Dagblaðið Vísir - DV - 18.12.1997, Síða 15

FIMMTUDAGUR 18. DESEMBER 1997
15
Sexárasýkin
Sumir lesendur DV
munu hitta sex ára dek-
urbarn í jólaboði. Ég
hvet þá til að fylgjast
með framferði þess.
Dekurbarnið mun
ganga um í fullvissu
þess að jólahátíðin sé
því til heiðurs og hegð-
un þess mótast af þeirri
hugmynd að heimurinn
snúist um langanir þess
og athyglissýki.
Frá sjónarhorni er-
lendra þjóða er hegðun
íslendinga í utanríkis-
málum eins og sex ára
dekurbams. íslendingar
mæta á erlendar ráð-
stefnur um ekki minni
mál en framtíð mann-
Kjallarinn
Armann
Jakobsson
íslenskufræöingur
„Ranghugmynd sumra Islendinga
um mikilvægi dvergþjóðarinnar á
sér engan líka í heiminum nema
hjá sex ára dekurbörnum og er
aðeins umborin vegna þess að
rétt eins og dekurbarnið ráða /s-
lendingar engu, þiggja allt frá
öðrum...“
kynsins á jörðinni og halda að þær
snúist um „sérstöðu íslands" sem
er eitt eftirlætisorð islenskra ráða-
manna og er þýðing á sex ára fras-
anum: ég vill.
í krafti „sérstöðu"
I Kyoto var þingað um hvernig
mannkynið ætlar að lifa fram á
þamæstu öld. Þar sveif alvara yfir
vötnum. Evrópusambandið sýndi
ábyrgð og jafnvel Bandaríkja-
menn, sem hegða sér þó oft eins og
12 ára, létu skipast. En íslendingar
voru í gervi dekur-
bamsins sem er
ófært um að skilja
að önnur viðmiðun
sé til en stundar-
langanir þess.
Auðvitað fengu ís-
lendingar að
menga meira en
aðrir í krafti „sér-
stöðu“ sinnar -
þótt útblástur
koltvísýrings á
mann sé síst minni
hér en víða í Evr-
ópu. Upp í þá var
stungið nammi til
þess að þeir grenj-
uðu ekki og grenj-
uðu. En að sjálf-
sögðu eru íslenskir
ráðamenn hinir
óánægðustu.
Dekurbarn lætur
aldrei skipast við
nammi.
íslensk utanrík-
isstefna einkenn-
ist af heimtu-
frekju: ísland á
að fá Marshallað-
stoð til að reisa
sig úr ímynd-
uðum rústum, fá
borgað fyrir að
verða bandarísk
herstöð, fá að veiða í Smugunni,
sérkjör í umhverflsmálum. ísland
á að njóta góðs af norrænu sam-
starfi án þess að sýna norrænum
þjóðum annað en fyrirlitningu en
vera undanþegið því að veita þró-
unaraðstoð. ísland á að fá og fá og
fá.
Litlir og vitlausir
Islenskum ráðamönnum er tíð-
rætt um að íslendingar séu smá-
þjóð. Það er rangt. íslendingar eru
dvergþjóð. Mikilvægi okkar fyrir
Frá umhverfisráöstefnunni í Kyoto.
barnsins", segir greinarhöfundur.
heiminn er ekki meira en Möltu,
Liechtenstein eða Álandseyja. Þó
lýsa menn hér furðu á því í les-
endabréfum að íslendingar um-
gangist „smáþjóðir“ eins og Norð-
urlöndin eða Holland og Belgíu.
Þessi ranghugmynd sumra ís-
lendinga um mikilvægi dvergþjóð-
arinnar á sér engan líka í heimin-
um nema hjá sex ára dekurböm-
um og er aðeins umborin vegna
þess að rétt eins og dekurbamið
ráða íslendingar engu, þiggja allt
frá öðrum og þeim er vorkennt
fyrir að vera litlir og vitlausir.
í heiminum hefur ísland auðvit-
að alls enga sérstöðu aðra en
heimtufrekjuna. Eðli íslands er að
vera hrjóstmgt land þar sem fáir
búa, fátt gerist, friður ríkir og
landið er hreint. En það dugar
ekki íslenskum ráðamönnum, þeir
geta aldrei sætt sig við að vera
bæjarfógetinn Bastían en vilja
- Þar voru íslendingar í gervi „dekur-
vera Napóleon.
Eins og heimtufrekt dekurbam
geta íslenskir ráðamenn verið
auðmjúkir. Þeir æfa sig í því
reglulega með því að knékrjúpa
fyrir bandarískum yfirvöldum og
grátbæna þau um að hér megi
vera nóg af vopnum og vígtólum
þó að þörfin sé engin. Þá vantar
ekki auðmýktina enda em það „ís-
lenskir hagsmunir", eins og frétta-
maðurinn sem langar til þess að
vera blaðafulltrúi bandaríska
hersins kallar það, að geyma víg-
tól og drápslið stórvelda.
Það era líka „íslenskir hags-
munir“ að láta sér framtíð mann-
kyns og mengun í heiminum engu
skipta heldur mæta meðal þjóð-
anna, taka sexáraleg frekjuköst og
æpa: ég vill menga meira. Uns
„sérstaða íslands" fæst viður-
kennd.
Ármann Jakobsson
A5 bua a jorðinni
hvaö má þaö kosta?
Heimsfréttirnar hafa að hluta
snúist um umhverfismál siðustu
daga og menn virðast loks tilbúnir
til að gera eitthvað í málunum.
Eitt atriði öðra fremur kemur þó
upp í þessari umræðu og skiptir
þá ekki máli hvort það era rikis-
tjórnir landa eða einstaklingar
sem eiga í hlut. Fólki vex í augum
hvað það er dýrt að laga til eftir
sig í náttúrunni og lifa vistvænna
lífi. Við höfum ekki efni á því, er
sagt aftur og aftur. En höfum við
efni á að gera það ekki?
Ofneysla
Nýlega sendu The Royal Society
of London og US National
Academy of Sciences, tvær af virt-
keyrt áffam á meiri hraða en
nokkru sinni fyrr og sífellt fleiri
þjóðir vilja komast inn í kapp-
hlaupið, annað hvort sem ffam-
leiðendur OF-neysluvarningsins
eða sem neytendur.
Náttúruauöur og úrgangur
Neysla er mannleg umsköpun á
eftii og orku og ólíklegt er að við
getum búið á þessari jörð án ein-
hverrar neyslu. En sú ofneysla
sem Vesturlandabúar hafa staðið i
fararbroddi fyrir ætti að vera öll-
um áhyggjuefhi. Hún dregur ýmist
úr líkum þess að þetta umskapaða
efni og orka sé til staðar til fram-
tíðamotkunar eða hún hefur nei-
kvæð áhrif á vistkerfi jarðarinnar
____________ á þann hátt að
Kjallarinn
„Fólki vex í augum hvað það er
dýrt að laga til eftir sig í náttúr-
unni og lifa vistvænu lífi. Við höf-
um ekki efni á því, er sagt aftur
og aftur. En höfum við efni á að
gera það ekki?u
ustu vísindastofnunum heims, ffá
sér yfirlýsingu um umhverfismál
og má draga megininntak hennar
saman í orðið: OFNEYSLA! Orð
sem hlýtur að teljast vera í bann-
helgi í stjómmála- og viðskiptaleg-
um umræðum, eins og berlega hef-
ur komið í ljós á umhverfisráð-
stefnunni í Kyoto.
í Kyoto var ekki rætt um breyt-
ingar á neysluháttum. Nei! Áffam
skal boginn þaninn og markaðs-
kerfi sem byggir á ofneyslu er
það ógnar mann-
legu heilsufari,
velferð eða öðra
því sem fólk tel-
ur hafa gildi.
„Það hefur oft
verið álitið að
fólksfjölgun sé
aðalvandinn sein
við stöndum
frammi fyrir,“
segja þessar tvær virtu vísinda-
stofnanir sem vitnað er til hér að
framan. En að þeirra mati er það
ekki einungis fólksfjöldinn á jörð-
inni sem skiptir máli heldur líka
það magn af náttúraauði sem fólk
neytir og það magn af úrgangi sem
það skapar.
Þetta er ekki ffamtíðarvanda-
mál því nú þegar era margar end-
umýjanlegar og óendumýjanlegar
auðlindir á þrotum. Og þær auð-
lindir sem má endumýja þurfa
Guörún og Guölaugur Bergmann
leiöbeinendur á Mannræktarstööinni
Brekkubæ, Hellnum
langan tíma til að jafna sig svo
þær geti farið að gefa af sér aftur.
Og hugsanlega þarf líka að setja
sanngimi og siðferði inn í neysl-
una því það er einungis fámennur
hluti jarðarbúa sem neytir óhóf-
lega og hefur þar með áhrif á von-
ir og langanir þeirra fátækustu,
sem vissulega þurfa að neyta
meira, oft bara til að halda lífi.
Fimmtíu sinnum meira
eldsneyti
í skýrslu vísindamannanna er
að finna nokkrar yfirgengilegar
tölur sem vert er að skoða nánar.
Fólksfjöldinn í Bangladesh eykst
um 2,4 milljónir á ári en í Bret-
landi aðeins um 100.000. En hver
Breti notar fimmtíu sinnum meira
eldsneyti en hver íbúi Bangladesh.
Fólksfjölgun Breta skapar því ár-
lega helmingi meiri
koltvísýringsmengun
en viðbótin við íbúa-
fjölda Bangladesh
gerir.
Frá 1950 hafa rikustu
tuttugu prósent jarð-
arbúa tvöfaldað
einkaneyslu sína á
kjöti og timbri, fjór-
faldað bifreiðaeign
sína (íslendingar
hcifa þrettánfaldað
hana) og fimmfaldað
notkun sína á plasti.
Fátækustu tuttugu
prósentin hafa nær
ekkert aukið neyslu
sína á þessum þátt-
um. Mengunin, sem
þessi ofneysla veld-
ur, fer út í sameigin-
legt andrúmsloft okkar allra.
Þótt hámenntað fólk komi sér
saman um eitthvað þýðir ekki
endilega að það sé rétt. Sú var tíð-
in að allir vísindamenn heimsins
sögðu að ekki væri hægt að kljúfa
atómið, að heimsálfurnar hreyfð-
ust aldrei og það væri ekki hægt
að klóna sauðkind.
En þegar þessar þekktu vísinda-
stofnanir sameina málflutning
sinn og tala af brýnni þörf og skýr-
leika og koma með rök fyrir máli
sínu ættum við líklega að veita því
jafnmikla athygli og við veitum
poppstjörnum, glæpum, slúður-
dálkum blaðanna og þenslu stór-
fyrirtækja sem einungis sinna eig-
inhagsmunum eða illa upplýstum
stjóramálamönnum.
Guðrún og Guðlaugur
Bergmann
Með og
á móti
Obreytt fyrirkomulag sjávarút-
vegssýningar í Laugardalshöli
Stefán Guöjóns-
son, framkvæmda-
stjóri Samtaka
verslunarinnar.
Erlent samstarf
af hinu góða
Samtök verslunarinnar - Félag ís-
lenskra stórkaupmanna, lýsa yfir
stuðningi við að Nexus Media Ltd.
haldi íslensku sjávarútvegssýning-
una sem fyrirhug-
uð er í september
1999. Þetta verður
þá í sjötta sinn
sem fyrirtækið
stendur fyrir um-
ræddri sýningu.
Þessi sýning hefur
orðið stærri og
þýðingarmeiri
með hverju árinu
enda hefur verið
ákaflega vel staðið
að öllum undirbúningi. Þau 15 ár sem
þessir aðilar hafa staðið að sýning-
unni hefur ekkert það komið fram
sem gefur tilefni til að hafna umsókn
þeirra. Fyrir félaga Samtaka verslun-
arinnar skiptir þó mestu máli að
þessir erlendu aðilar hafa skápað ís-
lensku atvinnulífi ómetanleg alþjóð-
leg tengsl sem geta opnað Islenskum
fyrirtækjum ýmsar dyr að nýjum
mörkuðum og nýjum viðskiptatæki-
færSamtök verslunarinnar telja
ástæðulaust að óttast þátttöku útlend-
inga í islensku viðskiptalífi. Sam-
vinna við erlend fyrirtæki mun
irkja íslensk fyrirtæki í sífellt
harðnandi alþjóölegri sámkeppni.
Þau eru undarleg, sjónarmið þeirra
manna og samtaka sem vilja nota
þetta mál til að ýta undir þröng þjóð-
ernissjónarmið. Þá skýtur það
skökku við að samtök sem fá 107
milljónir í formi ríkisstyrkja skuli
ráðstafa fé til þátttöku í slíku verk-
efni í samkeppni við einkaaðila. Is-
lendingar eiga ekki að óttast samstarf
við útlendinga heldur sækja út það
besta sem völ er á í heiminum hverju
sinni til þess að geta sjálf boðið um-
heiminum allt það besta sem ísland
hefur fram að færa.
Á aö vera í hendi
íslendinga
Samtök iðnaðarins hafa lagt tals-
vert af mörkum til þess að aðstoða fé-
lagsmenn sína við þátttöku í þeim
sjávarútvegssýningum sem hér hafa
verið haldnar á undanfomum áram
undir nafninu ís-
lenska sjávarút-
vegssýningin.
Fyrsta sýningin
var haldin árið
1984 af fyrirtækinu
Industrial and Tra-
de Fairs. Þrjú
næstu árin, 1987,
1990 og 1993, var
hún haldin af
Reed Intemational
og nú síðast, árið
1996, af Nexus Media. Sýningarhaldið
hefur því gengið á milli aðila og þess
vegna er það rangt sem haldið hefur
verið fram að Alþjóðlegar vörasýn-
ingar sf. og/eða Nexus Media hafi
haldið hér sjávarútvegssýningu á
þriggja ára fresti undanfarin 15 ár.
Þótt Samtök iðnaöarins vUji að sjáv-
arútvegssýningar hér á landi verði í
höndum íslendinga þarf að tryggja
markaðssetningu erlendis. Það hefur
verið gert með samningum við EMAP
sem er útgefandi Fishing News
International, stærsta og virtasta
tímarits um sjávarútvegsmál í heim-
inum. Þá hafa Samtök iðnaðarins átt
samstarf: um stofnun fyrirtækisins
Sýningar ehf. en að baki því standa
ASÍ, VSÍ, LíÚ, Samtök fiskvinnslu-
stöðva og Samtök seljenda skipa-
tækja, auk fleiri aðUa. Þessi mikli
stuðningur, þrátt fyrir harðan áróður
Nexus Media, sýnir svo ekki verður
um vUlst að fyrirtækinu Sýningum
ehf. er fyUilega treystandi til að
standa að sjávarútvegssýningunni.
Samtök iðnaðarins telja eðlUegt og
æskUegt að íslenskir aðUar séu ráð-
andi um slíkt sýningarhald hér á
landi enda slíkt víðast hvar i heimin-
um á hendi heimamanna. -aþ
Haraldur Sumar-
liöason, formaöur