Þjóðviljinn - 20.04.1975, Síða 6

6 SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 20. aprfl 1975.
KJARTAN ÓLAFSSON:
100 miljónir hér — 100 miljónir þar — Myndin er tekin i fjárhirslu Seðla-
bankans.
um, að hve miklu leyti muni bitna
Nú i vikunni, sem hefst i dag,
kveður okkur enn einn vetur en
nýtt sumar heilsar. Við sem bú-
um hér á norðurslóðum fögnum
jafnan hverju vori af meiri inni-
leik en fólk á suðlægari breiddar-
gráðum. Birtan og gróandinn
létta flestum sporin og kveikja
nýjar vonir i mörgu hugskoti
jafnt ungra sem gamalla.
Þrátt fyrir tæknibyltingu og
margháttað umrót siðustu áratuga
segja árstiðaskiptin enn til sin
með margvislegum hætti i okkar
atvinnulifi og þvi þjóðlifi yfir-
leitt, sem hér er lifað.
Sá vetur, sem nú er á förum,
hefur vikið að okkur islendingum
bæði bliðu og striðu svo sem löng-
um vill verða. Stærsta áfallið
varð er snjóflóðin miklu féllu i
Neskaupstað fáum dögum fyrir
jól. Þar glötuðust á svipstundu 12
mannslif, sem aldrei verða bætt,
og rammgerð mannvirki, sem
voru grundvöllur atvinnulifs
staðarins sópuðust i sjó fram. Nú
vorar enn i Neskaupstað jafnt og i
öðrum byggðum landsins og
þróttmikið uppbyggingarstarf
ber nýjan blóma. Slikur er máttur
lifsins og mannlegra samtaka.
Sjóslys urðu mörg i skammdeg-
inu i vetur og mörg opin skörð i
röðum isienskra sjómanna af
þeirra völdum. Miklar umræður
hafa á undanförnum vetrarmán-
uðum farið fram um öryggisbún-
að á sjó og nokkrar vonir standa
til þess að nú verði betur búið að
islenskri sjómannastétt i þessum
efnum en löngum hefur verið. Þar
má ekkert á skorta, sem i mann-
legu valdi stendur. Góðum skip-
um og ágætum búnaði þeirra má
aldrei treysta um of, þrátt fyrir
tæknilegar framfarir og enn sem
fyrr er mest undir mannlegri
fyrirhyggju komið.
Afli mun meiri en
reiknað var með
við þjóðhagsspá
En þótt veðrahamur þessa
vetrar hafi valdið okkur þungum
búsifjum með mannsköðum og
eignatjóni bæði á sjó og landi, —
þá átti liðinn vetur vissulega
einnig sinar björtu hliðar.
Sjávarafli hefur orðið mun
meiri en rnargir reiknuðu með.
Þannig liggur nú fyrir, að sam-
kvæmt bráðabirgðayfirliti Kiski-
félags íslands um afla fyrstu þrjá
mánuði þessa árs þá hefur bol-
fiskafli orðið um 20% meiri en á
sama tima i fyrra og munar þar
mestu um hina fjölmörgu nýju
togara, sem keyptir voru til
iandsins á árum vinstri stjórnar-
innar og eru nú meginstoðir at-
vinnulifsins viða um landið. Sam-
kvæmt yfirlýsingu framkvæmda-
stjóra Sölumiðstöðvar hraðfrysti-
húsanna höfðu frystihúsin, sem
aðild eiga að Sölumiðstöðinni tek-
ið við 33% meiri aflu nú i marslok
en á sama tima i fyrra og sam-
bærileg tala frystihúsanna á
vegum SÍS var um 25% aukning
miðað við einn siðasta daginn i
mars. f Þjóðhagsspá, sem rikis-
stjórnin hafði til hliðsjónar við
efnahagsaðgerðir i vetur var hins
vegar reiknað með sáralitilli
aflaaukningu eða 2—5%.
Þá liggur einnig fyrir að loðnu-
aflinn i ár má heita sá sami og á
siðustu vertið, en þá barst á land
meiri afli af loðnu en nokkru sinni
fyrr.
Það er staðreynd, að þegar
Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna,
sem fiytur út langmest af afurð-
um frystihúsanna, eykur fram-
leiðslumagn sitt um þriðjung, svo
sem fyrir liggur, þá nægir það,
hvað gjaldeyrisöflun varðar, til
að mæta 25% verðfalli til jafnað-
ar á útflutningsafurðum þessa
fyrirtækis.
Þótt verðið á fiskblokk i Banda-
rikjunum hafi fallið allmjög i
verði á siðasta ári, þá er þess að
geta, að fiskblokkin var ekki
nema um 37% af framleiðslu
frystihiísanna af frosnum fiski á
siðasta ári, en aðrar bolfiskafurð-
ir frystihúsanna hafa litt cða ekki
fallið i vérði. Ætla má, að vegna
hins tiltölulega lága verðs á
blokkinni verði þó nokkru minna
verkað i fiskblokk n en i fyrra.
Horfur á vaxandi
gjaldeyrisöflun
frystihúsa
Þaö sem hér blasir við er, að
verði aflaaukning yfir árið i heild
ineð svipuðum hætti og fyrstu
þrjá mánuði ársins, þá má búast
við að gjaldeyrisöflun frystihús-
anna verði i ár meiri en i fyrra,
þrátt fyrir nokkra verðlækkun á
einstökum framleiðslugreinum,
sem stjórnvöld hafa með fádæma
óprúttnum hætti notað sem
skálkaskjól til að skerða lifskjör
almennings mjög verulega.
Sem kunnugt er þá eru fiskaf-
urðir um 90% af okkar útflutn-
ingsvörum (ál ekki meðtalið frá
erlendri verksmiðju). Segja má
að fiskútflutningur okkar skiptist
i þrjár megingreinar, þ.e. frystan
fisk, saltfisk og loðnuafurðir. Hér
að undan hefur verið sýnt fram á,
að ef svo fer fram sem horfir, þá
skili frystihúsin meiri verðmæt-
um i þjóðarbúið í ár en i fyrra.
Og saltfiskurinn
bætir upp
verðfall á loðnu
Um saltfisk og loðnu er það að
segja, að Þjóðhagsstofnun hefur
áætlað, að verðfall á loðnuafurð-
um valdi þvi að útflutningsverð-
mæti þeirra verði 3600 miljónum
króna lægra i ár en i fyrra. I tima-
ritinu Sjávarfréttir (Veglegt
timarit helgað sjávarútvegsmál-
um — útgefandi Frjálst framtak
h.f.) — 2. tölublaði 3. árgangs,
sem nýlega er komið út, þar er
frá þvi greint að ætla megi að út-
flutningsverðmæti saltfisks vaxi
hins vegar i ár, vegna verðhækk-
ana, úr 6600 i 10.400 miljónir
króna eða um 3800 miljónir, sem
er meira en nemur tjóni okkar af
verðfalli loðnuafurðanna.
Þeim upplýsingum, sem upp-
haflega birtust i timaritinu Sjáv-
arfréttiren siðan voru teknar upp
hér i Þjóðviljanum og fleiri fjöl-
miðlum hefur ekki verið mótmælt
af neinum að öðru leyti en þvi, að
allra siðustu daga hafa stjórnar-
blöðin og rikisfjölmiðlar gert
mjög mikið úr fréttum um hækk-
aðan innflutningstoll á saltfiski á
Spáni, sem þó liggur ekkert fyrir
á islenskum saltfiskútflytjendum.
Samkvæmt frásögn Morgun-
blaðsins á þriðjudaginn var hafa
spænsk yfirvöld nú siðustu daga
fjórfaldað innflutningstoll á salt-
fiski og segir i blaðinu, að sam-
kvæmt upplýsingum, sem það
hafi aflað sér láti nærri ,,að hér sé
um að ræða 25—30% innflutnings-
toll, þegar á heildina er litið eða
sem svarar um 400 miljónum
króna af allri samningsupphæð-
inni”.
Þarna er sem sagt frá þvi skýrt
i Morgunblaðinu, að saltfisktoll-
arnir á Spáni hafi hækkað úr 100 i
400 miljónir króna, og jafnvel þótt
öll sú hækkun bitnaði beint á is-
lenskum saltfiskútflytjendum,
sem alls ekki liggur fyrir, þá er
hækkunin á útflutningsverðmæti
saltfisksins i ár eftir sem áður
3500 miljónir króna, (3800 + 300
miljónir, samanber frétt tima-
ritsins Sjávarfréttir), eða álika
upphæð og Þjóðhagsstofnun telur
að svari til verðfallsins á öllum
loðnuafurðunum.
Með það yfirlit i huga, sem hér
hefur verið dregið saman sam-
kvæmt fyrirliggjandi heimildum,
virðist liarla litil ástæða til að
ætla, að islenskur sjávarútvegur
færi okkur eitthvað minni björg i
bú þetta áriðheldur en i fyrra. En
rök talsmanna rikisstjórnarinnar
fyrir kjaraskeröingarstefnunni
liafa svo sem öllum er kunnugt
fyrst og fremst verið þau, að
þjóðarbúið sé alltaf að verða fyrir
svo miklum ytri áföllum, vegna
verðfalls á okkar útflutnings-
mörkuðum, að iniklu minna komi
nú til skipta milli þegnanna.
Kjarasamningar —
Sjómannaverkfall
Ekki þarf að efa, að fulltrúar
verkafólks munu minna rækilega
á þær staðreyndir, sem hér hefur
verið bent á, þegar umræður hefj-
ast á ný um gerð kjarasamninga,
sem stefnt er að að Ijúka fyrir 1.
júni. Og þvi verður ekki gleymt,
að á siðasta ári rýrnuðu okkar
þjóðartekjur reyndar aðeins um
3% frá hámarkinu áður sam-
kvæmt opinberum yfirlýsingum
Þjóðhagsstofnunarinnar.
Verkfail sjómanna á stærri tog-
urunum hefur nú bráðum staðið i
tvær vikur og virðast engar horf-
ur á lausn þess á næstunni. Þegar
þetta er skrifað er verkfall á
bátaflotanum einnig yfirvofandi
nú á mánudag, þar sem sjómenn
á bátaflotanum felldu það sam-
komulag, sem fulltrúar þeirra
höfðu undirritað með fyrirvara
um samþykki félaganna.
Enda þótt dæmi séu til um mjög
góðartekjur á einstökum skipum,
og þá ekki sist á sumum minni
skuttogurunum, þá er sannleik-
urinn sá, að meginþorri islenskra
sjómanna býr við kjör, sem eru i
engu samræmi við mikilvægi
starfs þeirra fyrir þjóðarbúið eða
þann langa vinnudag og fjarveru
frá heimilum, sem starfi sjó-
mannsins fylgir.
Með beinum aðgerðum hefur
rikisstjórnin skert kjör sjómanna
verulega á siðustu mánuðum um-
fram almenna kjaraskerðingu
láglaunafólks i landi, og siðustu
daga hafa enn verið uppi áform af
hálfu sjávarútvegsráðherra og
rikisstjórnarinnar i heild að vega
þar í sama knérunn, með nýrri
lagasetningu. Slikt er að sjálf-
sögðu ekki til þess fallið.að greiða
fyrirkjarasamningum sjómanna.
Það hefur margoft verið sýnt
fram á með óvéfengjanlegum út-
reikningum að meginþorri is-
lenskra sjómanna hefur i reynd
lægra kaup fyrir hverja vinnu-
stund heldur en gerist og gengur
við almenna vinnu i landi. Og það
er hreint hneyksli, að sjómönnum
skuli ár eftir ár neitað um þá
sjálfsögðu kröfu að fá fritt fæöi á
sinum vinnustað um borð, þegar
atvinna er stunduð fjarri heimili,
— á hafi úti. í þessum efnum er
sjómönnum enn neitað um rétt-
indi, sem aðrar starfsstéttir hafa
tryggt sér fyrir árum siðan.
Aö græöa á tapinu
Við kjarasamninga sjómanna
og landverkafólks nú á næstu
dögum og vikum, — er það ærið
margt sem samningamenn
verkalýðsfélaganna munu hafa
fram að færa kröfum sinum til
stuðnings, og til andsvara gegn
barlómi atvinnurekenda og rikis-
stjórnar.
Það er kunnara en frá þurfi að
segja, að á Islandi er leiðin til
auðsöfnunar ekki sú fyrst og
fremst að eiga og reka fyrirtæki,
sem sýni á ári hverju riflegan
bókfærðan hagnað. Peningamenn
á Islandi eiga sér aðra lögmæta
leið til auðsöfnunar, sem þeir
færa sér óspart i nyt, og hún er sú
að moka lánsfé út úr bönkum og
opinberum sjóðum til að festa I
eignmn, sem stöðugt hækka I
verði i okkar verðbólguþjóðfé-
lagi, en greiða siðan skuldirnar
seint og um siðir með margfalt
veröminni krónum. Hér ræðst
eignamyndunin og auðsöfnunin
ekki bara af þvi hvoru megin við
núllið bókhaldið kemur út hjá
fyrirtækjum fjáraflamannsins,
heldur fyrst og fremst af öðrum
þáttum.
Þess vegna kom i ljós fyrir