Þjóðviljinn - 14.11.1956, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 14.11.1956, Blaðsíða 6
6) — ÞJÓÐVILJINN — Miðvikudagur 14. nóvember 1956 fc. lOÐVHJINN Útgefandi: Sameiningarflokkur alþýðu — Sðsíalistaflokkurinn Þjóðin verður sjálf að ráða yf ir bönkum sínum Tveir tengdasynir Thorsar- anna, báðir bankastjórar, bafa vakið á sér sérstaka at- hygli að undanförnu. Jóhann Hafstein. bankastjóri Útvegs- bankans, hafði tilburði til þess að ráðast á forseta neðri deild- ar Alþingis í síðustu viku, og tveimur dögum síðar hafði Pét- ur Benediktsson, bankastjóri Landsbankans, forustu fyrir Heimdellingum í aðför þeirra að sovézka sendiráðinu. Al- rnenningur setur þetta fram- ferði bankastjóranna í samband við það. að núverandi ríkis- stjórn hefur heitið því að end- ursk'oða bankalöggjöfina, og iiggur í augum uppi að þar er rétt tii getið. Það var eitt sein- asta verk thorsaraklíkunnar, meðan hún fór með völd í land- inu, að sölsa undir sig yfirráð yfir tveimur aðalbönkum þjóð- arinnar, og nú óttast hún um- fram allt að hún fái ekki ,að halda þessum ránsfeng sínum Jengi. 1 Imenningur í landinu fær nú - ¦¦ óþyrmilega að finna fyrir því að það . eru annarleg öfl sem stjórna lánastofnunum þjóðarinnar. Eitt ferskasta dæmið er það hvernig komið er hraðfrystihúsum þeim sem verið er að reisa í Hafnarfirði og á Akureyri. Fr.ystihús þessi eru hin mikilvægustu fyrirtæki, jafnt fyrir* atvinnulíf þessara staða og þjóðina i heild, og er búið að festa í þeim tugmillj- ónir króna. En nú hafa allar framkvæmdir verið stöðvaðar, þegar aðeins vantar herzlumun, byggingarframkvæmdir eru hættar og ekkert er unnið að niðursetningu véla; var þó hin brýnasta nauðsyn að t.d. frysti- húsið í Hafnarfirði yrði fullgert í byrjun vertíðar í vetur. Á- stæðan til stöðvunarinnar er sú og sú ein að bankastjórar Thorsættarinnar hafa neitað um nauðsynlegt lánsfé; þeir hafa engan áhuga á því að verið sé að efla atvinnulíf landsmanna. Á sama tima ausa þeir milljónum á milljónir of- an í ættarfyrirtækin og gróða- fyrirtæki annarra íhaldsgæð- inga, en einn saman Kveldúlf- ur skuldar nú yfir 100 milljón- ir króna af almanna fé. TKetta er að sjálfsögðu alger- * lega óþolandi ástand. Þjóð- in hefur ekki stofnsett banka sína til þess að þeir yrðu mjólk- urkýr fámennrar peningaklíku. Almenningur leggur ekki fé sitt í banka í því skyni að nokkrir auðmenn geti notað það í sína þágu. Þjóðin verður sjálf að ráða yfir bönkum sín- um og það þolir enga bið ef framfaramál núverandi ríkis- stjórnar eiga að komast í fram- kvæmd. Vilhjálmur hefur talað! Tjað hefur vakið almenna at- *7 nýgli að þegar íhaldið flutti tillögur sínar um áfram- haldandi hernám Islands fylgdi þeim engin greinargerð. 1 stað greinargerðar voru að- eins fáeinar ívitnanir í Tím- ann og Alþýðuhlaðið, rifnar út úr samhengi. Hefur þetta að vonum þótt fáæklegur til- Jöguflutningur, óg sýna vinnu- ferögðin bezt að jafnvel for- sprakkar íhaldsins geta engar röksemdir sótt í stóratburði síðustu tíma til að réttlæta hemámíð. Atburðirnir eru sjá'fir hin alvarlegasta áköll- un til Islendinga um að tryggja sér fullt og óskorað sjá!fstæði í landi sínu. "fvitnanir íhaldsins í Tímann ¦*• og Morgunblaðið eru ekki teknar úr neinum yfirlýsing- um fiokkanna sem að þeim b'öðum standa, heldur úr ýms- um greinum þar sem farið er hörðum orðum um atburð- ina í Ungverjalandi. Eina til- vitnunin sem tekin er úr Al- þýðublaðinu er sótt í smálet- ursgrein eftir Vilhjálm S. Vil- hjálmsson, þátt þann sem kenndur er við Hannes á horninu. Má vissulega segja að mikill sé orðinn frami Vil- hjálms, þegar hann er orðinn hinn óvefengjanlegi spásagn- arandi íhaldsins um heims- viðburði og örlög Islands. Sjálfstæðisflokkurinn segir aðeins: Vilhjálmur hefur tal- að, hvað þurfa menn framar vitnanna við? F^etta er ný aðferð sem ef- * laust á eftir að verða í- haldinu til mikilla hægriverka. Nú þurfa forustumenn þess ekki lengur að þisa við að reyna að gera skynsamlegá grein fyrir máli sínu, enda hefur það oft reynzt óvinn- andi vegur; nú geta þeir látið sér nægja að raða saman til- vitnunum úr kynlegustu heim- ildum. Og sízt þarf að efa að árangurinn verður eins og til er unnið. Pípur Pípumunnstykki Pípuhreinsarar Kveikjarar Steinar í kveikjara Kveikir Söluturninn við Arnarhól. Móðurmálskeimski í skóiunum Það er enginn sérlegur að- alshragur á síðasta hefti Nýs Helgafells, en það flytur þó eina ritgerð sem mér þykir merkari en allt annað sem ég hef lesið í íslenzkum tímarit- um á þessu ári — grein Her- manns Pálssonar: Um móður- málskennslu í íslenzkum skól- um. Veitist höfundur harðlega að hinu dauða málfræði- og réttritunarstagli sem um sinn hefur verið höfuðgrein ís- lenzkukennslunnar, og er sjónarmið hans skýrt þegar í upphafi ritgerðar: „Móðurmálið á að vera víð- tækasta námsgreinin í barna- skólum, miðskólum og mennta- skólum, enda er góð móður- málskunnátta undirstaða alls skólanáms og menntunar. Að- alhlutverk móðurmálskennslu á að vera að þjálfa nemendur í að hugsa, auðga andlega reynslu þeirra, kenna þeim nýjan hugmynda- ög orða- forða og þjálfa þá að rita málið í samræmi við þær venj- ur, sem nú tíðkast í íslenzku .... Móðurmálskennslan á að kynna nemendum nýjar hug- myndir og kenna þeim að koma vel orðum að hugsun- um sínum. Segja má, að góð móðurmálskennsla þjálfi nem- endur í þekkingarfræði, rök-<S> fræði og ritlist í víðtækustu r merkingu þessara orða". Höfundur rekur siðan hvern- ig alltof miklum tíma sé varið til að kenna skólanemendum beygingarfræði, hljóðsögu, setningarfræði og stafsetn- ingu; og segir hann m.a. um hljóðsögukennsluna: „Talið er nauðsynlegt, að menn verði að læra töluvert hrafl í germ- anskri hljóðsögu til að geta stafsett íslenzku. Og þess má geta til gamans, að einn fræði- maður vísar til indógerm- anskra hljóðbreytinga til að skýra fyrir mönnum, hvernig eigi að rita orðin beiskur og breyskur. Okkur kemur það harla lítið við, hver form skyld orð höfðu í gotnesku og sanskrít, vandamál móður- málsins eru margþætt og f lest þeirra nærtækari en saga ein- stakra hljóða um árþúsunda bil. Ef stafsetning okkar er svo fjarstæð, að nemendur verði að leggja á sig svo fá- nýtan lærdóm til að geta num- ið hana, þá á hún engan rétt á sér. Skólarnir hafa þarfara hlutverki að gegna en grauta óvísindalega í málfræði með nemendum, sem engin tök hafa á að skilja þessa fræði- grein að nokkru ráði. ..." Um setningarfræðikennsl- una segir höfundur: „.. Einn kennari í íslenzku lét sjöttu- bekkjarnemendur greina alla Völuspá eftir kennisetningum þessarar fræðigreinar, og má af því marka, hve' mikilvæg hún er, þegar eitt af stórverk- um íslenzkra bókmennta er Iátið sæta slíkri meðferð. Hvers vegna er setningarf ræði kennd í skólum? Er það gert V. til að þjálfa menn á svipaðan hátt og þeir þjálfast við ráðn- ing • krossgátu ?. Eða er það flótti kennara frá þarfari við- fangsefnum, svo sem kennslu orðaf orðans ?. ..." Og síðar segir í kafla um Bókmennta- lestur:......Eg þekki greind- an stúdent, sem sagði mér eftir stúdentspróf, að sér hefði aldrei komið til hugar, að Völuspá væri bókmenntir. Kennarinn hafði vanið hann á að líta á kvæðið sem hráefni fyrir iðkanir í setningafræði og fórnað skáldskapnum fyrir andlög og sagnfylling. Ef kennarar eru ekki færir um að lesa annað út úr Völuspá en setningarhluta og orð- flokka, þá eiga þeir að sýna henni þá virðingu að lesa hana ekki með nemendum. Neikvæð kennsla er verri en engin". Höfundur leggur mikið upp úr því að skólanemendum sé kenndur sem fjölbreyttastur og auðugastur orðaforði, því „höfuðhlutverk móðurmáls- kennslunnar ætti að vera fólg- ið í því að kenna mönnum að hugsa". Orðaforða verða menn að heyja sér með lestri lif- andi hókmennta, nútímalegs efnis. Sömuleiðis á einn þátt- ur móðurmálskennslu að vera „fólginn í því að þenda neni- endum á erlend 'orð og orð- tæki í málinu, gera þeim Ijós- ari takmörk móðurmálsins". Það skal þó tekið fram að höfundur er ekki málhreins- unarmaður ; þröngum skiln- ingi. „Eg veit ekki hvernig móðurmál okkar væri nú, ef málhreinsun hefði verið rekin skipulega undanfarnar níu aldir, en mig hryllir við þeirri tilhugsun. Sennilega væri tungan þá með öllu dauð, og íslenzk menning væri alger- lega tortímd". Umbótatillögur höfundar eru ekki eins skeleggar og ádeila hans, enda sízt að vænta* þess að einn maður leysi í einni svipan allan þann vanda sem margir menn hafa stofnað til á löngum tíma. Hins mætti vænta að ritgerð Hermanns Pálssonar gæti orð- ið hvöt til að færa íslenzku- kennsluna í skólum okkar í hetra horf en verið hefur um sinn. Mikil nauðsyn rekur til slíkra umbóta, ef við viljum halda tungu okkar framvegis. í fullum heiðri, menningu okk- ar og dýran arf. B.B. Ýmsir lesendu^- Þjóðviljans hafa minnt á það að Pétur Benediktsson þjóðbankastjóri og fyrrverandi sendiherra hafi einatt áður en nú opinberað kynlega eiginleika og komizt í kast við lög. Þannig hélt hann endur fyrir löngu fræga veizíu sem lauk með sérkennilegu móti. Af því tilefni orti Jón Helgason það alkunna gamankvæði sem hér fer á eftir: Sú spurning f innst ýmsum Sú spurning finnst ýmsum yfirtak flókin og vönd, hvort ísland skal hafa fulltrúa víða út um lönd^ Menn nefna þá löksemd þó sjaldnast er sízt murídi skeika, hve samkvæmislífið mundi aukast að tilbreytileika. Því veizlurnar fara hjá flestum á eina lund: í fínheitum sitja menn blíðmálgir dálitla stund og dreypa tungunni í eitthvert ónytju glundur, en eftir það þakka þeir, kveðjast og tínast í sundur. En það er til marks þegar þrýtur hin íslenzku boð að þjónarnir framreiða karbólvatn, gasbindi og joð, og síðan er ekið með örugga leiðsögn úr hlaði, og ekki verið að dreifast í marga staði. Því gestunum öllum er værasti náttstaður vís í veglegum sölum á Hótel de Ia Police, og veitandinn er ekki í rausn sinni hrár eða hálfur, heldur fylgir hann boðsmönnum þangað sjálfur. Það hringlar í lásum er hver þeirra fer inn til sín;,. á hátíðleg andlit hinn rólegi kveldlampi skín; þeir kveðjast með umli, en ekki með framréttum höndum, þeir eru víst farnir að þreytast á handaböndum. JL

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.