvintett hans sé fyrsti ís-
lenski blásarakvintettinn. Hann ber
ósvikið handbragð Jóns, þó ekki
virðist Jóni vera jafnmikið í mun að
vera þjóðlegur og oft annars. Carl
Nielsen samdi sinn kvintett handa
Blásarakvintett Kaupmannahafnar
og mótaðist gerð hans mjög af þeim
mönnum er þar léku.
Kvintettar þessir eru svo ólíkir sem
frekast getur verið. Annars vegar
Jón, sem skáldar fyrir blásarasveitina
og stenst allar freistingar að hygla
einstökum blásurum með „óskalagi”
til að brillera á, utan sjálfsagðar leið-
andi línur innan hópsins. Hins vegar
Nielsen, sem byggir stóra hluta verks
síns á því að hver einstakur fái að
blakta með sóló og það fram og til
baka, þótt hann að sjálfsögðu
gleymi ekki liðsheildinni.
Velslípað
En kjarninn í þessum tónleikum
var ekki verkin, svo ágæt sem þau
voru, heldur sá firnagóði lúðrablást-
ur, sem boðið var upp upp á. f kvint-
ettinum er valinn maður i hverju
rúmi, og leikmáti þeirra fellur mjög
vel saman.
Ég held að kvintett þessi
hafi hér með þreytt frumraun sína á
opinberum vettvangi og mér er stór-
lega til efs að aðrir leikhópar hafi
mætt til leiks hérlendis í fyrsta sinn
svo vel samslipaðir sem þessi. Nú má
segja sem svo að þessir ágætu blásar-
ar þekki hver annan úr sínu daglega
starfi í Sinfóníuhljómsveitinni, en
þar reynir bara oftast á samvinnu í
svolítið annarri mynd en i kvintett
sem þessum. gg nefnj engan meðlim
kvintettsins öðrum fremur, því að hér
sat stórkostlegur samleikur í fyrir-
rúmi, þótt hver um sig fengi að brill-
era í Nielsen. Hádegisgestir í
Norræna húsinu fengu stórkostiegan
lúðrablástur af ljúfustu gerð á sinn
disk.
EM
UM HOLLUSTUHÆTTI
Á VINNUSTÖÐUM...
í kjölfar tækniþróunar liðinna ára
hefur fylgt aukin hætta vegna
hverskonar efnanotkunar og efna-
myndunar i starfsumhverfi, bæði
vegna nýrra vinnuaðferða og vegna
þess að sífellt eru að koma á markað-
inn ný og áður óþekkt efni og efna-
sambönd.
Jafnvel þó samsetning þessara efna
sé þekkt þá er í mörgum tilfellum
algjörlega óþekkt hvaða áhrif þau
geta haft á heilsufar þeirra sem með
þau vinna. Brýnt er því að auka rann-
sóknir á skaðsemi þessara efna og
miðla upplýsingum frá vísindamönn-
um og sérfræðingum til verkafólks
um óhollustu og hættur af völdum
þeirra. Þessi upplýsingaskylda hvílir
nú á vinnueftirliti ríkisins, sem stofn-
að var til þess að framfylgja lögum
um aðbúnað, öryggi og hollustu-
hætti á vinnustöðum, en þau tóku
gildi 1. janúar 1981. í lögunum er
meðal annars gert ráð fyrir því að
starfrækja skuli atvinnusjúkdóma-
deild við Vinnueftirlitið sem vera
skuli til ráögjafar fyrir heilbrigðis-
yfirvöld um skipulagningu heilbrigð-
isskoðana starfsmanna, sem miði
að því að koma í veg fyrir veikindi af
völdum vinnuaöstæðna. Ennfremur
að sjá um skráningu atvinnusjúk-
dóma og stuðla að rannsóknum á
sviði atvinnusjúkdómalækninga í!
samráði við heilbrigðisyfirvöld.
Skaðlegefni
Hin svokölluðu lífrænu leysiefni
eru rokgjörn efni sem geta haft veru-
lega skaðleg áhrif á heilsufar þeirra,
sem með þau vinna. Þvi er full þörf á
að umgangast þau með varúð, þessi
lífrænu leysiefni fyrirfinnast í hinum
ýmsu starfsstéttum, en þær stéttir
sem umgangast þær hvað mest í
störfum sínum eru málarar, dúklagn-
ingamenn og starfsfólk í málm- og
plastiðnaöi. Skipta má áhrifum upp-
lausnarefnanna á heilsufarstarfsfólks
i grófum dráttum i tvennt, annars-
vegar langvarandi eitrunaráhrif og
hinsvegar bráð eitrunaráhrif. Þessi
hættulegu efni komast inn í likamann
í gegnum öndunarfærin og berast
síðan með blóðstraumnum til mið-
taugakerfisins, en þar verður áhrif-
anna fyrst og fremst vart.Helztu áhrif
bráðrar eitrunaráhrifa eru höfuð-
verkur, svimi og menn verða óstöð-
ugir á fótum likt og undir áhrifum
áfengis. Ef menn halda áfram að
anda að sérgufum leysiefnanna leiðir
það til öngvits. Ef um er að ræða
bráða eitrun hvað eftir annað geta
ýmis líffæri hlotið skaða af og er þá
hætta á varanlegu heilsutjóni. Helztu
einkenni langvinnrar eitrunar eru
höfuðverkur, þreyta, svimi, menn
verða viðkvæmir og uppstökkir og
eiga erfitt með að einbeita sér og
verða gjarnan gleymnir. Eitrunar-
áhrif geta leitt til skemmda á úttauga-
kerfinu sem valdið getur doða og
lömun. Einnig getur verið um að
ræða lifrarskaða, blóðleysi og exem
og einstaka efni geta valdið krabba-
meini. Ekki er hægt aö fjalla svo um
Jóhann Guðbjartsson
hollustuhætti 1 starfsumhverfi að
ekki sé minnst á hávaðamengun, en
mengun af völdum hávaða eykst
stöðugt i kringum okkur og allflest-
um er það orðið ljóst hvað hann
getur verið skaðlegur.
Ástandið er víða slæmt á hávaða-
sömum vinnustöðum, en lítið sem
ekkert hefur verið gert til þess að
draga úr þessum skaðvaldi þó með
viðeigandi ráðstöfunum sé algjörlega
hægt að koma í veg fyrir heyrnartap
af völdum hans. Því verður alltof
stór hópur fólks fyrir svo miklum
heyrnarskaða af völdum hávaða, að
þeirra líkamlega og andlega heil-
brigði bíður þess aldrei bætur. Þaö er
ekki nóg með að hávaði geti valdið
heyrnarskaða, þvi að hann hefur
einnig áhrif á taugakerfið, veldur
streitu, svefnleysi og þreytu og skerð-
ir hæfileika manna til einbeitni, auk
þess að hann getur leitt til þess að
auka áhrif skaðlegra efna á líkam-
ann. Hollustumál vinnustaða eru oft
samofin af mörgum þáttum í starfs-
umhverfinu, þar sem einn þáttur
getur aukið áhrif annars. Ekki er nóg
að vinna gegn einum mengunarþætti
vinnustaðarins heldur þarf að ráðast
gegn vandamálinu í heiid sinni ef
skapa á heilsusamlegt og gott starfs-
umhverfi.
Jóhann Guðbjartsson
iðnverkamaður