Þjóðviljinn - 16.03.1984, Síða 6

Þjóðviljinn - 16.03.1984, Síða 6
6 SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Föstudagur 16. mars 1984 Eftir fjögur ár: Fjögur ár eru síðan so- véskur her réðist inn í Afgan- istan. Ólíklegt er að sovéskir ráðamenn hafi gert ráð fyrir langvinnri styrjöld við þær uppreisnarsveitir sem höfðu risið gegn stjórninni í Kabúl og gert hana mjög valta í sessi. Líklega hafa þeir einn- ig ætlað að komast hjá því, að sovéski herinn bæri hita og þunga bardaganna: Hann átti að vera bakhjarl fyrir stjórnarherinn. Sovéskir skriödrekar: Ráða helstu borgum og samgönguleiðum og það ástand breytist lítið. Pattstaða í Afganistanstríðinu Allt hefur þetta farið a annan veg. Byltingin 1978 sem ýmsirvinir Sovétríkjanna stóðu að, bryddaði upp á ýmsum umbótum sem Evr- ópumönnum kunna að finnast sjálfsagðar. En Afganistan var mjög sérstætt ríki, þar sem yfir- stjórnin var veik en múhameðssið- ur sterkur, sem og skipting lands- manna í allmargar ólíkar þjóðir. Umbæturnar voru nrargar illa séðar, eða þá að þeim var fylgt eftir af þeim þjösnaskap, að þær vins- ældir sem byltingin átti von á með vissum hluta landsmanna gufuðu fljótt upp. Því er það, að enn er stjórnin í Kabúl veik og stjórnar- herinn lítils megnugur. Hann telur aðeins 30 þúsundir manna, liðh- laup eru algeng til skæruliða og lið- sforingjar margir lítt hollir. Því er það hundrað þúsund manna so- véskur her, sem með flugvélakosti sínum og þyrluflota ber hita og þunga baráttunnar við hina mörgu og dreifðu skæruliðaflokka, sem enginn veit hve liðmargir eru. Stríðsaðilar Sovétmenn hafa ekki beitt öllu afli í Afganistan. Þeir hafa mest haft hugann við að halda helstu borgunr og samgönguleiðum, en ekki gert alvarlega tilraun til að ráða sveitunum, sem eru „vatn“ það sem „fiskarnir", skæruliðarnir, synda í. En þeir hafa reynt að gera skæruliðum lífið erfitt með loftá- rásum á þorp, með því að eyði- leggja uppskeruna og drepa búfén- Byssustæði skæruliða skammt frá höfuðborginni: Þeir eru yfirleitt illa vopnaðir. að - í stuttu máli sagt með hinum sígildu aðferðum „sviðinnar jarð- ar“. Einkum hafa þeir lagt áherslu á að torvelda vopnaflutninga frá Pakistan með lofthernaði og með því að koma upp stórum jarð- sprengjubeltum nálægt landamær- unum. Þetta er orðin löng styrjöld og það sér ekki fyrir endann á henni. Skæruliðarnir hafa reynst barátt- uglaðir, en þeir hafa svo lélegan vopnakost að þeir geta ekki með neinu móti hrakið Sovétmenn á brott. Auk þess stendur það þeim mjög fyrir þrifum, að andstæðingar Sovétmanna og Kabúlstjórnarinn- ar, sem skrimtir í þeirra skjóli, eru sjálfum sér sundurþykkir. Ekki hefur tekist að samræma ólíka hagsmuni, pólitíska og þjóðernis- lega. En að einu leyti er sjálf sundr- ung skæruherjanna þeim styrkur: Hún þýðir að Sovétmenn geta ekki unnið sigur með því að klófesta miðstjórn samstilltrar þjóðernis- hreyfingar. Til að vinna hernaðar- sigur verða þeir að tortíma öllum meiriháttar skæruliðasveitum og felustöðum þeirra. Sigur yrði dýrkeyptur En það gæti reynst torvelt fyrir Sovétmenn. Þeir þyrftu að herða mjög á „leitunar- og tortímingar- herferðum“ sínum. Þeir yrðu lík- lega að fjórfalda herafla sinn í landinu til að ná úrslitaárangri - hafa þar um 400 þúsundir manna. Hernaðarsigur yrði dýrkeyptur fyrir Sovétmenn. Mannfall þeirra yrði margfalt meira en það liefur verið, því sovéskir hermenn yrðu í auknum mæli að yfirgefa stríð- svagna sína og flugvélar þar sem þeir eru tiltölulega óhultir. A al- þjóðlegum vettvangi yrði slíkt stríð dýrkeypt - það mundi enn spilla að miklum mun stöðu Sovétríkjanna í heimi fslams og í þriðja heiminum yfirleitt. Sérfræðingum um hermál finnst líklegt að Sovétmenn muni reyna að þreyta andstæðinga sína í Af- ganistan með því að halda áfram hernaði með svipuðum hætti og hingað til. Og reikna þá með að smám saman muni mótspyrnuvilji almennings og skæruliða brotna niður. Talsmenn afganskra and- spyrnuhreyfinga segja að það verði aldrei. En vandi þeirra er hinsveg- ar ekki aðeins sú innbyrðis misklíð sem fyrr var nefnd. Þeir sem berj- ast gegn vel búnum sovéskum her í Afganistan eru mjög illa vopnaðir sjálfir. Og þeir fá mjög takmark- aða aðstoð. Stjórn Pakistans stend- ur sjálf höllum fæti og hefur því kosið að fara varlega og leyfir ekki nema takmarkaðan vopnaflutning til skæruherja yfir land sitt - er þar mest um heldur gamaldags vopn að ræða. Um bandaríska aðstoð segir sænskur herfræðingur, Sven Lindahl, á þessa leið í nýlegri grein: „Bandaríkin hafa líka takmark- að aðstoð sína við skæruherina, Hugsanlegt er að þau hafi þegar falist á að Afganistan sé á sovésku áhrifasvæði og að Bandaríkin með því að fara varlega í Afganistan ætl- ist til þess að Sovétmenn fari að með samskonar gát að því er varð- ar Austurlönd nær og Mið- Ameríku“. Sem sagt: Svo virðist sem stríðið sé í pattstöðu þar sem hvorugur aðilinn á þess kost að bæta stöðu sína. ÁB tók saman. Vísindaakademian - úr koparstungu eftlr William Hogarth frá 1737 Er ofsóknarbrjál- æði vísindahyggja? Hver er munurinn á skyn- villum þeirra sem haldnir eru ofsóknarbrjálæði og til- gátum og kenningasmíð vísindamannanna? ítalski sálfræðingurinn Mario Rossi hefur ritað bók þar sem hann bendir á að oft sé mjótt á mununum milli vís- indalegrar kenningasmíði og ofsóknarbrjálæðis og að vissar hliðstæður megi finna í hugsun þeirra sem haldnir eru ofsóknarbrjál- æði og þeirra sem stunda vísindalega kenninga- smíði. Mario Rossi segir að bæði fyrir vísindamanninum og þeim sem þjáist af skynvillum ofsóknar- brjálæðisins sé raunveruleikinn vandamál, og að báðir séu frið- lausir þar til þeir hafi fundið pott- þétta kenningu sem skýrir sam- hengi hlutanna. Báðir hafa til- hneigingu til þess að smíða pott- þétta orsakakeðju með augljósu rökrænu samhengi. Hver gæti í snarheitum afsannað þá kenn- ingu konunnar sem fullyrðir að tóbakssalinn hafi rænt hana happdrættismiðanum sem hann hafði umboð fyrir eftir að hann hafði komist að því að þetta var vinningsmiðinn? Hugsunin er bæði rökrétt og sennileg og or- sakasamhengið augljóst, og kon- an hefur svör á reiðum höndum við öllum efasemdum. Nákvæm- lega eins og vísindamaðurinn sem stendur í vörn fyrir kenningu sinni. En er þá enginn munur á vísindalegri hugsun og ofsóknar- brjálæði? Jú, blessunarlega, segir Rossi - en þar er frekar um blæbrigða- mun en eðlismun að ræða. Ann- ars vegar er hægt að tala um þá sem láta ráðast af heitum tilfinn- ingum og tilgátum, fordómum kreddum og heitri sannfæringu, sem ekki verður haggað. (Ein- stein neitaði að svara þeim ntönnum sem hafa vildu uppi efa- semdir um gildi kenninga hans um kvantamekaník). Hins vegar eru þeir sem setja fram tilgátur í rökréttu samhengi sem leiddar eru af þessari sömu fullvissu. Munurinn er í raun og veru ein- ungis fólginn í því hvernig þessi hugsanaferli snerta raunveru- leikann sem þau fjalla um. Gagnstætt vísindamanninum sem þarf stöðugt að horfa framhjá undantekningunum eða sópa þeim undir teppið, þá hefur sá sem haldinn er ofsóknarbrjálæði skýringu á reiðum höndum við sérhverju smáaatriði. Vitneskja hans er algjör og altæk, hún bygg- ir á gagnrýnislausri beitingu á til- gátum sem ekki fá staðist gagnvart raunveruleikanum. Hinn hugsjúki segir bókstaflega skilið við raunveruleikann eða svífur fyrir ofan hann á meðan vísindamaðurinn tyllir niður fæti annað slagið til að fá staðfestingu á kenningu sinni. Ennfremur segir Rossi að hug- myndaheimur vísindanna sé að því leyti ólíkur hugarheimi hins hugsjúka, að hann sé til umræðu og gagnrýni innan ákveðins samfélags á meðan sálfræðinni sé ekki en kunnugt um sérstakt samfélag þeirra er þjáist af of- sóknarbrjálæði. Skynvilla of- sóknarbrjálæðisins er algjörlega einstaklingsbundin, segir Rossi, á meðan vísindin eru fyrir alla, eða í það minnsta fyrir marga. Það fylgir ekki sögunni hvort þessi kenningasmíð sálfræðings- ins stendur nær vísindum eða skynvillu liins hugsjúka. ólg. (Espresso)

x

Þjóðviljinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.