Þjóðviljinn - 10.05.1958, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 10.05.1958, Blaðsíða 7
. ¦ „ u.ipw Laugardagur 10. maí 1958 — ÞJÓÐVILJINN -r- (7. Leikfélag Reykjavíkur: NOTT YFIR NAPOLI eftir Eduardo de Filippo Leikstjóri: Jón SigurbjÖrnsson "Þvi ber áð fagna er íslenzk Ieikbús leita á ókunnar slóðir og færa út sjónhring gesta sinna, og það gerir Leikfélag Reykjavíkur í þetta sinn. 1 Napólí, hinni blóðheitu borg, ihefUr að sögn verið grósku- mest leikhúslíf á Italíu frá fornu fari, og þar eru heim- kynni leikarans og skáldsins Eduardo de Filippo og syst- kina hans. hrnna víðfrægu og vrnsæhi ljstamanna. En „Nótt yfir Nápóli", höfundurinn og það ólgstndi líf sem lýst er í leikriti hans er mér áður óþekkt, og sönn ánæsria að kynnast honum og öllu bvi fólki. Leikurinn er bersöaul, mersriuð osr framar öllu grát- hlægileg lýsinsr átthaga og ömurle^!? en litauðugs þ.ióð- lífs, alþvðlegt verk og ofið úr mörgum báttum, brungið háði og kímni. gáska og d.iúnri a'yöru e'ns og lifið sjálft. Mikið skáldverk er bað ekki. enda e'r höfundurinn sagður srtiallari leikari en ekáld. en hann kann miög vel til verks osr stendur. föst- um fótnm á srrunni ítalskrár leikhp^T. íim bað vitnar ekki sízt h'ð ko|atnlft(ra atriði beg- ar hftímiiiflfaðírinn snarar sér í líkklf»ðin til að forðnst hnýsni lösrreerbinnar, en f.iöl- skvlda og vmir raða sér kringum d^narbeðinn og gráta hástöfum, biðja og kveina. Sagan gerist í síðasta stríði á heimilí örfátæks spor- vagnsstióra. í leikbyriun er hörmulegt ástand í Napólí, fasistar ráða enn lögum og lófiím með hataðan her naz- ista að baki, bað er sár skort- ur á brýnustu nauðsynjum, drepsóttir geisa og loftárásir bandamanna daglegt brauð. Allt er kevpt og selt á svÖrt- um markaði, og þeir sem séð- astir eru og ófyrirleitnastir biarga sér eftir föngum. Ári siðar er borgiri fallin í hehd- ur bandamanrta, íbúunum til mikils ¦; husrarléttis, ög þá kemst braskið og verðbólgan fvrst í algleyming: sumir sem áður áttu vart málungi mat- ar græða á tá og fingri, ungu stúlkurnar iverða hinum er- lendu hermönnum að auð- veldri bráð.. spillingin og blind fégræðgin færist sífellt í aukana, marsrir láta alla ráð- vendni og manndóm lönd og leið, svifást' einskis, ræna og stela. I>essi jsrá.tbroslegi dára- dans er meginefni leiksihs, höfundurinhsegir löndum sín- um vægðarlatist til svndanna og er .ÓTnvrkur í máli. Heil- brigð ádeila hans á eigi sizt erindi hineað til lands, s.iálf höfum við tekið bátt í svip- uðum dansi osr gerum enn; „stríðinu er ekki lokið", eíns og sösruhetif>n kemst svo spá- mannlesra að orði. 1 leikritinu er niælt að Napóirbafi' á sér verra orð en aðí*ar borsrir, og víst er það. h«lfpferður lausingjalýður s^m birtist.,f> sviðinu, betta fólk skevtír fæst vm skðinm eða heiður. 'siðferðið er í. litt- asta lági. Eri einn sker sig úr hopmim, og þáð er söguhetj- an sjálf, hinn atvinnulausi sporvangsstjóri Gennaro Jov- ine, talsmaður skáldsins. Hann er ekkert glæsimenni þessi hversdagslegi, lotni og horaði erfiðismaður, hann er vægast sagt lítils metinn af sif jaliði sínu og ekki laust við að nágrannarnir skopist að honum. En hann er engu að síður sannur málsvári ráð- vendni, bræðraþels ög heii- brigðrar skynsemi, hann íhug- ar málin, kann ekki að hraéð- ast og lætur aldrei bugast; og það er hjartahlýja hans og trú á manninn sem sigrar Eð lokum. Látlaus, mannleg og raunsæ túlkun Brynjólfs Jó- hannessonar sæniir hlutverk- inu sem bezt má verða. Hami nær að vísu ekki fullkomnum tökum á áheýrendum í fyrsta þætti, enda stundum erfitt að fylgjast með bollaleggingum hans og löngum orðræðum, en eftir það á hann leikinn, hef- ur hlutverkið í öllu á sínu valdi. Gennaro kemur heim til sín aftur flóttamaður úr fangabúðum nazista og hefur lifað ofurmannlegar þjáningar og ógnir í meira en ár; á heimili hans ríkir hin nýríka spilling, hann pekkir ekki aft- ur hús sitt og ástvini. Svo vel lýsir Brynjólfur undrun hans og sárum vonbrigðum, hryggð hans og gleði, karl- mennsku og góðsemi að öll- um hlýtur að hlýna um hjartarætur, og svipbrigðum hans er hann gerir upp reikn- ingana við kohu sína og lags- martn hennar mun torvelt að gleyma. Helga Valtýsdóttír leikur hina óhugnanlegu húsmóður af ósviknum þrótti og nýtur sín bezt í fyrsta þætti, hún er nornaleg ásýndum, augna- ráðið nístandi og kalt, svip- brigðin tala skýru máli. Síð- ar er leikurinn varla eins heil- steyptur og sannfærandi í öllu, og nokkurrar áreynslu verður vart á stöku stað, enda er hlutverkið ærið vandasamt og margslungið, Ofsalegri fé- græðgi Amálíu lýsir Helga jafnan af miklum ágætum, harðýgði og kuldi þessarar.^ konu verður okkur minnis-. stæðari en ástamál hennar eða iðrun í, lokin. Sigríður Hagalín er dóttír- in unga, alvariegt hlutverk og ánægiulega ólíkt behn sem hún hefur áður túlkað. Hún reynist vandartúm vaxin, leik- ur af skilningi og brótti, og lýsir vel óholi og gremju hinn- ar ungu stúlku í fyrstaþætti: hún getur ekki sætt sig við hölvun örbirgðarinnar. Stein- dór H.iörleifsson er sonurinn sem lendir á refilstigum, og að vonum fátt nýtt í leik hans, hann hefur oftar en eimf f?inni lýst ístöðulitlum unglingum með miklum ágæt- um'. En svo eðlilegur er hann og raunsannur að manni kemur aldrei tíl hugar að hann sé að leika, ¦Þáð er ærið gestkvæmt á heimili Gennaro. við kynn- umst ekki færri en tíu ná- •grönnum hans að meira levti eða minna. Að minu viti ber hinn hrjáðiv" endurskoðaftdi Guðmundur Pálsson af þeim öllum, vel klæddur borgari þegar hann birtíst fyrst, síð- an bókstaflega rúinn inn að skyrtunni. Djúp innlifun og sönn tilfinning einkenna leik Guðmundar, við skiljum þenn- an hógværa mann allt frá fyrstu stundu, vandkvæði hans gánga okkur til hjarta. Árni Trjrggvason ávaxtar prýðilega sitt litla pund, hann er góðlátlegur lítilsigldur al- múgamaður sem aldrei getur grætt grænan eyri, heima- gangur í Napólí og Reykjavík og um allar jarðir. Þegar hann skýrir með örfáum orð- um frá skyndilegum dauða konu sinnar í, loftárás kveður vð hlátur í salnum, en ein- mitt þannig er leikrit hins ít- alska skálds. Gerfi og lát- bragð Knúts Magnússonar Helga Valtýsdóttir og Sigríður Hagalín. hæfa vel braskaranum og nautnaseggnum Errico, hann er uppskafningslegur og seyrður á svip eins og hann á að vera. Knútur hefur tæp- ast leikið jafnvel áður, bótt stundum vanti óneitanlega skerpu og skýrleik í túlkun. hans. Bílab.iófurinn er eðlilesrur í meðförum Valdimars Lðrus- sonar, einkum er. skemmtíleg- ur slióleiki hans ög algert skilrtingsleýsi er hann ræðir við Gennaro um þrá sína eftír einveru — eflaust bezti leik- ('Efri myndin) Helga Valftýsdóttir, Brynjólfur Jóhannes- son, Guðmundur Pálsson og Theódór Halldórsson. (Neðri myndin): Brynjólfur Jóhannesson og Valdimar Lárusson ur Valdimars fram að þessu. Valdimar hefur oft reynzt lið- tækur í aukahlutverkum, og hið sama má segja um Karí Sigurðsson sem fer þokkalega með hlutverk lögregluforingj- ans. Nína Sveinsdóttír er ein af nágrannakonunum, f.iör- mikil og skýrmælt og á heima í bessu umhverfi; Guðrún Stephensen virðist tílvalin frænka hennar og lýsir vel heimsku hennar og hlátur- mildi, bótt nokkur viðvanings- bragur sé k leiknum. Margrét Masmúsdóttir er ástands- stúlka búin ágætu gervi, en fer ekki nógu vel með hin fáu en fvndnu tilsvör; Aurpru Halldórsdóttur bregður aðeins fvrir í urmhafi leiksins. Theó- dór Halldórsson er gervilegur maður og geðfelldur, en lækn- islegur er hann ekki. Þegar á allt er litið er góður heildarsviour á bessari svningu. Jpn Sigurbiörnsson hefur sem. áður revnzt vand- vírkur oe- dugandi leikst.ióri. Hann þekkir liið ítalska þjóð- líf af eigin raun, leggur rika áherzlu á rétt gervi og allt umhverfi þessa fólks, hefur vakandi auga á hinum smæstu atriðum;' og misjafnlega reyndir áhugamenn njóta sín auðsæilega vel undir stjcrn hans. Bezt nýtur sín alvaran í leiknum og nægir að minna á heimkomu Gennaro, leilcs- lokin og skipti endurskoðand- ans og húsmóðurinnar. I arn- an stað eru sum hinna fi'il- mennu gáskafullu atriða ÖUU lausari í reioum, skortir nokk- uð á léttíeika og suðræna glóð, en Napólingar eru krll- aðir hávaðapnmari og fenur- lesrri öðrum ítölum, og er þá mikið saet, Sviðsmyn lir Masrnúsar Pálssonar eru ágæt verk, unnin af gerhygli og mikilli nákvæmni; tíl sannrar fvrirmvnHar er hin raunsæja og hnitmiðaða lýsing eymd- arinnar i fvrsta bættí. H"rður Þórhallsson þýddi leikritið úr frummálinu, hinni napólísku mállýzku. A. Hj. Slíkum stadreyndium verður ekki haggað Það er mjög á takmörkun- um að unnt sé að eiga orða- stað við leiðarahöfund Al- þýðublaðsins, þann sem hélt því fram fyrir skemmstu að það væri ósk og von Þjóð- viljans að Sovétríkin dræpu alla íslendinga með kjam- orkuspréngju. Slíkur málflutn- ingur sýnir í senn alger rök- þrot og það sálarlíf sem vart verður flokkað ímdir heil- brigði. Engu að síður heldur leiðarah^fundurinn áfram hliðstæðum skrifum í gær og reyrtir nú að færa eftirtalin rök 'fyrir máli sínu: ijÞjóðviljihn veit ofuivel, að varnartíð Bandárikjanna er hér ekki í árásarskyni. Hann veit einnig. að Islendingar Ijá ekki máls á því, að kjarn- orkuvoþn séu staðsett á ís- landi. Þar af leiðandi er hót- unin um kjarnorkuárás alger- lega út j hött, nema Þjóðvilj- inn telji Rússa þá rtíðiriga, að þeir mnni ráðast 'á' Island og Islendiriga !: áð- tileföislausu með stórvirkustu drápstækj- um nútímans". Allar hersitððvar f héhni eru kallaðar „varnarstöðvar", áll- ir herir í heimi eni: kallaðir „varnarlið". Ef slíkár nafn- giftir einár ætíu að vera-skjól í styrjöld væru vandamálin auð- leyst; :og hvec^staður á heims- byggðinni gæti talið sig ó- hultan. Hins vegar kunna herfræðingar ekki að gera greinarmun á vörn og árín í nútímahernaði; og er þess skemmst að minnast hvernig bandaríski „varnarherinn", sem sannarlega hyggur ekki á árás að s"gn Alþvðublaðs- ins hefur sent flugflota sína æ ofan í æ búna helsprengj- um í áttína að landamærum. Sovétríkianna — t.d. ef go;sa- flokkar hafa valdið hreyfingu á radartækium hersins. Þessir helsprengiuflokkar hafa flog- ið yfir norðurskautssvæðið og m;á. notíð aðstoðar herstöðv- arinnar á Islandi. Bn „Islendingar ljá ekki máls & því" segir Alþýðublað- ið, „áð kjarnorkuvopn séu staðsett á Islandi"; rn.ö.o. Guðmundur I. Guðmundsson ... .v, .. Framhald á 10 síðu

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.