Dagblaðið Vísir - DV - 23.03.1985, Blaðsíða 11

DV. LAUGARDAGUR 23. MARS1985.
55
„Ég hef ekki skrúfafl mig til afl léta fólk hatda afl ég vœri meiri en ég er," sagfli Stefén Snœvarr meflal annars.
DV-myndir JBH.
Atta ára gamall eöa svo fór Stefán í línuvinnu.
Síöan var hann tvö ár í sveit á bænum Skugga-
hlíö og viö báta aö 16 ára aldri. Þá tók við bygg-
ingarvinna og hana stundaöi hann öll mennta-
skóla- og háskólaárín. Stefán upplifði þá
vakningu verkafólks sem varö á Norðfirði í
kreppunni.
„Jónas Guömundsson kallaöur spámaöur var
sá sterki maður í pólitíkinni. Hann var kennari,
leiötogi jafnaöarmanna og frammámaöur í
verkalýössamtökunum. Án hans samþykkis
geröist ekkert í þeim efnum. Á dögum Héðins
Valdimarssonar klofnar flokkurinn og þá fer að
haröna í pólitíkinni, þó hafi verið hörö verka-
lýösbarátta á tímum Jónasar. Þá koma þessir'
ungu strákar og félagar mínir, Lúövík
Jósepsson, Jóhannes Stefánsson og Bjarni
Þóröarson. Þeir voru allir eitilharðir. Viö vorum
á svipuöum aldri og leikfélagar en ekki allir
mjög nánir vinir.
Ég tók aldrei mikinn þátt í pólitíkinni en hins
vegar lá einu sinni viö aö mér, Bjama
Vilhjálmssyni þjóöskjalaverði og Lúðvík
Ingvarssyni, sem var sýslumaður á Eskifiröi og
prófessor, yrði vikiö úr skóla. Þetta var fyrir
þaö aö í blaði fyrir austan birtist hálfgerð
óþverragrein um Jónas Guömundsson. Hann
grunaöi aö helvítis framsóknarkommúnistarnir
sem hann kaUaði svo heföu gert þetta, þaö
vorum viö þessir þrír. Nafngiftin kom tU af því
aö maður var kannski eitthvað nálægt Fram-
sóknarflokknum en þó eins og ungir menn
svolítið róttækur.
Harkan á þessum kreppuárum var mikU, svo
mikU tU dæmis aö þaö kom fram í verkalýðs-
félaginu tiUaga um að neita okkur skólastrák-
unum um vinnu meðan einhverjir heimUisfeður
voru atvinnulausir. Jónas barðist mUtið á móti
því og fékk þaö feUt. Þetta var ekki af því aö
mönnum væri eitthvað Ula við okkur strákana
eöa nám. Neyöin var bara svona mikil.”
Kirkjusögupróf á hernámsmorgni
Peningamir komu aftur í stríðsbyrjun. Séra
Stefán sagöi aö Norðfirðingar heföu veriö búnir
aö koma sér upp nokkrum stórum skipum þá og
því strax getaö hafið sigUngar meö fisk beint til
Bretlands. Þá var hann kominn í háskóla eftir
aö hafa lokiö stúdentsprófi frá Menntaskólanum
á Akureyri árið 1936. Þar var meðal
samstúdenta Kristján Eldjám, fyrrverandi for-
seti Islands, og þeir voru mUdir vinir.
Skólaárin þar vom mjög góð og skemmtUeg,
sagði séra Stefán. Hann bjó á heimavistinni,
jafnvel á jólum. Þeir sem áttu lengra að fara
dvöldu þar þá Uka. Sólarhringnum var gjarnan
snúiö viö og spilaö á nóttunni en sofið á daginn.
Rauðskeggur var spUið sem stytti nemendum
stundirnar.
Strax haustið eftir stúdentspróf settist Stefán
Snævarr í Háskóla Islands og fór aö leggja stund
águðfræði.
„Eg var ákveöinn aö fara í guöfræðina ef ég
færi í háskólann. Bæöi var þaö til að halda sam-
bandi viö félagana, svo fann ég líka á pabba að
honum var þaö dálítiö kappsmál. Hann lagöi
hart að mér, stundum of hart, þannig aö maöur
vUdi gjaman spyma viö fótum. Ekki þaö aö
hann væri meö neinn ágang en ég fann þetta á
honum.
Kandidatsprófiö tók ég 1940 og 10. maí veröur
mér mjög minnisstæður, þá áttum viö séra
Árelius að fara í skriflega kirkjusögu. Um
morguninn heyri ég í flugvélum en vissi aö
íslenski flugflotinn var óvirkur svo þetta hlaut
aö vera eitthvaö sérstakt. Eg bjó á Laufás-
veginum og þegar ég fór út kom til mín gamaU
maöur og framhjá geysist vörubfU meö
hermenn á paUinum. Maöurinn baö mig að
segja sér hverrar þjóöar þeir væm. Eg var aUs
ófær um þaö en hélt áfram niður aö háskólanum
sem var í Alþingishúsinu, ég var í þeim hópi
sem síöast útskrifaðist þar. Þá stóðu hermenn
við Landssímahúsið, Hótel Borg og fleiri bygg-
ingar. Alls staöar nema viö Dómkirkjuna og há-
skólann. Viö tölum strax viö þá og komumst aö
því hverrar þjóöar þeir voru og þeir sögöu alls
konar sögur, áttu tU dæmis von á að Þjóðverjar
kæmu á hælana á þeim.
Einhver fór og talaði viö prófessor Alexander
sem þá var rektor háskólans og baö um aö
prófinu yrði frestað. Hann sagði ákveðið nei. Þiö
vitið ekkert, drengir mínir, um hvað þið eruð aö
biöja og hvaö er framundan, sagöi hann, farið
og takiö ykkar próf! Viö geröum þaö og
heyrðum á meöan í flugvélum yfir, trukkum úti
og einhverju sem þeir köUuöu brennbyssu-
vagna. I þessu var ógurlegt skrölt, hávaöi og
læti og þess vegna erfitt aöstööva sig.
Viö Árelíus áttum aö skrifa um Kalvín. Eg var
alveg búinn að sannfæra mig um aö Kalvín hefði
verið tU, á hvaöa öld uppi og hvaö hann hefði
gert en svo var þaö búiö. En þegar viö erum aö
komast í ró kom Guðbrandur Jónsson prófessor
sem sat yfir skælbrosandi og sagöi okkur frá at-
buröi sem haföi verið að gerast á sama tíma í
Evrópu. Það lá sú sögn á aö hann heföi verið
ansi hlynntur Þjóðverjunum. Viö þetta var aUt
búið, þá gátum viö ekki setið lengur. Eg held aö
salurinn hafi veriö tómur klukkan 10 þó viö
mættum vera til 14.00. Mig minnir aö ég hafi
fengið 5 og Arelíus 8. Þaö fylgdi meö aö væri gjöf
en ekki gjald. Prófin sem eftir voru tókum viö
undir betri kringumstæðum og ég útskrifaöist
þarna 1940.”
Tapaði tvisvar f prestkosningum
Eftir aö Stefán útskrifaðist þjónaði hann á
Höskuldsstööum á Skaga sem kandídat frá ára-
mótum. Þar átti hann aö vera í 3 mánuöi fyrir
Björn O. Bjömsson sem stóö í að gefa út tíma-
ritið Jörö. Biskun hafði sett honum stóUnn fyrir
dyrnar, annaöhvort hugsaöi hann um presta-
kalUö eöa fengi mann fyrir sig. Hann óskaöi
eftir manni í nokkra mánuöi meðan hann væri
aö gera upp sín mál.
Næst sótti séra Stefán um HaUgríms-
prestakaU en segist aöeins hafa gert það til aö
menn vissu aö tU væri prestur sem héti Stefán.
Hann hefði aldrei búist við neinu enda ekkert
„appírat” á bakviö. Séra Jakob heföi þá náö
kosningu en hann náttúrlega aldrei komiö til
greina enda gert í gamni. Næsta prestkosning
varalvarlegri.
Þá sótti séra Stefán um Hruna í Hrunamanna-
hreppi. Auk hans voru umsækjendur séra
Gunnar Ben. og Ragnar Benediktsson, dyra-
vörður í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu.
Ragnar vann þetta meö glans, sagöi séra
Stefán, þeir Gunnar heföu fengið innan viö 20
atkvæði. Gunnar heföi tapað út á póUtíkina og
hann fyrir aö kunna ekki aö umgangast sveita-
fóUc. Þaö hefði verið ófært að ætla aö ganga
framhjá sveitafólkinu án þess aö heUsa, rétt
eins og aö mæta fólki á götu á Norðfirði eða í
Reykjavík. En nú kom að Svarfðardal.
„Ég vil setja þig í Velli"
„Sigurgeir biskup hringdi att sinn í júní og bað
mig aö koma upp á skrifstofu sem þá var á öldu-
götunni klukkan 10 morguninn eftir. Eg vil setja
þig í VeUi, segir hann þegar ég kem. Þú veröur
aö koma aftur eftir klukkutíma og segja hvort
þú tekur setningu eða ekki. Eg fór út og gekk
nokkra hringi kringum Landakot tU aö hugsa
máUð. Eg var í vafa um hvort ég ætti aö taka aö
mér 6 kirkjur en sá að þaö yröi erfitt að fá
nokkuö ef ég neitaði og því sagöi ég já. Ég var
settur 1. júní 1941, vígður 15. júní og kom til
Akureyrar þann 17., á 5 ára stúdentsafmælinu.
Daginn eftir fór ég í Svarfaðardal.
Eg haföi veriö viö sund í Sundskála Svarf-
dæla og einnig komiö tU Dalvíkur 1935, árið eftir
jaröskjálftann. Þá var Dalvík annar ömur-
legasti staður sem ég hafði séö á landinu. En
þegar ég stóö fyrir altarinu í Dómkirkjunni hét ég
því aö þjóna í 5 ár á hverju sem gengi. Ef mér
fyndist þá aö ég væri ekki fær um þaö, væri ég
laus aUra mála. Ég hef aUtaf verið félagsmála-
maður og fannst aö í þessu starfi gæti ég gert
gagn. Hamingjan má vita hvort mér hefur svo
tekist þaö. Einar Benediktsson sagöi: Hvaö
vannstu Drottins veröld til þarfa / þess veröur
þú spuröur um sólarlag. Þar veröur spurt og þar
gefst svar. Eg kvíöi sólarlaginu ekki burtséð frá
þvi hvaöa vitnisburð ég fæ.”
Séra Stefán settist að á prestsetrinu VöUum en
var búlaus fyrstu árin. Ariö 1947 giftist hann
Jónu Gunnlaugsdóttur frá bænum Sökku og þau
eignuðust 3 börn, Stefaníu Rósu, Ingu Fríöu og
Gunnlaug. Presthjónin stunduöu búskap með
preststörfunum ailt til 1960 þegar þau fluttu til
Dalvíkur. Prestakallið var stórt því fram til 1952
tilheyrðu Stærrí-Arskógur og Hrísey Völlum.
Söfnuðurinn númer eitt
„Mér ver takið ákaflega vel strax. Það var
náttúrlega gerður samanburður og sumum
fannst lítiö til koma aö fá svona skegglausan
prest. Líka fannst fólki ég of afskiptalítill af litlu
bömunum, séra Stefán haföi veriö mikiil bama-
karl. Eg hugsaöi þá sem svo aö ég gæti eins gert
þetta en eitthvað sagöi mér aö gera það ekki.
Mér væri þetta ekki eðlilegt og ég yröi aö koma
fram eins og ég væri. Það hefur mér iíka reynst
best í starfi. Eg hef ekki skrúfaö mig til aö láta
fólk halda að ég væri meirí en ég er.
I starfinu hefur mér reynst erfiöast aö þurfa
að tilkynna voveifleg mannslát og sérstaklega
bamadauða. Það hefur gengiö mjög nærri mér
aö jaröa lítil böm og andvana fædd. Stundum hef
ég ekki ráðið við þaö en maður var alltaf aö
reyna að láta ekki sjá á sér. Það er höfuðgallinn
við okkur karlmenn hvaö við skömmumst okkar
fyrir aö láta sjá okkur gráta. Auövitað eigum
viö að gráta þegar þörfin er fy rir það.
Það er líka margt skemmtilegt í starfi prests-
ins. Alltaf er gaman aö skira böm og nú líður
bömunum miklu betur við skím en áður. Þau
eru eiginlega alveg hætt aö gráta, áöur grétu
þau mikið viö skírnina. Þaö er líka gaman aö
gifta ung hjón. Messur þar sem maður nær mjög
góðu sambandi við fólkiö eru sérstaklega
ánægjulegar. Messur á aöfangadagskvöld jóla
eru einar minar skemmtilegustu messur. Ef
maöur hefur lika fundið að hafa oröið fólki að
liöi og létt undir meö fólki, þá er þaö gaman.
Þaö er alltaf leitaö nokkuð til prestanna en
ekki nógu mikið. Menn eiga aö nota prestinn
miklu meira og kirkjuna. Eg hef þurft aö fara út
á öllum tímum sólarhríngs en svo er önnur saga
hvort ég hef oröiö aö gagni.”
Séra Stefán og Jóna prestsfrú eins og hún er
best þekkt eru flutt suður. Bömin eru öll komin
þangað. Fyrir nærri hálfri öld flutti hann í
daiinn, ákveöinn i aö vera þar aö minnsta kosti 5
ár. Hann ætlaði aðstanda sig.
„Auövitaö ætlaöi ég aö frelsa heist allan
heiminn. Og ég ætlaöi aö veröa aö miklu gagni
fyrir noröan. Eg held að ég hafi gert eitthvað
gott og hlakka til aö fara aö geta notið góðra
minninga. Ég finn núna aö í önn dagsins hef ég
vanrækt þaö.
Mér finnst aö prestur megi ekki líta á sig sem
númer eitt heldur söfnuðinn og sig sem þjón. Aö
komast i takt viö fólkið, það er ákaflega mikiis
virði en án þess aö fara aö vera með einhvern
sleikjugang. Bara koma fram eins og manni er
eöiilegt. Eg hef alltaf haft áhuga á félags-
málum, söngmálum til dæmis og haft gaman af
aö syngja. Ætli þaö sé ekki þaö skásta i mínum
prestskap. Eg smíöa líka og renni dálítið. Hins
vegar er ég enginn fræðimaöur og ekki gáfna-
ljós, ósköp bara svona venjulegur maður.”