Dagblaðið Vísir - DV - 24.07.1989, Blaðsíða 15

MÁNUDAGUR 24. JÚLl 1989.
15
Franska byltingin mistókst
Um þessar mundir halda Frakk-
ar hátíðlegt tvö hundruð ára af-
mæli frönsku byltingarinnar. Sá er
munurinn á henni og byltingunni
bresku 1688 og hinni bandarísku
1776, að hún mistókst. Hún leiddi
fyrst af sér ógnarstjórn Robespierr-
es í París, 'síðan landvinninga-
stefnu Napóleons um aUa álfuna. Á
fyrstu fimm árunum, eftir að bylt-
ingin hófst, þurftu þúsundir manna
að leggja höfuð sitt undir fallöxina,
oftast fyrir það eitt að vera af aðals-
ættum, en á valdatíma Napóleons
týndu milljónir franskra her-
manna lífi. Við nútímamenn spyij-
um forviða: Til hvers í ósköpunum?
Á sama tíma varð tiltölulega frið-
samleg þróun fram á við í Bret-
landi og Bandaríkjunum og hin
engilsaxnesku stórveldi tvö hafa æ
síðan verið vígi frjálsrar hugsunar
og athafnar. Þar hefur enginn Rob-
espierre eða Napóleon sest í valda-
stóla.
KjaUariim
Dr. Hannes Hólmsteinn
Gissurarson
lektor
eru aldrei valtari í sessi en eftír að
þeir reyna að hefja umbætur.
fulltrúaþingsins. Almannaviljinn
varð þannig fyrst vilji meirihiuta
þingsins, síðan viiji þess manns,
sem beygt gat meirihlutann undir
sig. í sess konungs kom einræðis-
herra, sem talaði í nafni almenn-
ings.
Jafnvægi eða stjórnleysi
Bretar og Bandaríkjamenn fóru
öðruvísi að. í stað þess að fela öll
völd aðila, sem talaði í nafni al-
mennings, skiptu þeir völdum á
milli margra aðila og reyndu að
mynda jafnvægi á milli þeirra.
Engum einum manni er treystandi
fyrir öllum völdum, sögðu þeir, því
aö menn eru misvitrir. Munurinn
á frönsku og engilsaxnesku lýð-
ræði blasir við. Frakkar töldu, að
lýðræði fæli í sér, að lýðurinn réði.
Þeir litu á lýðinn sem einn aðila
með einn vilja. Engilsaxar töldu
hins vegar, að lýðræði væri það,
að einstaklingar gætu skipt um
handhafa ríkisvaldsins í kosning-
um á nokkurra ára fresti. í áugum
þeirra var lýðræði ekki tæki til að
stjórna, heldur tæki til að koma
ábyrgð yfir valdhafa. Frakkar
töldu, að lýðurinn ætti að ráða, en
engilsaxar, að lögin ættu að ráða,
en ekki misvitrir menn.
Þegar htið er yfir þróun frönsku
byltíngarinnar, sést, að eitt megin-
einkenni hennar var taumleysi,
stjórnleysi. AUt gat gerst, öldur
hrifið menn upp eða keyrt þá nið-
ur. Það er enn ein þversögnin, að
stjórnleysi er oft bein afleiðing mið-
stýringar. Þegar stjómmál eru ekki
í fóstum skorðum laga, venju og
reglu, heldur háð geðþótta eins
manns, getur allt gerst. Þá myndast
ekki jafnvægi, þá er ekki um neina
sjálfstýringu að ræða, þá er flest
komið undir því, hver situr í valda-
stól. Margar hugsjónir frönsku
byltingarmannanna voru góðra
gjalda verðar, eins og þær birtust
í mannréttindayfirlýsingunni
frægu, en þeir kunnu engin ráð tíl
aö framkvæma þær, og því mis-
tókst byltingin. Reynslan ein, sag-
an ein, kennir okkur ráð til að
framkvæma hugsjónir okkar, og
þess vegna er íhaldssemi nauðsyn-
leg vil hhö frjálslyndis.
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
„Breska og bandaríska byltingin voru
gerðar til að varðveita, en hin franska
til að breyta.“
Aukin miðstýring
Þær umbætu, sem urðu í Frakk-
landi við byltinguna, hefðu senni-
lega orðið, hvort sem var. Skoðanir
fræðimanna á orsökum byltingar-
innar hafa hins vegar verið mjög
skiptar. Að minnsta kosti er ljóst,
að ekki er unnt að rekja hana til
þess, að almenningur hafi búið við
sult og seýru. Kjör alþýðu voru síst
lakari þar en annars staðar í Norð-
urálfunni. Það Uggur Uka fyrir, að
í frönsku byltingunni var lénsveldi
ekki kollvarpað. Þaö hafði löngu
áður dáið drottni sínum.
Önnur skýring á byltingunni er
nærtækari. Miðstýring hafði tvær
næstu aldir á undan verið að auk-
ast í Frakklandi, eins og franski
stjómfræðingurinn Alexis de Toc-
queviUe bentí á í bók um bylting-
una. Þegar konungur ætlaði á ár-
unum fyrir 1789 að beita hinu víð-
tæka valdi ríkisins til að færa
mannlífið í ögn nútímalegra horf,
misstí hann það í hendur mennta-
manna eins og Robespierres, sem
hugðust nota það til aö endurskapa
mannlífið í samræmi við kenning-
ar Rousseaus. Hafa má Rússland
fyrir 1917 og íran fyrir 1978 til
marks um það, að einræðisherrar
Þversögn byltingarinnar
SkUyrðin fyrir byltíngunni voru
einkum tvenns konar: víðtæk mið-
stýring, þannig að menn gátu gert
sér vonir um gerbreytingu mann-
lífsins með þvi að skipta um vald-
hafa, og hópur ofstækisfullra
menntamanna, sem trúðu því með
Rousseau, að unnt væri „að neyða
menn tíl að vera frjálsa". Tökum
eftir muninum á Frökkum 1789 og
hins vegar Bretum 1688 og Banda-
ríkjamönnum 1776. Frakkar kunnu
ekki að stjóma sjálfum sér, því að
konungur hafði fyrir löngu tekið
allt vald í sínar hendur. Bretar
bjuggu hins vegar við ævagamla
hefö, sem Bandaríkjamenn erfðu
síðan. Það er rétt, sem Edmund
Burke bentí á sínum tíma á, að
breska og bandaríska byltíngin
vom gerðar til að varðveita, en hin
franska til að breyta.
Þversögn frönsku byltingarinnar
var, að hún var gerð til að breyta,
en varð í raun og veru til þess aö
fullkomna það sem franskir kon-
ungar höfðu unnið að. Byltingar-
mennirnir trúðu ekki á einstakl-
ingana, heldur á „almannavilja"
Rousseaus. Hvar kom þessi vilji
fram? Væntanlega í ákvörðunum
m
i
Napóleon Bonaparte á yngri árum og rétt fyrir dauða sinn. „Á valdatíma hans týndu milljónir franskra her-
manna lífi.“
Kaup og rekstur á björgunarþyrlu
Á Alþingi 1987-1988 mælti ég fyrir
tillögu til þingsályktunar þess eðhs
að ríkisstjóminni yrði falið að festa
kaup á fuilkominni björgunarþyrlu
fyrir Landhelgisgæsluna.
Eftír meðferð í tilheyrandi þing-
nefnd var tillagan samþykkt nokk-
uð breytt, eða á eftirfarandi hátt:
Alþingi ályktar að fela ríkis-
stjórninni að láta gera athugun á
kostnaði viö kaup og rekstur á
björgunarþyrlu af bestu fáanlegri
gerð fyrir Landhelgisgæsluna.
Þannig orðuð var tillagan sam-
þykkt þann 11. maí 1988.
Fyrirspurn og svör
Tæplega ári síðar, þann 23. apríl
1989, mælti ég síðan fyrir fyrir-
spurn til dómsmálaráðherra, HaU-
dórs Ásgrímssonar, um fram-
kvæmd á þessari viljayfirlýsingu
Alþingis sem honum var gert að
framfylgja. Fyrirspurnin var þann-
ig orðuð:
Hvað líður framkvæmd ályktun-
ar Alþingis frá 11. maí 1988 um at-
hugun á kostnaði við kaup og
rekstur á björgunarþyrlu?
Dómsmálaráðherra varð svara-
fátt en í hans örstutta svari kom
fram að ekki hafði á tæpu heilu ári
unnist tími tíl þess að ljúka þessari
athugun vegna „umfangsmikilla
verkefna við fjárlagagerð".
Ráðherra lofaði þó bót og betrun
og að hann myndi leggja á það
áherslu að þessari athugun yrði
hraðaö.
Aö sjálfsögðu gagnrýndi ég ráð-
Kjallariim
Ingi Björn Albertsson
alþingismaður
herra fyrir slaka frammistöðu og
heldur lítílfjörlegar afsakanir og
einnig fyrir það að hundsa vilja
Alþingis sem honum ber að virða
og framkvæma.
Undir þessa gagnrýni var síðan
tekið í umræðunni enda hafði þá
nýlega verið sett fram beiðni um
skýrslu frá forsætísráðherra um
afgreiðslu framkvæmdavaldsins á
samþykktum þingsályktunartil-
lögum og sú beiðni var aldeihs ekki
sett fram að ástæðulausu.
í umræðunni lét ég í ljós þær
áhyggjur mínar að sennilega þyrfti
íslenska þjóðin að færa fórnir til
þess að fá ráðamenn til að skilja
hversu mikið öryggismál hér sé á
ferðinni.
Undir þessu leið ráðherra Ula og
átti erfitt með að stiha sig þegar
komið var viö kaunin á honum og
bar nú við vanbúnaði ráðuneyta til
þess að sinna hinum mörgu erind-
um sem til þeirra bærust!!
Fjölmiðlar fylgist með
Hér hef ég stíklað á stóru um mál
þetta en það sem rak mig th þess
að rifja þessa samþykktu ályktun
Alþingis upp er sú umræða sem
nú er í gangi vegna 5 ára gamahar
þyrlu sem okkur stendur th boða
að fá lánaða í stuttan tíma th
reynslu og síðan leigu eða jafnvel
kaups.
Það hefur nefnilega vakið furðu
mína að fjölmiðlar hafa ekki
minnst einu orði á þessa samþykkt
Alþingis sem ég hef fært á prent
enda þótt umræðan um björgunar-
þyrlu komi með reglulegu mihibih
upp á yfirborðið. Hvað veldur veit
ég ekki en hitt veit ég að fjölmiðlar
gætu hæglega veitt þessu máli mik-
inn stuðning og ómetanlegan.
Ég geri mér fylhlega grein fyrir
þvi að hér er um mjög dýrt tæki
að^ræða en það má heldur ekki
gleyma því að á mannslíf á ekki og
má ekki setja verðmiða.
Eyþjóð eins og við verður að huga
sem best að öryggismálum þegn-
anna og eitt ahra nauðsynlegasta
öryggistækið, sem við þurfum að
eiga, er fullkomin björgunarþyria
sem getur tekið heha áhöfn, getur
flogið eins langt og okkar fiskimið
krefjast og síðast en ekki síst er
útbúin með afísingarbúnaði.
Það virðast ahtaf vera th pening-
ar fyrir hin ýmsu gæluverkefni
ráðherranna en þegar kemur að
slíku stórmáli er það því miður
ekki á gæluverkefnalista neins ráð-
herra. Það færi betur ef svo væri.
Ég bentí á það í umræðunni að
allir framleiðendur slíkra þyrlna
væru örugglega thbúnir að lána
þyrlu hingað th kynningar í nokkr-
ar vikur og ef áhugi yrði á því að
kaupa þyrlu væru ahs kyns mögu-
leikar hvað greiðslur varðar. Því
þyrfti ekki vera um mjög stórar
upphæðir að ræða við undirskrift
kaupsamnings heldur væri hægt
að dreifa greiðslum á langan tíma
og þannig þyrftí þetta ekki að vera
mikh byrði á okkur.
Fullkomin þyrla á listann
Svo vel þekki ég íslendinga að ég
er viss um að þeir eru örugglega
tilbúnir að taka á sig þær byrðar.
Öðru eins hefur nú verið yfir okkur
dembt gegn vhja okkar en um það
yrði ekki að ræða í slíku tilfelh. Því
vil ég skora á Hahdór Ásgrímsson
að setja nú þegar fuhkomna björg-
unarþyrlu ofarlega á sinn gælu-
verkefnahsta.
Hvað varðar þá þyrlu, sem nú er
verið að reyna að pranga inn á
okkur, þá leggst ég alfarið gegn
slíku. Við eigum ekki að kaupa
gamla, shtna þyrlu, hvort sem hún
er í góðu ásigkomulagi eða ekki.
Það er einfaldlega ekki skynsam-
legt enda kæmi það vafalaust fljótt
fram í viðhaldskostnaði.
Þá hefur það ekki komið fram
hvort þessi þyrla sé útbúin aflsing-
arbúnaði en smeykur er ég um að
svo sé-ekki. Ef svo er þá dugar það
eitt og sér til þess að hún kemur
ekki tíl greina.
Frjálslyndi hægri flokkurinn
mun halda áfram að beijast fyrir
þessu mikhvæga öryggismáli þjóð-
arinnar þar th sigur vinnst.
Með hjálp fólksins og íjölmiðla
þarf sá sigur ekki að vera langt
undan.
Ingi Björn Albertsson
„Það virðast alltaf vera til peningar
fyrir hin ýmsu gæluverkefni ráðherr-
anna en þegar kemur að slíku stórmáli
er það því miður ekki á gæluverkefna-
lista neins ráðherra.“