Þjóðviljinn - 26.07.1991, Blaðsíða 15

Þjóðviljinn - 26.07.1991, Blaðsíða 15
HTTT OATilVíinVTVTlVOHV Atsuhito Sekiguchi er höfundur þessa verks frá árinu 1986, Draumur ( blundi er undirtitill þess. A Kjarvalsstöðum hangir nú uppi viðamikil myndlistarsýning tólf japanskra myndlistarmanna. Gunnar Kvaran, forstöðumaður safnsins, var að þvi spurður hvort það hefði eitthvaö uppá sig að sýna íslendingum japanska myndlist. - í fyrsta lagi þá eru þetta menningarsamskipti, sagði Gunn- ar. Árið 1987 var haldin í Japan gífurlega mikil kynning á nor- rænni menningu. Það voru mynd- listarsýningar, tónleikar og margt fleira og þetta er svar Japananna. Þessi sýning fer um öll Norðurlönd og er algjörlega fjármögnuð af Sezon-safhinu í Tokyo. Þetta menningarsamband við Japan er auðvitað tvíþætt. Hefðbundin japönsk list hefur sinn aldagamla sess i Japan. í lok 19. aldar þegar Japan opnaðist þá jukust menningartengslin milli Evrópubúa og Japana. Frá þeim tíma er hægt að tala um gagnkvæm áhrif í myndlist þessara heims- hluta. Evrópumenn sóttu þó meira til Japana þarna í lok nítjándu ald; ar. Það var tvennt sem gerðist. I fyrsta lagi þá gerir borgaralegt samfélag Evrópu sér grein fyrir því að það er ekki handhafi hins eina sannleika í menningarmálum. Þá átta menn sig á því að hægt er að nota margar aðferðir til þess að búa til myndlist. Sjá þeir meðal annars að til er eitthvað sem heitir japönsk list og lýtur allt öðrum lögmálum en evrópsk list, hefur allt aðrar við- miðanir, byggir á allt öðrum stærð- fræðilegum forsendum en evrópsk list. Það rennur í stuttu máli sagt upp fyrir mönnum á þessu tímabili að myndlistin hefur í raun og veru sín eigin innri lögmál sem eru al- gerlega óháð veruleikanum. Áhrif- in má til dæmis sjá í verkum Gauguin og van Gogh. Og það er ekki bara hjá þeim, heldur hafði þetta víðtæk áhrif á myndmál á þessum tíma, bæði á impressjón- ista og expressjónista. Síðan gerist það að Japanir eru að koma til Par- ísar og taka upp þar myndmál, en umbreyta því eftir sínum menníng- arlegu forsendum og mála myndir sem eru kannski hvorki evrópskar né japanskar og má segja að séu ný vídd í listasögunni. Stærsta skrefið er samt eftir seinni heimstyrjöldina, og sýning- in sem hangir uppi á Kjarvalsstöð- um er eiginlega afrakstur af því sem hefur verið að gerast eftir 1945. Það leynir sér ekki að rvenns konar listhefð lifir samhliða i Jap- an. I fyrsta lagi heldur gamla jap- anska myndlistarhefðin sínu striki. Hún breytist lítið, en þróast jafnt og þétt og innan hennar má greina Töfrar efnis og tíma Uppsetning verks Kazumis Nakamuras, sem hann færði Kjarvalsstöðum að gjöf (tilefni sýningarinnar. Myndir: Jim Smart. bæði einstaka myndlistarmenn og stefnur. í öðru lagi þá mynda áhrifin frá Evrópu sérstaka hefð eftir síð- ari heimstyrjöld. Stór hluti af þess- um framsæknu ungu listamönnum tileinkar sér myndmál frá Vestur- löndum og það er meðvitað. Þeir tileinka sér fyrst og fremst abst- raktmálverkið sem verður fyrir- ferðarmikið í Japan á sjötta ára- tugnum. Það er svolítið skemmti- legt að þeir skuli vera svona áfjáð- ir í að tileinka sér abstraktmálverk- ið í Evrópu sem á reyndar uppruna sinn að miklu leyti í Japan. Abst- raktmálaramir sem voru að „finna upp" abstraktmálverkið sóttu að sjálfsögðu áhrif til Afríku og Ind- lands, en þó sérstaklega til jap- önsku kalígrafíunnar. Þeir urðu innblásnir af henni og tengdu hana inn í sitt myndmál, og svo þegar Japanimir koma til Evrópu er það Ein dætra listasögunnar, Prinsessa B. kallast þetta verk Yasumasa Morimura frá sfðasta ári. Hann setur andlit sitt inn f fræg verk listasögunnar. gefandi fyrir þá að sjá hvemig þar er farið með þeirra menningararf. Frá og með þessum tíma hafa Jap- anir verið í stöðugu sambandi við Evrópu og Bandaríkin m.a. og til- einkað sér ólíkar myndgerðir sem þeir síðan vinna úr heimavið. Þetta er mjög syipað því sem gerist hér heima á íslandi. Við getum ekki talað um að þeir séu með tiltekna japanska list. Við getum heldur ekki sagt að íslendingar eigi ein- hverja alveg sérstaka íslenska myndlist. Það er hvorki hægt að segja að íslendingar né Japanir hafi fundið upp eitthvert tiltekið myndmál. Við fundum ekki upp „abstraktið", við fundum ekki upp „conseptið", við fundum ekki upp „minimalismann", við fundum ekki upp „poppið", en íslenskir myndlistarmenn hafa tileinkað sér allt þetta eins og Japanirnir. Það sem gerist er tvennt: Annars vegar er persónulegt mat listamannsins og úrvinnsla hans á því sem til hans berst, en hins vegar er nokkuð sem listamaðurinn ræður lítið við en liggur djúpt í okkur öllum og það er menningararfleifðin. Þegar við horfum á þessi verk þá getum við sagt sem svo að þau minni á eitthvað sem við höfum séð áður, eins og til dæmis abstraktlist, en að baki glittir alls staðar í japanska hefð og menningu sem á einhverju augnabliki hefur gripið fram fyrir hendur listamannsins og látið til Kaoru Hirabayashi heitir japanska listakonan sem sýnir þetta verk og fleiri ásamt ellefu löndum sinum að Kjarvals- stöðum. sín taka. Þess vegna virkar þessi sýning „evrópsk" við fyrsfti sýn, þetta er myndmál sem við þekkj- um frá Evrópu, en þegar betur er að gáð þá búa allar þessar myndir yfir einhverri nýrri vídd. Nú er rétt að undirstrika að þessir tólf listamenn eiga að gefa breiða mynd af þvi sem er að ger- ast í japanskri samtímalist. Þeireru mismunandi gamlir og þeir vinna með ýmis konar myndmál. Þó má segja að tvennt tengi þá flesta. Óhlutlægt myndmál er fyrirferðar- mest hér og inni í þessu óhlutlæga myndmáli hefur efhisvirknin gíf- urlega mikla þýðingu. Efnið og umbreyting þess í eitthvað annað, fá ákveðna merkingu. - Er þessi áhersla á efhið sprottin af þrá eftir óspilltri nátt- úru? - Slíkra spurninga hlýtur mað- ur að spyrja. Þetta snýst að minnsta kosti greinilega um tengsl við nátt- úruna. Eitt af stærstu fyrirbærum náttúrunnar er tíminn og öll þessi verk tengjast tímanum meira eða minna. Við getum tekið til dæmis trjábolina sem velt er upp úr tjöru og síðan kveikt i, það er ákveðinn tími í verkinu, umbreyting úr einu ástandi yfir í annað. A endaveggn- um í vestursalnum eru verk sem hafa gengið gegnum eldingarmeð- ferð svo að þau líta út fyrir að vera forgömul. Frammi á gangi er verk sem heitir Dýraslóðir, þar sem verkið fjallar eiginlega frekar um ástand en að það sé mynd af ein- hverju sérstöku. í það eru rist um- merki um ferðir sem dýrin hafa farið og það eru ummerki um tíma sem er liðinn. Þetta finnst mér ganga eins og rauður þráður í gegnum þessa sýningu. Sjálfsmyndirnar tvær sem hanga frammi eru ljósmyndir til að byrja með. Þetta er andlit mynd- listarmannsins sem setur sjálfan sig inn í ákveðið listasögudæmi. Hann er með þessu að vitna í spænska málarann Velásquez. Tæknin við gerð þessara mynda er gríðarlega flókin. Jafhframt er þarna sjálfsmynd með tilvísun í mismunandi tímabil listasögunnar. -kj Föstudagur 26. júlí 1991 NÝTT HELGARBLAÐ — SÍÐA 15

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.