Dagblaðið Vísir - DV - 09.06.1993, Blaðsíða 9

MIÐVIKUDAGUR 9. JÚNÍ 1993
25
_____________________Hús og garðar
Jarðarber fyrir ís-
lenskar aðstæður
- þola íslenskan vetur- snemmsprottin og sjúkdómaþolin
Margir hafa eflaust einhvern-
tíma reynt að rækta jarðarber úti
í heimilisgarðinum. Sumum hefur
lánast það vel en fleiri hafa gefist
upp. Sjúkdómar hafa ásótt plönt-
urnar og uppskeran verið rýr.
Ástæðan hefur yfirleitt verið sú að
tegundir þær sem oft hafa verið á
boöstólum henta alls ekki íslensk-
um aðstæðum og eru í raun gróður-
húsaplöntur. Hér verður fjallað um
sterkustu tegundir sem völ er á og
hvemig ræktun er háttað.
Þolnustu afbrigðin
Glima er norskt afbrigði, með af-
brigðum fljótsprottiö, harðgert og
sjúkdómaþolið. Jonsok, sem einnig
er norskt, er talið harðgerðasta af-
brigðið sem til er, sjúkdómaþoliö
en gefur uppskeru aðeins seinna
en GUma. Það væri því heppilegt
að vera meö báðar tegundimar til
að uppskeran dreifðist á lengri
tíma.
Önnur afbrigði sem
rækta má við betri
aðstæður
Senga Sengana er þýskt að upp-
rana og hefur náð mikilli út-
breiðslu í N-Evrópu. Hentar best í
frystingu og niðursuðu. Þroskar
ber frekar seint, en getur gefiö góða
uppskeru þegar vel árar. Zefyr er
danskt að upprana, þroskast
snemma, þannig að fyrsta tínslan
getur orðið seinnipartinn í júlí.
Gefur minni uppskem en Senga
Sengana. Önnur afbrigði sem lofa
góðu em: Korona, Elvira, Elsanta
frá Hollandi og Bounty frá Kanada.
Lífsferill og ræktun
J arðarberj aplantan er fjölær
planta með lóðréttan jarðstöngul.
Trefjarætur myndast á hverju ári
út frá jarðstönglinum á ská ofan í
jarðveginn, niður á 20-30 cm dýpi.
Á sumrin myndast ofanjarðar-
renglur sem mynda dótturplöntur
sem róta sig. Á haustin myndast
hins vegar blómvísar. Blómin eru
hvít.
Mikilvægt er að hafa alltaf heil-
brigðar og kraftmiklar plöntur.
Oftast eru notaðar dótturplöntur
af 1. árs plöntum. Dótturplöntum-
ar em losaðar upp og khppt á
renglumar. Oft er þetta gert eftir
að berin hafa veriö tínd af, sam-
hliða hreinsun í beðunum. Einnig
getur verið nauðsynlegt að fá inn
nýjar heilbrigðar plöntur en marg-
ar gróðrarstöðvar hafa jarðar-
berjaplöntur á boöstólum.
Jarðarber gera litlar kröfur til
jarðvegs, en þrífast best í hlýjum,
loftmiklum jarövegi, ekki of þurr-
um og sýrustig um 6,5.
Margvíslegar aðferðir tíðkast.við
ræktunina. Sé ræktað á hryggjum,
í beðum, vermireitum eða undir
plastbogum, skal hafa 50x50 cm
milli plantna (lx, 2x eða 3x raðir).
Við ræktun á flötu landi (lx, eða
2x raðir), 80-100 cm milli raöa og
30-40 cm milli plantna. Oft er sett
svart plast á jarðveginn til vamar
illgresi og til að auka hreinlæti og
er þá gróðursett niður um hæfilega
stór göt sem gerð em á plastið.
Áburðargjöf
Ef notaður er húsdýraáburður þá
er hæfilegt að 3-4 kg á honum á
hvem fermetra ásamt 10-20 g af
blákomi. Ef eingöngu er notaður
tilbúinn áburður er hæfileg áburð-
argjöf á 100 fermetra um 2,5 kg blá-
korn, 2 kg kalísulfat og 600 g þrífos-
fat. Kalísulfatið og þrífosfatið skal
borið á um 2 vikum eftir að plantan
hefur rótað sig. Of mikiö köfnunar-
efni örvar blaðvöxt miög á kostnað
berjaþroskunar. Einnig ber að
forðast klóráburö.
Sjúkdómar
Sjúkdómar sem sækja á jarðar-
berjaplöntumar eru aðallega
sveppasjúkdómar; augnbletta-
veiki, jarðarberjamjölsveppur og
grásveppur. Ef vart er við áður-
nefnda sjúkdóma er best að leita
til garðyrkjufræðings eða sam-
bærilegs fagmanns eða að úða með
sveppalyfjum.
Þegar plöntur era valdar í garð- nefna; sígrænar plöntur, plöntur
inn má alls ekki gleyma að hafa með fallega greinabyggingu sem
þærplönturmeðsemskartafalleg- kæmi vel í Ijós á veturna, blóm-
um haustlitum. stilkar, t.d. alpaþyrnis, sem standa
Einnig væri fallegast að það væri þurrir stóran hluta vetrar, og svo
alltaf eitthvað að „gerast" í garðin- mætti lengi tefja.
um, sumar sem vetur. Mætti þar
Val á runnum í
runnaþyrpingar
Þegar tveimur eða fleiri runna-
tegundum er plantað saman í þyrp-
ingar skal varást að hafa stóra og
litla ranna hverja innan um aðra.
Þeir stærri verða ráðandi með tím-
anum og skyggja á hina minni.
Best er að hafa minni ranna fremst
í þyrpingunni eða sem kantplöntur
hringinn í kring.