Þjóðviljinn - 22.05.1958, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 22.05.1958, Blaðsíða 7
%$1f&)&i$&aífe4$f maí 1958 *m ÞJÓÐVILJINN (T ro^^A- Fyrir nokkru haf a tveir er- iendir f iskifræðingar látið frá sér fara álitsgerðir, sem snerta íslenzkar. fiskveiðar, og þykir mér hlýða, að fara um þær nokkrum orðum" auk hugleið- inga minna um fiskveiðar okk- ar almennt og þau skilyrði, sem íslenzkar hafrannsóknir hafa átt við að búa. Annar þessara fyrrnefndu m«m>»u.^..- manna er A. D. Mclntyre, fiski- íræðingur í Aberdeen. Hann hefur umsjón með flatfiskrann- sóknum Skota og hefur um árabil rannsakað lúðu frá ís- Þetta er hið nýja hafrannsóknaskip Norðmanna, Johan Hjort, en það var tilbúið í marz s.l. landsmiðum. Eins og mörgum f sumar á það m.a. að rannsaka síldardreifingu austan 1 slands og þorskgengd við Austur-Ctræn- Skotar ian^ Skipið ber nafn prófessors Johan Hjort, er var einn af bráutryðjendum fiskifræðinnar. mun kunnugt, reka töiuverða lúðuveiði við ísland, '';pg'.er aðalveiðisvæðið á könt- unum og álunum undan suð- vesturströnd landsins. Þessar veiðar hafa oft gefið góða raun, t.d. var árið 1947 um 19% alls lúðumagns í Evrópu veitt á fs- landsmiðum. Lúðuafli Skota hér við land hefur verið mis- jafn frá ári til árs, eins og jafnan er við allar fiskveið- >ar; fyrir stríð náði hann há- marki 1936 og svo aftur 1948 og.1949. Jafnhliða lúðuveiðun- um hér víð land stunda Skotar lúðuveiðai- við Færeyjar, og fyrir réttum tveim árum spáði Mclhtyre um framtíðarafla þar [(Wprld Fishirig, maí 1956). Nú er.... hins vegar,, vitað að, sam- þand er á milli færeyska og íslenzka. lúðustofnsins, eg af þeim sökum hefur þessí spá- dómur þýðingu fýrir okkur. Mclhtyre bendir'á, að lúðuafli skozkra togara við Færeyjar hefur stöðUgt áúkizt síðan 1951, óg ' varð 1955 sá mesti 'sem orðið hefur á þessari öld. Línuveiðarnar byggjast" hins vegar á eldri fiski en togveið- arnar, og af þeim sökum gæt- ir þessa hámarks síðar við línuveiðarnar. Mclntyre spáir þvi, að upp úr 1957 verði tölu- verð laflaaukning á lúðuveið- um með linu við Færeyjar. Hann bendir á, að lúðuafli við ísland muni einnig fara vax- andi eftir 1957, vegna þess sambands sem sé milli þess- arra tveggja stofna. Lúðuveið- ar okkar sjálfra hafa ætíð ver- ið smávægilegar miðað við lúðu- veiðar erlendra þjóða á fs- landsmiðum. Árið 1955 veidd- um við rösk 400 tonn af lúðu, en Bretar veiddu rúm 1200 tonn af lúðu við ísland það ár, og Þjóðverjar veiddu svipað magn. Það er hins vegar eftirtekt- arverð staðreynd, að meðan Skotar stunda nú lúðuveiðar hér við land með hámarks- árangri, er ekkert íslenzkt skip ^ert út á lúðuveiðar. Sýnir fátt beíur einhæfni íslenzkra fisk- veiða. I Hinn . erlendi f iskif ræðingur- inn, sem hefur látið uppi á- lit, sem snertir íslenzkar fisk- veiðar er Finn Devold, en hann er yfirmaður síldarrannsökn- anna norsku. Aður en ég geri grein fyrir skoðunum Devolds, vil ég taka fram, að hann leggur áherzlu á, að þær séu aðeins hugmynd- $r, sem að mestu byggist á rannsóknum annarra fiskifræð- inga en hans sjálfs. ', Eins og kunnugt er kemur síld á hverjum vetri, venjulega í janúar, dnn til norsku strand- arinnar til hrygningar. , . Þessi síld kemur frá víðáttu- frá Islandsmiðum, Jan Mayen, Færeyjum o.s.fry. Síðast lið- inn vétur var þessi hrygnirigar- ganga óvenjuiega seint á ferð^ inni, og Devold hugsar sér, að það geti haft mjög alvarlegar afleiðingar (Dagbladet, 15. hrygna að haustlagi í stað janúar. Þegar hún kæmi til sinna gömlu hrygningarstöðva við Vestur Noreg að haustlagi, væri ástand sjávar þar ólikt því sem er í janúar og mjög óhagstætt til hf-igningar. Kunni . en lítið hefur fundizt hér af þeirri síld, sem merkt hefur verið í Noregi. Ekki er mér kunnugt um fullnægjand.i skýr- ingu á þessu fyrirbæri, en dr. Hermarin Einarsson hefur bent^ á að svö virðíst' sem síld sú Ingvar Hallgrímsson, fiskifrœ&ingur: Vandamál ..ic 3ÍJ Cf febr. 1958). Þegar hrygning'- unni er lokið leitar síldin til hafs til hinna miklu rauðátu- svæðá Norður-iAtIanzhafs,ins, þar sem hún fitar sig yfir sum- arið og undirbýr hrygningu næsta árs. Eitt þessara rauð- átusvæða eru miðin norðan ís- lands, og er rauðátan þannig undirstaða síldveiðanna fyrir norðan land. Þegar síldin, sem í vetur hrygndi við Noreg, leit- ar út frá norsku ströndinni, et hún mun seinna á ferðinni en venjulega, sökum hinna síð- búnu hrygningar þar. Vegna þess gerir Devold ráð fyrir að hugsanlegt sé, að hún muni strax rekast á mikið átusvæði undan Noregsströndum og þar af leiðandi ekki leita vestur á bóginn, hvorki til Jan Mayen, Færeyja né fslands. í framhaldi af þessu bendir Devold á, að fari svo, sem hér hefur verið lýst, þroskist kyn- færi síldarinnar fyrr en ella, og verði hún þá tilbúin til hrygningar þegar í október..-, nóvember í haust, í stað janú- ar eins og venj a er. Telur Devold, að hrygningar- svæðið við Noreg muni jafn- velfærast frá Vestur-Noregi til Norður-Noregs. Að lokinni hrygningunni við Norður-Noreg í október-nóvember mun síldin. leita til hafs og þá á ný halda til átusvæðanna við Færeyjar, Jan Mayen og ísland (þ.e. 1959). Devold hugsar sér enn- fremur, að upp frá þessu kunni hrygning norsku síld,arimiar að færast. fram um nokkra miklU:.hafsvæði vestan Noregs, mánuði, þ.e.a.s, :að• hún: muni •"'¦ '.' i$B % . síldin því að lejtgfSuður á bóg- inn, ,tii SuðUr-Noregs og vest-*- urstrandar S^ðþjóðar og hrygna þar í hagstæðum sjó. Devold béndir á,-'áð við Noreg og Svíþjóð hafi skipzt á síldar- og síldarleysistínfaDÍl. Við Nor- eg hafi síldartímabilin aldrei; staðið lengur en 70 ár, en nú hefur mikil síld verið þar ó- slitið síðastliðin .61 ár, en nú kunni sú dýrð senn að vera á enda. Við Svíþjóð hefur hiris vegar verið mikið sildarleysi síðan 1897. Eins og getið var í upphafi er hér um að ræða hugmyndir eins vísindamanns, en enga vissu. Samt er ekki úr vegi, að gera sér lítilsháttar hug- mynd um, hvaða áhrif þetta kynni að hafa á íslenzkar síld- veiðar. Öllum er kunnugt að síldarmerkingarnar, sem dr. Árni Friðriksson hóf hér við land, hafa sýnt, að samband er á milli norsku síldarinnar og Norðurlandssíldarinnar. í höfuðatriðum er þetta sam- band þannig, að síld gengur frá Norðurlandsmiðum til Nor- egs og hrygnir þar, og kem- ur næsta vor til Norðurlands- miða í ætisleit. En þar eð Norð- urlandssíldin ,. er blanda ís-r lenzkrar og norskrar síldar á þetta aðeins við . um, hluta Norðurlandssíldarinnar. Hinn hlutinn hrygnir í íslenzkum sjó. Endurheimtur. merktrar Norð-: urlandssíldar hafa hins vegar verið þannig í aðalatriðum, að mikið af síld merktri við Norð- urland hefur /undizt við Noreg.i ctc: "¦ er gengur frá íslandi' 'til' Noregs eigi várt afturkvæmt á íslenzk 3 fiskímið. Ef svo er,,'er hér mik- \ il alvará á ferð. I Ef tiigéta Finn Devolds reyn- " i -¦. ¦ ¦' ¦ ¦. i ist ' rétt, að norsk sild muni ' ekkí ganga til fslands í ár sök- urri Kin'ar síðbúriu hrygning- ar við Norég, vaknar sú spurn- ing, að hve niiklu leyti þetta kunni að hafa áhrif á síídveið-; arriar, fyrjr ribrðán næsta sum- ár. ._,,... Til a# glöggya pkkur á þessu skutum. yið athuga lauslega :. endurheimtur síldarmerkja yið. . N^orðurland.....á síðast liðnu. sumrí.. Alls furidust, við Norðr urland 508 síldarmerki í fyrra, en þa,r af voru aðeins 8 kom- in frájNoregi, hin ,500 voru úr , síld merktri hér við land. Af þessu, yirðist auðséð, að síld- veiðarnar fyrir norðan hafi í: fyrrasumar byggzt- að lang- : mestu. leyti á íslenzkri síld. Hafí: : .ásjenzki síldarstofninn ekki orðið fyrir neinu yerulegu skakkafaBi síðan í fyrra, virð- ist ekki ástæða til að ætla, að ¦-.¦.;¦'.. Ingvar Hallgrúnssón 'Síldveiðarnar fyrir norðan þyrftu • að bregðast, þótt norsk síld kæmi ekki á riiiðin. 'Þess er skylt að geta hér, að í viðtali, sem síðar birtist við Devold (Fiskaren, 12. 3. 1958), virðist hann ekki gera ráð fyr- ir jafn ialvarlegum afleiðingum hianar siðbúnu hrygningar við Noregqg fyrr var nefnt, en það sýnir, l.ióslega, hve mikið ,vantar á, að við skiljum til fulls líferni þessa fisks, sem stór .hluti afkomu okkar bygg- ist á, ; , .JJm miðjan marz 1956 tók til starfa, ¦ í Vadso í Norður-Nor- egi ný::.fiskimjölsverksmiðja til lóðnuyinnslu. Um miðjan júli ,:það ,áx: höfðu, verið unnir um 7 hundruð þús. hekótlitrar loðnu í Norður-Noregi. Verksmiðjurnar greiddu 9 norskar krónur pr. hektólítra, eða röskar 6 rhiljónir norskra króna fyrir a'la loðnuna. Er loðnuveiðunum lauk, síörfuðu' verksmiðjurnar að bræðslu síldar. Hér við land er mik'ið . um loðnu, sérstaklega á vorin og fram eftir sumri, er hún leitar að landi til hrygningar „í þéttum torfum, sem ná yfir löng svæði, jafnvel tugi kíló- metra", eins og Bjarni Sæ- mundsson segir i „Fiskunum". ÞíU y--5^-"--\ rýti loðnuna mc5 f"í3'"i ábatV. er húr. að- éins veidd hér lítils háttar til beitir. Svipaða sögu má segja.,um háhyrnuna. Amei-ískir. flug- menn hafa verið fengnir til;að skjóta hana úr flugvél.um.^.en á sama tima komu .norskir út- gerðarmenn í Álasundi íram með þá tillögu, að fá lsyfi ís- lenzku ríkisstjómarinnar ti 1 að nýta háhyrnu innan íslenzljíar landhelgi. Norðmenn nýta einn- ig háf, sem tæpast er hirtur' hér við land. Nýlega er þorskur farinn að hrygna við Austur-Grænland, , og hefur forstjóri íslenzku hafrarinsóknanna, Jón Jpnsson, iiskifræðingur, bentá, að hluti hansmuni vera af íslenzkum lUppruna, þ.e.a.s. horfið-frá ís- landsmiðum til hrygeirígar við Austur-Grænland og dr., Jakob Magnúson telur, að yfir sum- arið..; mætti jafnverl,.,rTstunda þarna þorskveiðar með línu. Hvað skarkolaveiðarnar. snert- - ir, er ástandið svipað. Árið 1955 veiddu íslendingar um 260 tonn af skarkola, en sama ár veiddu Bretar tæp 7 , þús. tonn af skarkola á okkar mið- !::U«1 Með þessu hef ég reynt , að "benda á » einhæfni íslenzkra fiskyeiða. . Síld hefur brugðizt hér í mörg ár og valdið gífur- .legu efnahagstjóni fyrir alla landsmenn. En ef þorskurinn brygðist líka ár eftir ár? Hvar værum við þá stödd? Einhæfni fiskveiða okkar er slík, að við myndum vart rísa undir því tjóni, þar sem engar . aðrar veiðar gætu bætt upp tapið. Virðist fyllilega vera tími til þess kominn, ¦ að. hugsa alvarlega til meiri fjölbreytni við íslenzkar fiskveiðar. Það hefur lengi verið tíraum- ur íslenzkra fiskifrseðinga að við eignuðumst. íslenzkt haf- rannsóknaskip. Hafa verið gerð- ar margar tilraunir í þá átt, tillögur verið bomar fram á Alþingi, e,n allt komið fyrir ekki. Þegar „María Júlía" var byggð' laust eftir stríð, var að vísu sköpuð aðstaða fyrir ein- földustu fiskifræðilegar athug- anir, en skipið er hvorki byggt sem hafrannsöknaskip né held- ur rekið af Fiskideild Atvinnu- deildar Háskólans. Árið 1953 voru sett síldarleitartæki í varðskipið Ægi, sem þá var 24 ára gamalt skip. Siðan hefur innréttingum skipsins verið breytt, þannig að þar má telja þolanlega aðstöðu til einstakra rannsókna, þrátt fyrir mikil þrengsli. En viðunandi haf- rannsóknáskip verður Ægir aldrei. Skipið hefur ekki verið rekið sem hafrannsóknaskip, heldur hefur Landhelgisgæzlan leigt atvinnumálaráðuneytinu skipið, og hefur svo ráðvmeyt- Framhald á 10. síðu. ,

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.