Þjóðviljinn - 06.11.1958, Blaðsíða 3

Þjóðviljinn - 06.11.1958, Blaðsíða 3
I Fimmtudagur 6. nóvember 1958 — ÞJÓÐVILsJINN — (3 Bretar reyna að hindra endurnýjun Sovézk myndlistarsýning verð- íslenzka togaraflotans ~, , ,n , . ,_;¦.;.-/ . ur opnuð her i Heykjavak i dag Framhakl af 12. síðu. verður afhent íslendingum formlega nú 10. nóv. og ann- að skipið 12. nóv. Gengið hef- Úr verift frá formlegu láni í sambandi við kaup á þessum skipum, um 50 millj. kr. er- lendu Iáni tíl 12 ára, miðað við 2^4% vexti. Má því segja, aft þessi þáttur málsins hafi verift Ieystur að fullu, og ég hygg að verulegu ley<i sé leyst úr því sem mesÍMr áhugi var' þá uppi um, en þaft var aft auka nokkuð við fiskiskip- in í þeim byggftarlögum úti á landi, sem verst voru sett meft öflun hráefnis til heima- atvinnu. Eftir stendur þá sá hlutinn, sem snýr að kaupum á hinum 15 stóru skipum, en ríkisstjórn- inni þótti rétt að halda áfram við þá ákvörðun, að slík. skip yrðu keypt, enda hefur nú'dreg- izt um alllangan tíma að ganga til þess að endurnýja togara- flotann og kaupa stóra togara í skarð þeirra sem jafnamheltast úr lestinni. Tíu fyrstu mánuðina eftir að heimild Alþingis var veitt, í árslok 1956, var unnið að undir- búningi að framkvæmdum í þessum efnum, og ég held að enginn ónauðsynlegur dráttur hafi orðið á þeim undirbúningi. Það þótti nauðsynlegt að leita álits sérfróðra manna um það, af hvaða stærðum og gerðum þessi skip teldust vera hentug- ust fyrír fslendinga, eíns og nú háttaði, og því var skipuð sér- stök fimm manna nefnd lands- þekktra togaraskipstjóra og leit- að álits þeirra um stærð þess- ara skipa og gerð. Þessi nefnd vann að málinu um nokkurn tíma. Síðan var skipuð þriggja manna nefnd sér- fróðra manna um skipabygging- ar. Þar var tilnefndur sem for- maður skipaskoðunarstjóri Hjálmar Bárðarson, og með hon- í dag kl. 6 verður opnuð fyrir almenning sýning á myndlist frá Sovétríkjunum í húsi Þjóðminjasafnsins. Á sýningunni eru um 200 myndir, myndskurður, stein- prentun og málmrista gerðar síðustu tvö eða þrjú árin. í skiptum fyrir þessa sýningu munu íslenzkir listamenn senda sýningu til Sovétríkjanna. Á þessari sýningu kemur ekki fram nema lítill hluti þess, sem fremstu listamenn Ráð- málmristu hafa látið frá sér stjórnarrJkjanna á sviði mynd- skurðar, steinprentunar og togarakaupa eða hvort hún hefði tryggt sérján til framkvæmd- anna. Það var þá upplýst, að stjórnin hefði ekki talið tök á því að út- vega lán fyrir kaupunum nema í beinu samhengi við það hvar skipin yrðu smíðuð, og að reynt yrði að fá þær stöðvar, sem líklegastar væru með hentugan afgreiðslutíma og sanngjarnt verð á skipunum, til þess að beita sér fyrir því, að við fengj- um nauðsynlegt lán til fram- kvæmdanna í heimalandi sínu, þegar það lægi raunverulega fyr- ir, hvaða skipasmíðastöðvum við helzt vildum hallast að. Það hafði fram að þessum tíma nokkuð verið athugað, hvaða lánsmöguleikar væru fyrir hendi, og í nóvembermánuði 1957 þá var það einnig upplýst hér, að fyrir lægju hjá ríkis- stjórninni nokkur tilboð um lán til þessara framkvæmda. Að vísu væri það svo, að dómi stjórnarinnar, að þessi láns- tilboð væru ekki nægilega góð, og hún mundi því vilja vinna að því áfram að fá hagstæðari lán, en treystandi á það, sem þegar lægi fyiir í málinu, hefði , hún nú tekið ákvörðun um að • mVndinni sJásí sovétlistamennirnir O. Véreski og N. senda út samninganefnd tii þess Sokolava par s/em pou eru stödd í oogasal Þjóðminja- að semja um byggingu skip-i safnsins, en pau hafa dvalið hér að undanförnu við upp- anna, þó að endanlega hefði ekki verið gengið frá lánum, en með þá lánsmöguleika í huga, sem þá lágu fyrir. Á þessu tímabili höfðu borizt tvö lánstilboð frá Bretlandi, eitt frá Belgíu og tvö frá Vestur-Þýzkalandi. Framhaldið varð svo það, að snemma á árinu 1958 eða skömmu eftir að þetta hafði verið rætt hér á Alþingi, var togarakaupanefnd, sem skipuð hafði verið af ríkisstjórninni, send út til þess að festa kaup á a. m. k. átta af þessum skipum nú þegar og tryggja á þann hátt afgreiðslu þeirra eins fljótt fyrir íslendinga eins 02 tök væru á, þó að áfram stæðu að setningu á sovézku myndlistarsýningunni. um voru í nefndinni Erlingur I fullu skuldbindingar stjórnar- ÞorkeJsson vélfræðingur, sá maður sem mest hefur haft með að gera byggingar allrá þeirra stóru togara, sem íslendingar hafa keypt eftir stríðið, og þriðji maðurinn í nefndinni var svo einn af þekktustu togaraskip- stjórum landsins, Sæmundur Auðunsson. Þessari þriggja manna nefnd var falið það verk að útbúa ná- kvæma útboðslýsingu af skipun- um, svo að hægt værj að leita tilboða hjá ííllum 'helztu og þekktustu skipabyggingarstöðv- um, sem við höfum skipt við, og þá auðvitað að sjálfsögðu stuðzt við það meginálit, sem fyrir lá frá togaraskipstjóranefndinni, um það hvað mundi vera hag- stæðast fyrir okkur um stærð og gerð skipanna í aðalatriðum. Þessi nefnd sendi svo f. h. ríkisstjórnarinnar út tilboð til sextán skipabyggingastöðva, 28. júní 1957 og í októbermánuði 1957 höfðu borizt föst tilboð frá 9 þekktum skipabygginga- eða togarabyggingastöðvum. Frá þessu var m. a. skýrt hér í að- alatriðum á Alþingi þegar fyr- irspurn um sama efni og þessi var hér til umræðu í nóvember- mánuði 1957, en þá var um það spurt, hvort ríkisstjórnin hefði . ekki þegar tekið lán til þessara innar um það að kaupa samtals 15 skip. Það verftur aft segja það eins og er, að þær vonír, sem tengdar voru við þau láns- tilboð, sem fyrir1 lágu, hafa brugðizt aft verulegu leyíi, og komu til þess eflaust nokkuð sérstakar ástæður. Þaft kom sem sé mjög greini- lega fram þegar á áttí að herða, aft vifthorf allt í Bret- landi gerbreyt(1ist með tilliti til þeirra átaka, sem þá voru í aðsigi og þegar orðin varð- andi landhelgismálið, og fór það í rauninni ekkert dult, að með því, — með ákvörðun í landhelgismálinu hefðu all- ir möguleikar okkar til lána í Bretlandi farift út um þúf- ur. En áfram hefur svo verið unn- ið að því að fá slík lágmarkslán, sem stjórnin hefur talið, að ó- hjákvæmilegt væri að hafa til þess að byggja kaupsamning á, og nú um skeið hafa þau mál aðallega verið í höndum aðal- bandastjóra Seðlabankans, sem hefur farið nokkrar ferðir út og m. a. að undanförnu unnið að því að fá endanleg úrslit í því, hvort hægt væri að fá talið er, að sé algert lágmark fyrir okkur, til þess að vogandi sé að gera kaupsamning. A þessu stigi vil ég ekki segja neitt um það, hvort það reynist svo, að þau lánstilboð, sem okk- ur höfðu borizt og sum hver hafa brugðizt, t. d. tilboðin frá Vestur-Þýzkalandi reynast verða nægjanleg til þess að fært þyki að semja þar um byggingu skip- anna, en væntanlega fæst úr því skorið mjög bráðlega. Það þarf svo í rauninni enginn að vera hissa á því, þegar það er haft í huga, sem við höfum mátt heyra síðustu mánuðina í sambandi við D landhelgisdeilu Okkar, þó að það geri vart við sig í ýmsum efnum, varðandi viðskipti okkar við þær þjóðir, sem við eigum þar einkum í deilu við. Það er þannjg stað- reynd, sem við stöndum frammi fyrií-, að í sumum þessara íanda og þá fyrst og fremst í Bret- landi, hefur þetta verið tekið upp á þá lund, að það, sem áður hafði verjð boðið, það er nú aftur tekið, og þeir möguleikar virðast því ekki vera lengur fyr- ir hendi, og verðum við að sjálf- sögðu að sætta okkur við það. Það mun verða unnift að því eins og kostur er að fá úr bví skorið, hvort hægt er að fá nauftsynleg lán til þess- ara skipakaupa, á þeim slóð- um þar sem fyrirhugað haffti verift að fá sjkipin byggð. Reynist það ekki fært aft fá þessi lán, er1 vítanlega ekki um antnað að ræða en að leita nýrra fanga í þeim eí'iium og sjá, hvaða möguleikar gefast þá í öðrum löndum en þeim, sem við höfum leitað til í sambandi við byggingu á þessum stóru skipum. Eg held, að þessi atriði upplýsi öllum meginatriðum, hvað ara árið þá hefur fyrst og fremst staðið á því að fá þau lán, sem álitið hefur verið, að kaupin yrðu að byggjast á. Við áttum þess kost að fá einn- ig lán fyrir þessum stóru skipum á svipaðan hátt eins og við fengum fyrir minni skipunum, en það voru miklir örðugleikar á því að ætla að fá hvoríveggja skipin byggð í sömu stöðvum á sama tíma. Auk þess kusum við heldur, á meðan lánsvon var þar uppi, að leita eftir smíðum á skipunum í þeim byggingar- stöðvum, þar sem við vorúm fara síðustu tvö eða þrjú árin. En þó að sýningin sé ekki mik- il að vöxtum og taki ekki til nema svo sem 200 listaverka, ætti hún að geta orðið sýning- argestum til nokkurrar glöggv- unar á því, sem helzt einkennir þessa tegund sovézkrar mynd- listar. Mismunandi þjóðerni. I fyrsta lagi ber að vekja athygli sýningargesta á mis- munandi þjóðerni þeirra lista- manna, sem myndir eiga á sýn- ingunni. Hér eru ekki aðeins listamenn frá Moskvu og Len- ingarði, heldur einnig frá ýms- um lýðveldum Ráðstjórnarsam- bandsins. Þessi fjölbreytni í þjóðernislegu tilliti er eitt helzta einkenni sovézkrar JistT.. ar, og vinátta sú, er tengir saman ráðstjórnarþjóðirnar, er jafnframt undirstaða sovézkra lífshátta, menningar og lista. Annað, sem einkennir so- vézka Hst, er náið samband hennar og þjóðlífsins. Meðan stóð á styrjöldinni móti fasism- anum (árin 1941-1945). gerðu sovézkir myndlistarmenn fjölda ágætra listaverka, sem unnu sér hylli þjóðarinnar, urðu henni hjálp og hvöt í barátt- unni og héldu á lofti minning- unni um afrek hennar í starfi og stríði. Skopmyndagerð var mjög beitt gegn fasistum Hitl- ers. Á þessum árum urðu til býsna margar svartlistarmynd- ir, sem þiónuðu þeim göfuga tilgangi að stæla þjóðina í bar- áttu hennar. Á árunum eftir stríðið, er friðsamleg starfsemi hófst að nýju i landinu, hófst ný mjög víðtæk þróun í! öllum greinum myndlistar. Eins og sjá má á sýningu þessari, er listamönn- um mjög hugleikið að lýsa hin-. um starfandi stéttum, verkalýð, bændum og menntafólki, sem nú eru að skapa hið nýja þjóð- félag. Auk þess sjást hér all- kunnugir fyrir um byggingu svona stórra skipa, og því var' mgrg Verk, er sækja sér efni það reynt til þrautar. slík lán til þessara kaupa, sem ; gerzt hefur í málinu. En nú síð- En það er mín skoðun, að fáist ekki úr því skoiid nú næstu daga, hvaða möguleik- ar eru fyrir herdi til þess að fá skipin smiðuð þar og nauð- synleg lán þar til smíðanra, þá hljótum við nú, einmitt þeg- ar smiði iiihnii skípanna er að verða lokið, aft snúa okk- ur til þeirra aðila, sem við vitum, að við mundum geta fengift hjá nauftsynleg lán til byggingar skipanna, og fram- kvæma á þann hátt endumýj- nn stðru togaranna, sem orft- in er knýjandi nauðsyn fyrir efnahagslif okkar. Magnús Jónsson talaði tvisvar og Sigurður Bjarnason einu sinni, og höfðu hinn mesta á- huga á togarakaupunum og láns- útvegunum. Lúðvík minnti þá á að ekki hefði flokkur þeirra tek- ið því vel, er lán var tekið til að borga minni togarana í Aust- ur-Þýzkalandi. Spurði hann hvort þeir félagar vildu nú sanna áhuga sinn fyrir málinu með því að lýsa yfir stuðningi við það að lán yrði tekið til að greiða stóru skipýn á sama stað, ef lán reyndust ófáanleg á Vest- urlöndum. Svaraði Sigurður við í sögu þjóðarinnar eða feg- urð náttúrunnar. Ik^arkmið listarinnar þjónusta við fólkið. Rausæisstefna sovézkra lista- manna er ákjósanlegur jarð- vegur sjálfstæðs einstaklings-, eðlis og skapandi fjölbreytni samkvæmt tilgangi og mark- miði listarinnar, sem er þjón- usta við fólkið. Áhorfandinn endurgeldur listamanninum með ást sinni og lifandi áhuga á má efnum listarinnar. Lista- maðurinn finnur til ábyrgðar gagnvart fólkinu, sem á að njóta listar hans. Tengsl hans við líf fólksins er honum upp- spretta andagiftar og hug- myndaauðlegðar. Bjarnason því ekki, en lét nægja að lýsa ánægju sinni yfir þvi að minni skipin hefðu verið fengin. Lúðvík minnti einnig á að ekki væri áhugi Sjálfstæðisflokksins fyrir togarakaupum alltaf jafn brennandi. Þegar rætt hefði ver- ið um togarakaupin á Alþingi hefði-einn aðalforingi Sjálfstæð- isflokksins risið upp og lýst þvS yfir að hann væri andvígur þvi að lagt væri kapp á að kaupa. nýja togara til landsins.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.