Dagblaðið Vísir - DV - 15.08.1990, Blaðsíða 14

14
MIÐVIKUDAGUR 15. ÁGÚST 1990.
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELÍAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JONAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11,105 RVlK.SlMI (91 )27022 - FAX: (91 )27079
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 1000 kr.
Verð í lausasölu virka daga 95 kr. - Helgarblað 115 kr.
Aðgerðir kennara
Það er þungt hljóðið í kennurum. Að undanförnu
hafa þeir komið saman til kennarafunda sem að nafninu
til eru haldnir til undirbúnings fyrir vetrarstarfið. Það
er hins vegar að heyra að mestur tíminn hafi farið í
umræður um viðbrögð vegna bráðabirgðalaga ríkis-
stjórnarinnar. Þau lög bitna á kennurum í Hinu ís-
lenska kennarafélagi ef hægt er að tala um að lækkun
verðbólgu og átak í efnahagsmálum sé til tjóns. Það
hefur hver sína skoðun á því hvort lífskjörin batni með
fleiri krónum í umslagið ellegar lækkun á vöxtum og
stöðugleika í verðlagi.
Hitt er rétt að kjarasamningur við kennara og há-
skólamenntaða ríkisstarfsmenn var undirritaður og
samþykktur og síðan kippt til baka eins og frægt er
orðið. Samningsrétturinn og gerður samningur er með
öðrum orðum virtur að vettugi og ekki óeðlilegt að slík
aðgerð kalli fram mótmæli af hálfu þeirra sem fyrir því
verða. Ríkið hefur margsinnis gripið inn í gerða kjara-
samninga, ýmist með bráðabirgðalögum, gengisfelling-
um eða skattaálögum og að því leyti er út í hött að bráð-
birgðalögin flokkist undir stjórnarskrárbrot eða ger-
ræði. Það sem er aftur á móti óvenjulegt við aðgerðir
ríkisstjórnarinnar er sú staðreynd að félagsdómur hafði
staðfest samninginn og ríkisstjórnin átti sjálf aðild að
honum. Hún þurfti að setja lög til að banna sjálfri sér
að framfylgja sínum eigin samningi. Hún hafði dómsorð
að engu.
Kennarastéttin er að vonum vonsvikin og sárreið
þessum málalokum. Það réttlætir hins vegar hvorki
hefndarhug né skæruhernað af hennar hálfu eins og
talsmenn kennara hafa verið boða í fjölmiðlum. Slíkt
sæmir ekki stéttinni og það samrýmist ekki starfmu.
Kennarar bera ábyrgð á nemendum og námi þeirra og
það væri að hengja bakara fyrir smið að láta nemendur
gjalda fyrir aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Nemendur hafa
fengið ærið nóg af því að vera fórnarlömb í deilum ríkis-
valdins og kennara. Hvað eftir annað hefur skólastarf
raskast á undanförnum árum vegna verkfalla og kjara-
deilna. Um það er ekki að sakast lengur, en ef kennsla
fer úr skorðum í vetur vegna óánægju kennara með
kjör sín eru það ekki lengur löglega boðuð verkfóll sem
því valda heldur hefndir kennara, skotgrafahernaður,
sem á sér enga afsökun.
Æðsta stjórnvald landsins, ríkisstjórnin, hefur gripið
til lagasetningar, sem fullyrt er að styðjist við meiri-
hluta á alþingi. Ef bornar eru brigður á lögmæti og rétt-
mæti bráðabirgðalaganna, á að sækja það mál fyrir
dómstólum. Ekki inni í kennslustofum eða með
heimskulegum strákapörum á borð við þau sem for-
svarsmenn kennara hafa verið að lýsa. Slíkar aðgerðir
munu síst bæta stöðu kennara. Almenningsálitið mun
snúast gegn þeim og hjálpa ríkisvaldinu til að traðka
enn frekar á samningsrétti kennara. Skólinn er ekki
vígvöllur og nemendur eiga ekki að vera peð í valda-
tafli og skæruhernaði stéttarátaka.
Þar með er ekki sagt að kennarar þurfi að gefast
upp. Ef málstaður þeirra er réttur og kröfur þeirra sann-
gjarnar mun sá tími renna upp að kennslustarfið njóti
þeirrar virðingar og þeirra launakjara sem sanngjarnt
er. Kennarar þurfa að vinna máli sínu fylgi meðal al-
mennings, meðal stjórnmálamanna og meðal annarra
launþega. En á meðan eiga þeir að ganga að starfi sínu
af þeirri alúð og þeirri ábyrgð sem af þeim er ætlast til.
Ellert B. Schram
„Tónlistarhús mun rísa af því að við höfum öll þörf fyrir það,“ segir greinarhöfundur m.a.

Hér mun rísa
tónlistarhús!
Af hverju mun tónlistarhús rísa
í Laugardalnum? Af því að þjóðin
þarfnast þess.
Þetta er kannski glannaleg yfir-
lýsing og margir tilbúnir að hæðast
að svo fortakslausri trú á hvað
þjóðin þarf að hvað ekki. Það hefur
ekki heldur skort vantrú á aö tón-
hstin eignist samastað við hæfi í
höfuðborginni. Margverðlaunaður
arkitekt hefir teiknað glæsilegt hús
þar sem gert er ráö fyrir að mætt
verði þörfum margs konar tónlist-
arflutnings.
Auðvitað er dýrt að teikna og
hanna^líkt hús sem gegna á margs
konar starfsemi. Það er ekki eins
og að byggja það verslunar- og
skrifstofuhúsnæði sem risið hefur
um landið, og þá einkum á höfuð-
borgarsvæðinu, með ævintýraleg-
um hraða á undanfórnum árum.
Tónhstarhús er alveg sérstök bygg-
ing sem ekki er neinni annarri lík.
I upphafi þessa greinarkorns
sagði að þjóðin hefði þörf fyrir
þetta hús. Það er sjálfsagt og eöh-
legt að sú fullyrðing sé rædd nánar
og leitað raka fyrir henni.
Hvað er menning?
Þegar íslendingar hófu sjálfstæð-
isbaráttu sína á nítjándu öld var
það sagan og tungan sem réðu
mestu um að árangur náðist. Sög-
una geymdu íslendingar, minning-
una um sjálfstæða þjóð sem setti
sér eigin lög og leysti vandmál sín
án þess að aðrar þjóðir kæmu þar
við sögu.
Sundruð þjóðin glopraði svo sjálf-
ræðinu niður en gleymdi þó aldrei
að hún hafði eitt sinn vérið sjálf-
stæð. Tungan, málið sem talað var
í landinu, var þó ef til vhl öflugasta
röksemdin fyrir því að þjóðin gat
gert sér vonir um að verða fuh-
valda á þessari eyju „yst á norður-
slóðum“.
Ein þjóð í einu landi, ein tunga,
sameiginlegur menningarafur og
trú: Þetta voru þau tromp sem ís-
lendingar höfðu á hendinni þegar
þeir lögðu út í þá baráttu fyrir al-
geru sjálfstæði sem lauk á Þingvöll-
um 17. júní 1944. ísland varö sjálf-
stætt ríld á sögulegum og menning-
arlegum grundvelh.
Hvað kemur þetta tónlistarhúsi
við? Sjálfstæð þjóð er því aðeins
sjálfstæö að hún eigi sér menningu.
Við hvað er hér átt með menningu?
Skapandi starf á sviði lista, vísinda
og fræöa, jafnframt tilfmningu fyr-
ir því hvað er gott og siölegt þjóð-
félag. Allir þessir þættir verða að
fara saman svo unnt sé að tala um
raunverulega sjálfstæða þjóð.
Hins vegar verður aö gæta þess
að einangrast ekki, loka ekki dyr-
um á ný og framandi viðhorf, nýjar
og frumlegar hugsanir, nýjar og
frjóvgandi hugmyndir. Islensk
KjaUarinn
Haraldur Ólafsson
dósent
menning er þá fyrst í hættu að íbú-
ar þessa lands telja sig sjálfum sér
næga og fara meö islenska menn-
ingu eins og brothættan hlut sem
þurfi að veíja í uh svo hún brotni
ekki. En það verður að bera virð-
ingu fyrir eigin menningu og
hvorki ofmeta hana né vanmeta.
Fyrst og síðast á þó að stunda
menningarstarfsemi í landinu á
sem flestum sviðum.
Ef engin væri listastarfsemi
Hér á landi er Þjóðleikhús sem
byrjað var að byggja þegar heims-
kreppa gekk yfir heiminn og
sveigði vissulega ekki hjá íslandi.
Þjóðminjasafn gaf þjóðin sér við
lýðveldisstofnunina. Þjóðarbók-
hlaða mun verða tekin í notkun
eftir fáein ár, þrátt fyrir ótrúlega
skammsýni og' vandræðahátt
stjórnmálamanna okkar. Háskóh
var stofnaður af fátækri þjóð fyrir
nær áttatíu árum. Nú á þjóðin hka
fagurt Listasafn. Allt eru þetta
stofnanir sem bæta mannlíf í
landinu, enda þótt margir hafí ekki
komið auga á gildi þeirra.
Þeir hinir sömu ættu að hugsa
sér að þessar stofnanir væru ekki
til. Þeir ættu að hugsa sér að allt
svokallað æðra nám landsins
bama færi fram við erlenda há-
skóla. Þeir ættu að ímynda sér aö
leikstarfsemi væri að öhu leyti í
höndum áhugafólks (og er þá alls
ekki verið að varpa rýrð á mikil-
væga starfsemi áhugahópa á flest-
um sviðum lista). Þeir ættu aö
íhuga að hvergi væri sómasamlegt
hús yfir verk okkar bestu mynd-
listarmanna.
En fyrst og síðast ættu þeir að
hugsa sér hvemig þjóöfélag okkar
væri ef engin listastarfsemi væri í
landinu. En sem betur fer er hér
margt gott gert í menningarefnum
þótt ríkið sé aðsjált þegar að því
kemur að eíla skapandi menning-
arstarf í landinu.
Við höfum ráð á því
Tónhstarhús er eitthvað sem
þjóðin þarfnast. Þar með er ekki
sagt að allir þegnar ríkisifls vilji
slíkt hús eða muni koma þangað
og þaðan af síður að þeir sjái þörf
fyrir það. Vafalaust er slíkt hús í
margra augum fjarstæða ein og
sóun á fjármunum að byggja það.
Látum svo vera.
Viö skulum ekki neyða neinn til
að hafa yndi af fógmm hlutum né
skilja mikhvægi þess að í landinu
séu skilyrði til hámenningar. En
án hámenningar (ef við viljum
kalla það svo) þá væri fátt hér sem
réttlætti sjálfstæöi landsins.
Framlag okkar til heimsmenn-
ingarinnar er ef til vill það eitt að
sýna fram á að fámenn, afskekkt
þjóð getur tekið þátt í menningar-
starfi, skapað eitthvað nýtt og flutt
þegnum sínum margt það sem best
hefir verið hugsað og skapað af
mannlegum anda um aldir. Bygg-
ing tónlistarhúss er hluti af sjálf-
stæðisbaráttu íslendinga, menn-
ingarlegri og stjórnmálalegri.
Og það mun rísa fyrir áhuga nógu
margra sem skhja mikilvægi þess
að skapa listum í landinu bærilega
aöstööu og skilja hka að án öflugrar
hstastarfsemi munum við drukkna
í flóði aðkominna menningaráhrifa
í stað þess að laga þau að okkar
þjóðlífi, hugsunarhætti og menn-
ingu.
Og við höfum ráð á því. Þjóð sem
eyðir hundruðum þúsunda króna
í áfengi fyrir eina sumarhelgi getur
séð af nokkrum hundruðum þús-
unda króna til að hlú að göfugri
starfsemi.
Tónhstarhús mun rísa af því að
við höfum öll þörf fyrir það þótt
sum okkar geri sér ekki grein fyrir
hve sú þörf er brýn, einmitt nú.
Haraldur Ólafsson
„íslensk menning er þá fyrst 1 hættu
að íbúar þessa lands telja sig sjálfum
sér næga og fara með íslenska menn-
ingu eins og brothættan hlut...