Dagblaðið Vísir - DV - 27.08.1983, Síða 8

8
DV. LAUGARDAGUR 27. AGUST1983.
IL DUCE
— rótt öld er nú liöin frá f æðing'u Milssélíni§,
fasiska einræöisherrans sem st jórnaöi
ítaliu i riíma tvo áratugi.
Hver var annars þessi maöur?
Á þessum árstima flykkjast feröa-
langar víösvegar aö úr heiminum til
Italiu, njóta sólarinnar og beina aug-
um sínum út á blátt Miðjarðarhafið.
En fæstir gera sér grein fyrir því hvaö
er aö gerast í þessu fagra landi á meö-
an á sumardvöl þeirra stendur. Þar
eru tíö verkföll, mikiö atvinnuleysi,
spilling allskonar og póUtískur óskapn-
aöur. Ringuireiðin náöi þó ef til viU há-
marki sínu annan ágúst áriö 1980, þeg-
ar öfgamenn til hægri vörpuöu kraft-
mikiUi sprengju á aöaljárnbrautar-
stöðina í Bologna. Þaö kostaöi áttatíu
og fimm manns lífið.
Italía 1983: Þá var fertugasta og
fyrsta ríkisstjómin frá árinu 1945 rekin
frá völdum. Nýfasistar hafa nú fjöru-
tíu og tvö þingsæti í ríkisþinginu, þaö
aö er aö segja sjö sætum fleiri en þeg-
ar Mússólini hrífsaði til sín völdin 1922.
Þá var mikil ólga í landinu. Á tæp-
um fjórum árum var fimm sinnum
skipt um ríkisstjórn. Mikiö var um
verkföll og atvinnuleysi. Og fasistar
voru þá minnihiuti sem fáir tóku mark
á. Þetta er nákvæmlega sama staöan
ognú.
Mússó/íni
anteporta
Ekki er það liklegt aö viðvörunar-
oröm: „MussoUni ante porta”
(MússóUni viö borgarhliöin) muni nú
vekja hræöslu meðal Itala. Þaö var þá
eitthvað annað þegar Hannibal var
foröum á ferðinni. Og þótt undarlegt
megi viröast á Mússólíni ekki svo lítil
ítök í Itölum enn í dag.
Það mætti giska á ástæöuna fyrir
því: Á Italíu fóru ekki fram nein
glæparéttarhöld eftir síöara heims-
stríö. Þar létu menn hiö Uðna eiga sig
og sneru sér aö framtíðinni. Ryk féll á
málsskjöUn og menn kappkostuðu aö
þegja fasistatímabUiö í hel.
Þó er mikilvægt aö festa sér í minni
hrottalega ásýnd ítalska einræðisherr-
ans áöur en hún fær á sig meiri ljóma.
MússóUni var maður sem dáöi hemaö
og hetjuskap, en kaus þó að láta aöra
deyja fyrir sig, maöur sem var hóflaus
og hégómlegur, emskonar blanda af
kraftmiklum oflátungi og leikara,
stjómmálamanni og skáldi.
Mi/H Rbnini
og Ravenna
Hann fæddist fyrir réttri öld,
þann tuttugasta og níunda júU 1883, í
fjallaþorpinu Predappio sem er
skammt frá Adríahafinu, milli Rímini
og Ravenna. Faöir hans var járnsmiö-
ur og sósíaUsti; „rauöur”, ems og
menn sögðu. Mússólíni gerðist barna-
kennari aö afloknu aUnennu námi, en
gaf sig um leið töluvert aö blaöa-
mennsku.
Tæplega þrítugur aö aldri geröist
hann aðalritstjóri blaösins lvAvanti”
(Áfram) í borginni Mílanó. Blaðið var
þá höfuðmálgagn sósíalista á Noröur-
ItaUu. Yfir skrifboröi hans hékk mynd
afKarU Marx.
Þegar fyrri heimsstyrjöldin skaU á
sneri Mússólíni baki við sósíalistum og
taldi þá hafa brugöist þrátt fyrir öll
bróðurleg orö. Þjóörækni greip hann
föstum tökum. Hann hvatti landa sína
tU stríös við Þjóðverja, vUdi ekki Uöa
yfirgang þeirra í sínu eigin landi.
I/Popolo d'ltalia
Sósialistar sem hölluöust aö hlut-
leysi í fyrri heimsstyrjöldUini gáfu
honum spark eftU- aö hann útvarpaði
þessari skoöun sinni. Mússólini stofn-
aði upp úr því dagblaðið „II Popolo
d’Italia” (Italska þjóöin). Maöurmn
sem áður haföi verið eldheitur sósíal-
isti var nú orðinn æstur þjóðernisjafn-
aðarmaður og blaö hans bar því vitni.
Viö styrjaldarlok stofnaði MússóUni
fasistaflokk og heUntaði rostafengmn
stór landssvæði í stríðsskaöabætur.
Þar á meðal voru svæði eins og Týról,
þar sem engU- voru þó Italarnir,
Tríeste, Istriu og DaUnatiu.
Viö næsta þingkjör fékk hann
þrjátíu og fUnm sæti og þegar rikis-
stjóminni var enn steypt heimtaði
hann völdin í sínar hendur. Hann bjó
menn sma svörtum skyrtum og hóf
hergöngu til Rómar. Sjálfur var hann í
broddi fylkingar. Þetta var haustdag í
október 1922. Og þessi ganga nægöi
honumtilsigurs.
Valdatakan í Róm
Viktor Emanúel konungur varö
skelfingu lostinn — enda huglitill maö-
ur meö afbrigðum — þegar hann leit
gönguna. Hann þoröi ekki aö boöa her-
Uin út til þess að kveöa niður fasista-
vofuna, einkum vegna hættunnar á að
múgurinn snerist gegn honum og
réöi hann af dögum. Hann skipaöi því
Mússólíni forsætisráöherra, meö vand-
ræöabrosi, ersagt.
Ekki var Mússólmi fyrr sestur í ráö-
herrastólinn en hann tók aö ber ja niður
alla pólitiska andstæðinga sína af
fádæma hörku. Hann innleiddi dauða-
refsUigu. Leynilögregla hans var al-
staöar. I Suöur-Týról sýndi hann þeim
ósvikna grimmd sem voru af þýsku
bergi brotnir enda vL'di hann ekki
fyrirgefa þeim stríösyfU-gangmn frá
undanliðUini heimsstyrjöld.
Hann vildi vera stór
Mússólíni þótti hóflaus maöur í
flestu tOlití. Af fjórtán ráöherraemb-
ættum lagöi hann sjálfur átta undir
sig. Vinnustofa hans í Rómaborg var
tólf metra breið og tuttugu metra löng
og engin húsgögn voru þar önnur en
risastórt skrifborð. Ætlun hans var sú
að stæröin heföi áhrif á stjómmála-
menn og aöra sem heimsæktu hann og
þetta geysistóra skrifborö gerði hann
að meiri manni í augum þeirra. Hann
vildi vera stór, hafinn yfir aðra, þótt
hann væri aðeins tæpur meöaUnaöur á
hæö og fráleitt fallega byggður eöa
fríöur sýnum.
En tvímælalaust var Mússólíni
gæddur ýmsum góöum eiginleikum.
Hann var ágætlega skrifandi og þýddi
til dæmis óöur og uppvægur mörg
erlend bókmenntaverk á tungu sína.
Meöal annars þýddi hann mörg verk
Klopstocks. Þá fékkst hann viö aö
semja leikrit. Eitt þeirra var fært upp
á svið í Frakklandi og Þýskalandi. Aö
loknum hverjum þætti á uppfærslum
verksins er sagt að Mússolíni hafi
hringt til leikhússtjóranna og spurt um
áhrif leiksins á áhorfendur.
Frá/eitt friðelskur
Allt til þessa dags hefur sú saga
verið á sveimi aö í samanburöi viö
Hitler hafi Mússoh’ni veriö friöelskur.
En staðreyndin er önnur ef aö er gáö.
Hann hóf árásarstriö gegn Eþíópíu
og beitti fullkomnustu vopnum og
Clara Petaccl, frilla Mússólinls siöustu
ár hans. Hún var honum trú allt til
dauða.
Helmilishamlngja. Mússólíni, eöa „H Duce” eins og bann var tiöum nefndur, og
Donna Rachele, kona hans. Börn þeirra talin frá vinstri: Anna María í örmum
móður sinnar, Mússólíni með soninn Rómanó, dóttirin Edda, Brúnó og Vittoríó.
Rómanó er nú starfandi jasspíanóleikari. Vittoríó er hins vegar átrúnaðargoð ný-
fasista á Ítaliu.
eiturgasi móti frumstæöum hermönn-
um keisarans Haile Selassie. Hann
hvatti ítalska hermenn óspart til að
taka þátt í borgarastyrjöldinni á
Spáni og berjast þar við hlið skoðana-
bróður sins, Francos. Hann lagði undir
sig smáríkið Albaníu á Balkanskaga
og byrjaði árásimar á föstudaginn
langa.Hann sagöi Frökkum stríð á
hendur áriö 1940, eftir að þeir höfðu
beðið fullkominn ósigur gegn innrásar-
liöi Þjóöverja og voru vonlausir um
vamir.
„Eg verö aö geta lagt fram nokkur
þúsund dauöa hermenn úr italska
hernum þegar gengiö veröur til friöar-
samninga við Frakka. Þar meö
stend ég óneitanlega betur að vígi
móralskt séö,” átti hann aö hafa sagt
viö hershöföingja sína þegar þeir
spuröu hann um tilgang innrásarinnar
i gjörunnið Frakkland.
Taumlaust ástaHf
Taumlaust sem annaö í fari Mússólinis
var ástalíf hans. Frú Rachele, konu
sem var frá sama þorpi og hann,
kvæntist hann þá fyrst er hún haföi alið
honum fyrsta barnið. En trúr var hann
henni ekki.
„Mússólíni var mikill kvennamaöur
og ósvífinn í þeim efnum sem ööram,”
stendur í óprentuöu riti höfundar sem
þekkti einræðisherrann manna best og
blaöamaðurinn Quest hefur fengiö aö
gægjast í.
Meðal ástmeyja Mússólinis var Ida
Dalver sem rak stóra snyrtistofu í
Mílanó og var, þó skrítiö megi virö-
ast, af þýskum ættum. Þau eignuðust
saman son. Til að byrja með greiddi
Mússólini meö baminu. En brátt varö
hann leiöur á mæðginunum. Hann kom
þá móðurinni fyrir á geöveikrahæli og
átti hún ekki afturkvæmt þaöan þrátt
fyrir ágæta andlega heilsu. Og synin-
um kom hann í fóstur.
Franska leikkonan Magde
Fontagnes naut ekki heldur lengi hylli
einræðisherrans fasiska. Þegar hann'
var orðinn leiöur á henni lagði hann
svo fyrir aö vegabréf hennar og dval-
arleyfi skyldi ógilt.
„Konur vilja
ruddamennsku"
„Hann naut kvenhylli þó aö riddara-
mennska hans og félagslyndi væri nú
síst meiri en í meöallagi,” segir stjórn-
málamaöurinn, Sir Ivone Kirkpatrick,
í minningum sínum. Meö tilbeiöslu og
látbragöi austurlensks pascha kom
hann fram viö konur þær sem hann var
ástfanginn af í þaö og þaö sinniö — en
varö fljótur til aö varpa þeim frá sér
eins og dæmin sanna hér aö framan.
„Konur kjósa fremur aö raddalega
sé meö þær fariö en kurteislega,” varö
honum aö orði viö Breta einn er sá
síðarnefndi hreyfði viö því hve gott
gengi Mússólínis væri í kvennamálum.
Áriö 1932, þegar Mússólíni stóð hart-
nær á fimmtugu, hitti hann fyrir
tvítuga stúlku, Clöru Patacci, sem átti
eftir að verða frilla hans til æviloka.
I embættisbústað sinn lét hann inn-
rétta litla en smekklega íbúö þar sem
hann heimsótti stúlkuna tvisvar til
þrisvar á hverjum degi. Hann var
næstum þrjátíu áram eldri en hún og
mjög afbrýðisamur þar sem hún var
annars vegar. Þýskur grafi segir frá
Félagarnir Hitler og Mússólinl ó glaöri stund.