Dagur - 25.11.1995, Page 5

Laugardagur 25. nóvember 1995 - DAGUR - 5
Hann er skipstjóri á
einum fengsælasta tog-
ara landsins. Hann hefur
verió ó sjó í um tuttugu
ór og er ekkert ó leið í
land. Hann heitir Sturla
Einarsson og í vikunni
stýrði hann Akureyrinni i
höfn eftir óvenjulangan
túr sem stóð yfir í 67
daga. Innanborðs var
afli upp ó rúmar 120
milljónir, sem er verð-
mætasti afli sem íslensk-
ur togari hefur fengiö úr
einni veiðiferð. Þrótt fyrir
góða veiði getur rúm-
lega tveggja mónaöa
vera í Smugunni, þar
sem hvergi er land ab
sjó og myrkrið grúfir yfir
allan sólarhringinn, auö-
veldlega haft slæm óhrif
ó sólarlíf manna og hætt
við að spenna myndist í
óhöfn. Þó skiptir ekki
síst móli að maðurinn í
brúnni haldi ró sinni og
sé mönnum sínum stoð
og stytta ó erfiðum
stundum.
Um bor& í Akureyrinni í 67 daga:
Þar sem
hvergi er land
að sjá og
myrkrið
grúfir yfir
„Andinn um borð var merkilega
góður,“ segir Sturla og bendir á að
miklu hafi skipt að vel hafi fiskast
seinni mánuðinn. „Fyrri mánuður-
inn var mun erfiðari. Þá var lítil
veiði og það fer verst í mannskap-
inn þegar lítið er að gera og allir
eru orðnir vonlausir um að úr
þessu verði almennilegur túr.“
Það er aðeins rétt rúmur einn
og hálfur sólarhringur liðinn frá
því að Sturla kom í land þegar
blaðamaður bankar upp á og biður
um viðtal. Eiginkonan, Freyja
Valgeirsdóttir, brosir hamingju-
söm þegar spurt er hvort gott hafi
verið að fá manninn sinn heim. A
gólfinu leikur sér lítill kútur. Sá
hafði stækkað heilmikið. Var að-
eins sex mánaða þegar pabbi fór í
burtu en er orðinn átta mánaða
núna.
Sturla er Vestfirðingur í húð og
hár, ættaður frá Barðaströnd.
Freyja konan hans er einnig að
vestan, frá Patreksfirði, en á Akur-
eyri hafa þau hjónin búið síðustu
níu árin. Börnin eru orðin sex, það
elsta átján ára en yngsta átta mán-
aða. Sturla hefur unnið hjá Sam-
herja frá því hann flutti til Akur-
eyrar. Upphaflega réði hann sig
sem skipstjóra á Margréti og var
þar í þrjú ár. Þegar Samherji
keypti togarann Baldvin Þorsteins-
son fór áhöfnin af Akureyrinni yf-
ir á hann og Sturla og áhöfnin á
Margréti yfir á Akureyrina.
Túrarnir að smálengjast
Lengi vel var algengt að túrinn á
togurum væri þrjár vikur. Sturla
segir túrana hafa verið að smá-
lengjast og færast nær fjórum vik-
um. „Mönnum hefur þótt Iangt að
fara í mánuð eða meira. En þessi
túr var meira en helmingi lengri
en það lengsta sem við höfum far-
ið áður,“ segir hann. Alls voru í
áhöfninni 25 menn í þessum langa
túr sem í upphafi átti svo sem ekk-
ert að verða lengri en aðrir túrar.
„Við vorum búnir að vera úti í
mánuð og þetta leit ekki vel út.
Lengi framan af var lítil von til að
myndi rætast úr túrnum. Þegar
mánuður var liðinn og fór að fisk-
ast var ákveðið að sjá til hvort
þetta héldist og það smáteygðist
úr þessu. Veiðin fór vaxandi og þá
var ekki hægt að fara heim,“ segir
Sturla um ástæður þess að túrinn
varð svona langur. Reyndar stóð
til að fara heim eftir tæpar þrjár
vikur þar sem lítið hafði fiskast en
ákveðið var að bíða aðeins og lík-
lega sjá fæstir eftir því nú.
Langur tími út á sjó reynir tölu-
vert á menn, jafnvel þó vel fiskist,
og Sturla segir að eftir ákveðinn
tíma þróist viss spenna og þungi
innra með mönnum en það fari
síðan eftir sameiginlegu andrúms-
lofti hvemig tekst að halda spenn-
unni niðri. „Sumir eru jafnvel orð-
inir tæpir eftir svona langan tíma.
En það getur verið nóg að nokkrir
í áhöfninni séu léttir og kátir að
upplagi því þeir smita út frá sér.
Þegar þeir hafa vinninginn næst
að halda léttu andrúmslofti. Engu
að síður er þetta ansi langur tími
til að vera í svona litlu og þröngu
samfélagi.“
- Dagsbirtan í Smugunni er lítil
sem engin á þessunt tíma árs. Hef-
ur myrkrið engin áhrif á sálarlífið?
„Jú, það hefur slæm áhrif, það
er ekki spuming. Það var alltaf
dimmt utan smáskímu milli níu og
tíu á morgnana. Reyndar er megn-
ið af áhöfninni neðanþilja þar sem
er vinnuaðstaða og myrkrið hafði
því kannski meiri áhrif á okkur
sem erum uppi. Það er skrýtið að
sjá aldrei nema ljósin á skipunum
í kring en ekki skipin sjálf og ég
hugsa að á löngum tíma geti
myrkrið verið það sem sé mest
þjakandi."
í hlutverki sálgæslumanns
Auðvelt er að ímynda sér að
menn, sem þurfi að ganga saman í
gegn um súrt og sætt og vera sam-
an í þetta langan tíma í þröngu
plássi, myndi sterk og traust bönd
sín á milli. A hinn bóginn heyrist
stundum að menn fái svo yfir sig
nóg af hvorum öðrum í löngum
túrum að þeir fjarlægist og þegar í
land komi kveðjist þeir varla og
„Mönnum hefur þótt langt að fara í
niánuö eða meira. En þessi túr var
nieira en helmingi lengri en það
lcngsta sem við hufum farið áður,“
segir Sturla Einarsson, skipstjóri á
Akureyrinni, en togarinn er nýkom-
inn í höfn eftir 67 daga túr í Smug-
unni.
Mynd: BG
talist ekki við. Að mati Sturlu geta
báðar lýsingamar átt við og hann
segir að þetta sé ntjög misjafnt
milli áhafna. „Sú staða getur kom-
ið upp að menn fjarlægist, einn
eða fleiri einstaklingar geta jafn-
vel lokast af út í homi og einangr-
ast. Það átti þó ekki við í þessu til-
viki. Þróunin varð sú að þegar
veiðin fór vaxandi seinni mánuð-
inn og menn fóru að sjá að túrinn
yrði ekki til einskis létti yfir
mönnum. Það gekk betur að halda
léttleikanum á yfirborðinu þó far-
ið væri að þyngjast undir niðri.“
Sturla segir að ef veiðin hefði
skyndilega dottið niður og áhöfnin
hefði þurft að sigla í reiðileysi í
einhverja daga hefði getað skapast
alvarlegt ástand. „Þá verða rnenn
vonlausir og það sent er að brjót-
ast um í þeirn er fljótt að koma
upp á yfirborðið. Menn rjúka upp
af minnsta tilefni. Það hefur líka
heilmikið að segja hvemig yfir-
mennimir eru og mikilvægt að
okkur takist að halda ró okkar. Ef
við förum að sýna þreytumerki og
erum uppstökkir eða afundnir á
annan máta smitar það fijótt út frá
sér. Við þurfum að passa okkur
mikið í öllum samskiptum við
áhöfnina og verðum að vissu leyti
sálgæslumenn. Stundum, ef við
finnum að einhver einstaklingur er
orðinn þreyttur og á eitthvað bágt
getum við talað við hann og hresst
hann við. En þetta er margslungið
samfélag.“
Aðstæður heima skipta máli
Sjómannsstarfið er ekki aðeins
vinna heldur líka sérstakur lífsstíll
og Sturla viðurkennir að það yrði
mjög erfitt ef hann færi að vinna í
landi. „Það yrði gjörólíkt líf. Fjöl-
skyldan hefur líka aðlagast þessu
lífsmynstri og ef ég færi allt í einu
í átta til fimm vinnu í landi myndi
það gjörbreyta heimilislífinu."
Flestir í áhöfninni á Akureyr-
inni eiga fjölskyldur og Sturla
segir að aðstæður heima fyrir geti
skipt ntáli í löngum túrum. „Menn
þola þetta mjög misjafnlega og
allar aðstæður heima fyrir hafa
nrikil áhrif. Það skiptir máli hvort
menn eiga fjölskyldu til að hugsa
til og koma heim til. Menn eru
auðvitað í samskiptum heim og ef
eitthvað er að heima hefur það
rosaleg áhrif. Meðan allt er í lagi
heima og allt gengur sinn vana-
gang verður allt léttara um borð.“
- Hvað nteð hættuna sem fylgir
þessu starfi?
„Ég held að þeir sem eru orðnir
vanir þessu starfi finni ekki fyrir
þessari hættu frá degi til dags. Þeir
rnenn eru þó til sem finna fyrir
hræðslu ef eitthvað er að veðri en
þá eru hættumar auðvitað meiri.
Sumir hræðast t.d. að lenda í ís-
ingu og í áhöfninni hjá mér eru
menn sem þola það illa.“
Vona að verði samið
Áður en Sturla er kvaddur þykir
blaðamanni forvitnilegt að vita
hver framtíð Smuguveiðanna
verður að hans mati, en eins og
flestir vita hafa veiðarnar valdið
miklum deilum milli Islands og
Noregs. „Ég vona að verði samið.
Þó það sé gott mál að veiða þama
er slæmt að veiðamar séu með
þessu móti. Við höfum á okkur
sjóræningjastimpil og við finnum
fyrir því. Auðvitað vildum við að
yrði samið og við fengjum kvóta.
En það er búið að sýna sig að
Smugan er geysileg búbót. Mín
ósk er sú að við getum verið í sátt
við alla og að frændur okkar
Norðmenn fari að sýna okkur
meiri vinsemd en þeir hafa verið
mjög óvægnir í okkar garð.“ AI