Dagblaðið Vísir - DV - 09.06.1993, Side 6

22
MIÐVIKUDAGUR 9. JÚNl 1993
Hús og garðar
Ekki úða of seint:
Varnir gegn mein-
dýrum í gróðri
Áætlað er að til skordýra teljist
þrír fjórðu hlutar allra dýrateg-
unda og þau hafa lifað í 350 milljón-
ir ára. Á þessum tíma hafa þau
aðlagast nær öllum búsvæðum, að
undanskildu úthafinu, ísbreiðum
heimskautanna og háíjöllunum.
Flugið hefur afgerandi áhrif á vel-
gengni skordýra, með því geta þau
forðast rándýr og aukið dreifingar-
hæfni sína. Skordýr hafa talsverða
hagnýta þýðingu fyrir okkur því
þau sjá um frævun margra nytja-
plantna og eru mikilvæg fæða ann-
arra dýra.
Fiðrildalirfur í gróðri
Um 25 tegundir fiðrildalirfa
sækja á trjá- og runnagróður hér-
lendis en aðeins þrjár valda veru-
legu tjóni. Þær eru yfirleitt nokkuð
matvandar og vilja aöeins éta af
ákveðinni tegund plantna.
Skógarvefari lifir að mestu á birki-
laufi en á það til að fara á víði.
Víðifeti sækir aöallega á víði og
bláberjalyng en stundum á birki
og ræktaðar rósir.
Haustfeti er fjölhæfastur. Hann
sækir á birki, reyni, víði, hegg, álm,
hlyn, ræktaðar rósir og fleiri
runna.
Barrtré eru ekki á matseðli þessara
tegunda.
Fetarar fá nafn sitt af göngulag-
inu því það er eins ,og þeir feti sig
áfram. Þeir eru með þrjú pör fóta
að framan en tvö pör af gangvört-
um að aftan. Þeir festa sig niður
aö aftan með gangvörtum og lyfta
og teygja sig fram. Síðan mynda
þeir kryppu við það að draga að sér
afturfæturna.
Vefarar fá nafngiftina vegna þess
að þeir spinna blöðin utan um sig
og ferðast á spunaþræði á milli
greina.
Lífsferill
Lirfumar skríða úr eggjum í maí
og er klaktíminn háður hitastigi.
Fyrst eru lirfurnar litlar, líkar 1-2
sm tvinnaspotta og byrja að bora
sig inn í brumblöðin. Brumin opn-
ast smám saman og laufblöðin vaxa
Réttur búnaöur viö úðun.
og lirfumar vaxa líka. Vöxturinn
er einnig háður hitastigi. Tveimur
vikum eftir klak er lirfan farin að
vefja blöðum utan um sig. Á þvi
stigi sjáum við lirfumar og segjum:
„Maðkurinn er kominn“.
Vöxturinn er háður hitastigi,
þannig að tímasetningin á þessum
atburðum getur hnikast til. Lirfan
veldur mestum skaða í júní og fram
í júlí og étur allt af blaðinu nema
blaðæðar. Að því búnu skriður hún
ofan í moldina, fyrir neðan tréð til
að púpa sig. Púpurnar klekjast svo
út sem fiðrildi í ágúst til að maka
sig. Kvendýrin verpa eggjum á
stofn og greinar plantnanna. Hjá
haustfeta klekst púpan út seinna
(í október) og kvendýrið, sem er
vængjalaust skríður upp stofn
plöntunnar til að hitta fleygt karl-
dýriö til mökunar og varps. Eggin
geymast til næsta vors.
Varnaraðgerðir
Hægt er að koma í veg fyrir varp
hjá haustfeta með því að nota lím-
borða sem settur er utan um stofn
runna og trjáa. Til er efni “Tree
tangelfoot" í túpu eða úðabrúsa.
Til að eyða eggjum er úöað í des-
ember-mars með tjöraefnum.
Þá má ná árangri meö því að
hrista trén, úða með vatni eða
grænsápulegi eða tína lirfumar úr
laufinu.
Ef útlit er fyrir faraldur eftir hlýj-
an vetur er skordýraeitri úðað áður
en mesta tjónið verður, eða fyrstu
tvær vikurnar í júní. Þá er um að
gera að nota kvæmi sem hafa við-
nám gegn meindýrum.
Meindýr á barrtrjám
Hérlendis eru það aðallega sitka-
lúsin, furulúsin og köngurlingur
sem gera skaða. Með nokkurra ára
millibili verður faraldur og er þá
nauðsynlegt að grípa til aðgerða
því annars er trjánum hætta búin.
Einkennin eftir lúsina lýsa sér
þannig að nálarnar verða gular og
seinna brúnar og falla af. Sitkalús-
in gerir mestan usla eftir milda
vetur og kemur skaðinn yfirleitt í
ljós síðsumars. Lúsin ræðst ekki á
árssprotana fyrr en á haustin, þeg-
ar þeir hafa þroskast, en nái hún
aö granda þeim er mikil hætta á
því að tréð drepist. Skilyrði til íjölg-
unar era best í þéttiun reitum og
görðum. Trjátegundir sem hún lifir
á er sitkagreni og sitkabastarður.
En hún fer líka á hvít-, rauð-, og
blágreni. Stafafura virðist hafa
fremur lítið viðnám gegn furulús
en furulúsin nær útrýmdi skógar-
furu hér upp úr miðri öld.
Upplýsingar um aðgerðir með
eitri er best að fá hjá söluaöilum
en Permasect og Basudin virðast
mest notuð. Gæta skal að að trén
standi aldrei of þétt.
Ástand plantna
skiptir miklu máli
Plöntur þurfa misnæringarríka
jörð og mismikið af vatni. Sama
má segja um hita, sýrastig jarð-
vegs, seltuþol og fleira. Ef tréð hef-
ur komiö illa undan snjó, hefur
orðið fyrir saltskaða eða öðrum
skakkafóllum, ræður það síður við
meindýr sem á það sækja.
Hugað að
náttúruvemd
Þegar fer aö vora lifnar gróður-
inn og við íoram út og öndum að
okkur gróðurangan. Það heyrist
flugnasuð og fiðrildin flögra um og
fáein skordýr era á tijánum. Börn
og húsráðendur era að leik og
störfum í garðinum og þá er ein-
mitt tilvahð aö skoða blöð og barr
trjánna. Það er til óþurftar að eitra
ef 2-3 lýs era á blaði. Við getum
notað fyrirbyggjandi aðgerðir eða
húsráð. En við vitum að árangurs-
ríkara er að nota eitur. Það hefur
þó ýmsa ókosti í for með sér, t.a.m
að drepa óvini meindýranna, eitrið
skolast líka með regnvatni ofan í
jarðveginn og drepur smádýralif.
Og blóma- og hunangsflugur, sem
fijóvga blómin, verða einnig fyrir
barðinu á eitrinu. En draga má úr
göllum með því að nota eitrið í
hófi og úða aðeins yfir þau tré sem
era í hættu hveiju sinni en láta
annan gróður eiga sig.
En eins og áður, við verðum að
fara varlega með eiturefnin. Það
er til óþurftar að blanda of sterkt.
Leiðbeiningarnar segja okkur
hvernig blandan á að vera. Ef við
sullum þessu einhvern veginn
saman viö vatnið gerir það ekkert
gagn. Það er tíminn sem efnið er á
plöntunni sem skiptir máli og að
þaö sé þurrt á meðan og næstu sex
tíma eftir eitrun en ekki að blandan
sé sterkari en segir til um á flösk-
unni.
Höfum ávallt fyrirliggjandi:
Gosbrunna, úti og inni,
styttur, dælur og Ijós,
garðdverga, fugla o.fl. til
garðskreytinga.
Vörufell hf.
Heiðvangi 4, Hellu
Sími 98-75870
Opið 14-18
eða eftir samkomulagi.
Lokað þriðjudaga.
.y-8 stcoctsrv.irer,