Þjóðviljinn - 19.12.1958, Blaðsíða 8

Þjóðviljinn - 19.12.1958, Blaðsíða 8
8) — ÞJÓÐVILJINN — Föstudagur 19. desember 1958 RUÓÐVIUINN Útgefandl: Samelnlngarflokkur alWSu — Sosiallstariokkurinu. — RltstJOrar Magnús KJartansson, Sigurður Guðmundsson (áb.). - Fréttaritstjóri: J6n BJarnason. - Blaðamenn: Ásmundur Sigurjónsson, Ouðmundur Vlgfússon, fvar K Jónsson. Mattnús Torfi Ólafsson, Sigurjón Jóhannsson. SigurSur 1L mSWófsson. - Auglýsingastjóri: Guðgeir Magnússon. - Ritstjórn, af- Breiðsla. auelýsingar, prentsmiðJa: Skólavörðustig 19. - Slml: 17-500 (8 HnurV — Áskriftarverð kr. 30 á mán. i Reykjavik og négrennl; kr. 27 ann- ersstaSar. - LausasöluverS kr. 2.00. — Prentsmiðja ÞJóðvilJang. fc- Gjaldþrot Sjálfstæðisflokksins T*ess munu fá eða engin dæmi >"• ag útkoma af stjórnar- myridunartilraun hafi orðið tneð jafn aumlegum hætti og sú sem Ólafur Thórs hefur fengizt við unda'nfarna Tiíu -áaga og nú er lokið. Ólafur var sem formaður stærsta stjórnmálaflokksins og eina stjórnarandstöðuflokksins beð- inn að gera tilratm til mynd- unar meirihlutastjórnar eftir að Hermann Jónasson hafði beðizt lausnar fyrir sig og ráðuneytið. Ólafur tók sér nokkurn umhugsunarfrest og rnun þá hafa kannað máhð innan eigin f'okks og eitthvað rastt við stjórnmálamenn úr öðrum flokkum. Niðurstaðan varð sú, að Ólafur tilkynnti forseta íslands að hann væri reiðubúinn til að reyna stjórn- armyndun og var síðan falið hlutverkið á hendur. Ifjær tilraunir Ólafs Thórs *• sem hefjast að þessu loknu -eru nokkuð óvenjulegar. Lít- ill tími fer í viðtöl við aðra flokka en því meiri í löng og ströng fundahöld innan Sjálf- stæðisfloksins. Ólafur ræðir . fyrst stutta stund við viðtals- nefndir hinna stjórnmálaflokk- anna 12. og 13. desember. Á þeim fundum kom skýrt fram að ekki hafði Sjá'fstæðisflokk- . urinn neinar tillögur fram að færa og kunni engin ný ráð. Upp úr þessu hófust hin löngu fundahöld í Sjálfstæðis- flokknum, sem stóðu óslitið yfir á laugardag, sunnudag, jmánudag og þriðjudag. Að þessu stranga f undarhaldi loknu áttu Clafur Thórs og Bjarni Benediktsson stutta . f undi með f ulltrúum hinna stjórnmálaflokkanna; Enn hafði . Sjálfstæðisflokkurinn engar skriflegar tillögur fram að færa, aðeins íakmarkaðar irunnlegar hu£myndir, sem for- kólíar hans vissu fyrirfram að ekki gátu orðið grundvöllur neinna alvarlegra viðræðna eða tilrauna tíl stjórnarmynd- -unar. Að því loknu gafst Ólaf- ur Thórs gjörsamlega upp og • tilkynnti f orseta getuleysi sitt. W7ngin tilraun skal hér gerð ¦"¦^ til að spá því hvað nú taki .við. En eitt er ljóst. Og það .er það, að ráðleysi og stefnu- leysi Sjálfstæðisflokksins er .hið sama hvort sem hann hef- ur hin margumtöluðu „gögn" í efnahagsmálunum í höndum eða ekki. Hingað til hefur til- löguleysi flokksins í vanda- ¦ máiunum verið afsakað með því að hann skorti nauðsynleg- ar upplýsingar um hið raun- . verulega ástand efnahagsmál- anna og að hann hafi ekki haft í höndum skýrslur og útreikn- inga sérfræðinga ríkisstjórnar- innar í þeim málum. Hvort sem menn hafa tekið þessar afsakanir Sjálfstæðisflokksins gildar eða ekki er hitt ljóst að nákvæmlega er eins ástatt fyrir flokknum eftir að hann hefur fengið öll gögn og allar skýrslur í hendur og meðan hann var án þeirra. Hann er jafn umkomulaus og van- megna í tillögugerð um lausn efnahagsmálanna hvort sem hann verður að byggja á brjósfviti og persónulegri þekk- ingu e-ða hefur öll gögn undir höndum. ft af fyrir sig er það þarf- le/jt að þetta skuli hafa komið skýrt fram. Nú er ekki um það að deila, að Sjálfstæð- isflokksins vill fram í rauð- an dauðann leyna stefnu sinni og tillögum. En getur þjóðin 'tekið slíkan dtjórfrimálaflpkk aivarlega? Hefur hún með stjórnmálaflokk að gera sem neitar að gera þjóðinni stefnu sína í stærstu vandamálunum kunna, en kýs í þess stað að ala á óábyrgri kröfupólitík úr öllum áttum og stunda skaðleg- asta niðurrifsstarfið? Getur al- menningur tekið þann flokk alvarlega sem þannig hagar sér og gefst svo hreinlega upp án þess að leggja fram neitt jákvætt til málanna þegar hann fær tækifæri til að taka að sér forustuna? "V^msir munu nú velta slíkum "¦• spurningum fyrir sér. En augljóst er að í Sjálfstæðis- flokknum hafa nú orðið harð- vítugar og langvarandi deilur um hvernig flokknum bæri nú að haga sér. Ábyrgðarlausustu nazistaöflin í flokknum hafa fengið því ráðið að engin stefna er mörkuð og engin alv- arleg tilraun gerð til að mynda ábyrga meirihlutastjórn. Þessi öfl vilja halda áfram takmarka- lausu lýðskrumi en engin úr- ræði boða. Mat þeirra er að slík vinnubrögð henti flokknum bezt og séu líklegust til að safna um hann fylgi! Þessi öfl báru þá menri ofurliði sem ekki hafa trú á að slík vinnu- brögð henti til langframa og vildu láta flokkinn marka á- kveðna stefnu og leitast við að fylgja henni fram. Við þessar aðstæður g"«i?t Ólafur Thors upp án þess að gera nokkra umtalsverða tilraun til við- ræðna við aðra flokka. En í þeim málalokum er fólgin raunveruleg gjaldþrcrtsyfirlýs^ ing Sjá'fstæðisflokksins. Þessi stóri stjórnmálaflokkur stend- ur nú frammi fyrir þjóðinni úrræðalausari en nokkru sinni fyrr. ..Það er árangurinn af hinum misheppnuðu „tilraun- um" ¦ tólafs Thórs til myndun- ar meirihlutastjórnar. <•• Jur fylgsnuni fyrri aldar" Jón Helgason: Islenzkt mannlíf. I. — 224. bls. — Halldór Pétursson teiknaði myndirnar. — Iðunn, Valdimar Jóhanns- son, 1958. Bókin flytur 11 þœtti af íe- lenzku mannlífi á síðustu öld, en einn gengur fram á hina annað veifið; málfarið er ein- staklega hettbrigt, En þó finnst mér það varða mestu, hve höfundur auðsýnir sagn- fræðilegum staðreyndum mikla virðingu. Á undanförn- um árum hefur vaðið hér uppi blaðamennskusagnfræði, þar sem aðalatriðið hefur ver- ið að sviðsetja liðna atburði með allrahandana kúnstum, gera einföld efni dramatísk og stórkostleg og draugaJeg, spinna upp margvíslegt slúð- ur allt í kringum þá — þann- ig að maður veit aldrei hvað er satt og hvað er logið. En Jón Helgason er trúrri eann- fræðinni en „listinni", og fyr- ir það skal honum þakkað. Sagnfræðilegur hálfskáldskap- ur er einhver auvirðilegasta bókmenntagrein undir sólinni; í sagnfræði eiga staðreyndir að tala. Þættirnir eru misjafnir, efni þeirra misjafnlega merkilegt. Sumt af því verðskuldar tæp- lega að vera hopsað í mymílar- legri bók. Kaflarnir af svart- hakshreiðrinu í Hvitá, Þor- grími Hermannssyni, ógnvaldi á Kiaiamesi og söðlasmiðn- um í Klattau eru ekki mikile- háttar frá neinu s-iónarmiði; og þeim, sem lásu Skrifaramt á Stapa í fvrra, mun ekki fmn-. ast mikið tiL um Sigríðar- skiptin í Lannrarnesi — þátt- urinn er .ns.lágUT.- Það vill svo til að mér finnst lengstu þættirnir be?tir: Jómfrúrnar í Revkiavík,- Oddrúnarmííl og \imfram allt: T>esrar SalóstiOH. sniókónprnr ffpddist á Hnjúkis- hlaði. Þeir'. káfTar, sem Jón Helsason ritar beíita,- eiga heima i iirvaH íslenzkra sagnaþátta af þessu tagi. B,B. Jón Helgason tuttugustu. Sumir þeirra hafa áður birzt í blaðinu Frjálsri þjóð, en aðrir koma nú fyrsta sinni fyrir sjónir almennings. Höfundur hefur sótt heimildir sínar í sálnaregistur og prest- þjónustubækur, bréfasöfn, dómskjöl, handrit í Lands- bókasafni, biöð og prentaðar bækur — og ennþá víðar hef- ur hann leitað fanga. Þætt- irnir eru af ýmsum toga. Bók- in hefst á frásögn af jómfrún- um í Reykjavík um 1830, ástafari þeirra og lausaleiks- krógum. Það mun mörgum finnast langskemmtilegasti kafli hennar — fróðir menn segja mér, að lagleg frásögn af óskírlífi annarra gangi næst því að stunda það sjálf- ur. Næsti þáttur segir af því, er svarfdælsk stúlka ól barn sitt í skafi á bæjarhlaðinu; hún ætlaði því nefnilega ekki lengri lífidaga. Lengsti þátt- urinn greinir frá málarekstri og réttarhöldum í þ.iófnaðar- máli á Seyðisfirði. Þar var aðalpersóna kvinna ein, sem þóttist allt vita — af því hana langaði til að láta á sér berá í íslenzkn mannlífi. Þannig flettum við bókinni á- fram; eíðast komum við aft- ur til Reykjavíkur og fréttum eftir öruggum heimildum að biskupsdótturinni i Laugar- nesi hafði verið sagt upp og stofupían á setrinu tekin fram yfir hana. Ó, synd og þján- ing, þraut og kvöl. Jón Helgason hefur lengi skrifað góða og gegna ís- lenzku, en höfundargáfa hans hefur ekki í annan tún.a7-npt- ið sín betur en í þeesum þátt- um. Þeir eru Ijómandi vel byggðir, en þ6 sneyddir list- rænum bellibrögðum; frá- sögnin er afarskýr, nema hvað ættartölur íþyngja henni Nokkur niiimmgarorð tim Magnús V. Jóhannesson Fregnin um andlát Magnúsar V. Jóhannessonar kom mér á óvart, þrátt fyrir það að ég vissi, að hann gekk ekki heill til skógar, en ég var með hon- um daginn áður en hann dó og þá virtist mér hann vera með hressasta móti. Með þeim fáu orðum sem hér verða rituð um Magnús verður ekki rakinn starfsferill hans, heldur aðeins minnizt horfins vinar. Kynni okkar Magnúsar hófust er ég var barn að aldri, en þá gekk ég, eins og mörg önnur reyk- Magnús V. Jóhannesson vísk bðrn, í unglingastúkuna Unnur sem Magnús veitti for- stöðu, en vegna hins mikilvæga starfs hans meðal þeirrar æsku er gekk í félagsskap ungtempl- ara mun hans lengi minnzt fyr- ir fórnfúst. ,og árangursríkt starf. Til starfa fyrir géðtempl- araregluna fórnaði Magnús um margra ára,- skeið nær hverrj .frístund sinnj, pg:.allsstaðar þar sem hann hafði forustu í fé- lagsmálum, var hann sérlega laginn við að skipuleggjafjöl- breytt félagslif og gera allt starfið þannig, að sem ílestir væru virkir þátttakendur og fyndu gleði í starfinu. Magnús var mikill mæl>kur,T maður og þegar svo bar við gat hann hrifið . áheyrendur sína svo, að þeir létu ekki eitt einasta orð hans framhjá sér fara. Engan hef ég þekkt er kunni betur skil á því að ræða við börn og unglinga. Frásagn- ir hans af liðnum atburðum urðu manni lióslifandi, það var eins og maður væri sjálfur orð- inn þátttakandi, eins og mað- ur hefði lifað atburðina sjálf- ur. Magnús tók á sínum tíma virkan þátt í starfi verkalýðs- hreyfingarinnar og var um skeið formaður Verkamanna- félagsins Dagsbrúnar. Frá þeirn árum átti hann margar og bjartar endurminningar, enda var það svo, að sjaldan sá ég hann glaðari en þegar við ræddum um verkalýðshreyfing- una á þeim árum, og það var skemmtilegur ' fróðleikur að mega heyra Magnús segja frá atburðum og þeim mönnum ev störfuðu með honum á þeim árum. Aðalstarf Magnúsar var framfærslufulltrúastarf, þa9 starf er áreiðanlega á margaa hátt erfitt. Það starf hlýtur á tímum fátæktar og atvinnu- leysis lað hafa verið jajög vandasamt, enda enginn vafi að það starf hefur haft djúp- stæð áhrif á mann eins og Magnús V. Jóhannesson; ura starf hans á þessu sviði kanri ég ekki mikið að segja. Eg kynntist því ekki fyrr en fyrir tveim árum síðan, en þá/lágu leiðir okkar Magnúsar saman, hans • sem yfirframfærslufull- trúa og. mín sem íramfærslu- nefndarmanns. Við vorumekki alltaf sámmála um úrlausnir í Framhald á 12, eíðu.,, ;

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.