Dagblaðið Vísir - DV - 04.06.1998, Qupperneq 10

0 mennmg
FIMMTUDAGUR 4. JÚNÍ 1998 3D"V

Flögð og fögur skinn:
Marg-
miðlunar-
partí
í Nýló
í Nýlistasafninu í kvöld
standa þýsku listamennimir
Ina Wudtke (öðru nafni DJ T-
ina) og Ulf Freyhof fyrir
svokölluðum margmiðlunar-
partígjörningi. Uppákoman
hefst klukkan 21 og verður
endurtekin á miðnætti.
List Inu Wudtke er marg-
þætt og af þeim sökum þykir
henni tilhlýðilegt að nýta sér
tvö nöfn. DJ T-ina á betur við
í kvöld því þar er hún svo-
L
IH98
kallaður DATA DJ sem út-
leggst „gagnaskífuþeytir" á
íslensku. Ina hefur einnig gef-
ið út og haft umsjón með
tímaritinu og margmiölunar-
fyrirtækinu NEID, sem staðið
hefur fyrir fjölbreytilegum
uppákomum alþjóðlegra lista-
manna.
Ina Wudtke er einkum
þekkt fyrir að blanda saman
orðum, myndum og hljóði í
verkum sínum. í samtali við
DV segir hún að það sem
henni þyki mikilvægast í list-
sköpun sé aö vinna í núinu.
Hún kveðst nýta sér „raun-
verulegan tíma“ og vill með
því sýna áhorfendum fram á
að listin er síbreytileg. Hún
talar einnig um sitt
margræða sjálf, ef þannig má
að orði komast, og segist með
því e.t.v. vera að sýna fram á
að nútímamanneskjan getur
ekki lifað á einhverju einu
sem hún gerir. Einnig megi
gera ráð fyrir því að maður-
inn sé meira en einn í vissu
samhengi. Ina tekur þó fram
að hún sé ekki haldin per-
sónuleikatruflunum af neinu
tagi.
Þegar spurt er hvað Tina
eigi við með „gagnaskífuþeyt-
h-“ útskýrir hún orðið þannig
að hún sé eiginlega nokkurs
konar listblandari að at-
vinnu. Það er að segja að hún
sameini og blandi saman list-
formum og listmiðlum.
í kvöld mun hún halda
áfram á sömu braut og blanda
saman tónlist, ljóðlist og víd-
eólist. Ásamt vídeólistamann-
inum Ulf Freyhof ætlar hún
að leitast við að búa til and-
rúmsloft úr ótal áttum. Ina
endurtekur að stemningin
sem hún sækist eftir skapist
„á staðnum“ líkt og í góðu
partíi þar sem fólk hittist og
blandar geði. Hún þarf á fólki
að halda til sköpunarinnar
sem byggist á því að höfða til
sjónar, heymar og máls á
sama tíma. -þhs
Það er erfitt að lýsa með orðum
þeirri stemningu sem ríkti í Há-
skólabíói á tónleikum Galínu
Gortsjakóvu og Larissu Gergíjevu
á þriðjudagskvöldið. Sjaldan hef-
ur maður heyrt annað eins klapp
og bravóhróp; - og tónleikagestir
risu ítrekað úr sætum, eftir hvert
aukalagið á fætur öðru, til að
hylla þessar rússnesku tónlistar-
konur.
Allt var það verðskuldað. Það
er óhætt að fullyrða að annar eins
listviðburður hefur ekki verið hér
lengi - að öllum öðrum ólöstuð-
um. Hvílík söngkona! Og hvílíkur
píanóleikari! Hvílík tónlist! Það
hefðu ekki allir trúað því að hægt
væri að halda út heila tónleika
með rússneskum rómantískum
söngvum sem fáir hér á landi
þekkja, með þessari útkomu. Jú,
þetta gátu Galína Gortsjakóva og
Larissa Gergijeva vegna þess að
þær em miklir listamenn.
Strax á fyrsta hljómi fyrsta
lagsins sló Larissa tóninn fyrir
það sem koma skyldi. Þessi rúss-
nesku lög - eftir Glinka, Dar-
gomyshkíj, Rimskíj- Korsakov,
Balakírev, Tsjaíkovskíj og Rakhmanínov, við ljóð eftir
rússneska rómantíkera, - þau eru öll tilbrigði við eitt og
sama stefið: ástina og hamingjuna, og tregann og sorg-
ina. Sömu myndimar koma upp aftur og aftur; söngfugl-
ar, lævirkjar, paradísarfuglar, næturgalar; drúpandi
viðir og ilmandi blóm, vindurinn sem ber kveðju
elskendanna, og svo aðskilnaðurinn og ástarsorgin.
Og alls staðar er sungið. Það er sungið um sönginn
sem sprettur úr þessum óendanlega trega og sá söngur
er sannur. Og það verður ein-
hvern veginn svo unaðslegt og
dásamlegt og fróandi að baða sig
í þessum ókjörum af sorg og dep-
urð. Það verður sælt að vera
sorgmæddur. Og í þeirri mótsögn
felst fegurð þessara laga. Tungu-
málið, rússneskan, er einstaklega
hljómmikið og fallegt, og hrein
unun að hlusta á það - þótt maður skilji ekki orð - en
góðar ljóðaþýðingar Ingibjargar Haraldsdóttur í efnis-
skránni dýpkuðu auðvitað þessa upplifun.
Sumum kann að hafa þótt þetta heldur stór biti af til-
Galtna Gortsjakóva og Larissa Gergíjeva túlkuðu rússneskar ástir og trega svo
að ógleymanlegt veröur. DV-mynd Hilmar Þór
finningasemi, en það var það ekki. Túlkun þeirra Gal-
ínu Gortsjakóvu og Larissu Gergíjevu var hreint útsagt
mögnuð, - þar vantaði ekkert, og engu var ofaukið.
Rödd Galínu er engu lík. Og það var ekki auðvelt að
halda aftur af tárunum. Þótt þær hefðu komið alla þessa
leið til þess eins að syngja bara lag Rimskíj-Korsakovs
Tónlist
Bergþóra Jónsdóttir
um Næturgalann sem rósin heillaði - og maður hefði
beðið í marga daga í biðröð eftir miða til að heyra það
- þá hefði það verið þess virði. Þessu gleymir maður
aldrei.
Engin leið er að tína til eitthvað frekar um einstök
lög, - það var ekkert betra eða verra en annað á þessum
tónleikum. Þetta var óskastund sem bara var hægt að
vona að endaði ekki of fljótt.
Hreinsandi tónar
Eitt af því sem einkennir
mannlega ævi er leit. Leitin
að jafnvægi annars vegar og
leitin að uppgötvun hins veg-
ar. Báðir pólar eiga sér
skuggahliðar; jafnvægi er
reynt að smíða með ofstækis-
fullu íhaldi og uppgötvunin
verður tvíbent í lífi þeirra
sem sleppa beislinu af sjálf-
seyðingarhvöt sinni undir
merkjum imyndaðs frelsis.
Milli þessara póla feröast
mannshugurinn. Við ferð-
umst líkt og pendúll, sumir
með víðari slátt en aðrir en
allir i sömu sveiflunni fram
og til baka. Við erum kólfur-
inn sem gefur klukku lífsins
hljóm.
í þessum síkvika hljómi
lífsins skiptir einstaklingana
miklu máli að geta hverju
sinni fundið haldreipi, hrein-
an tón til að dvelja við um
stund og hvílast. Slíkur tónn
hefur hljómað nú um þessa
hvítasunnu en þá var fluttur
tíðasöngur til dýrðar eina
kaþólska dýrlingi íslendinga,
Þorláki helga. Menningarleg-
ur arfur kaþólsku kirkjunnar
er ríkulegur og um helgina
sóttu fjölmargir gestir Dóm-
kirkju Krists konungs í
Landakoti og upplifðu sinnir í
fyrsta sinn þjónustu sem
byggist á aldagamalli hefð.
Voces Thules sönghópurinn hefur umritað og æft hin
fornu stef sem sungin voru og tileinkuð Þorláki á sínum
tima. Ekki ber mönnum alveg saman um hversu stór
hluti þessara stefja er að stofni til kominn frá miðalda-
kirkjunni í Evrópu og það jafnvel fullyrt í víðlesnum
bókum að þama sé um að ræða frumsamda tónlist héð-
an frá íslandi. Tónlistarsagnfræði hefur ekki verið iðk-
uð hér af miklum krafti og framlag þeirra sem hafa gef-
Sönghópurinn Voces Thules á þakkir skildar fyrir
metnaö og vandvirkni.
Tónlist
Sigfríður Björnsdóttir
ið krafta sína verið nánast
þagað í hel.
Doktorsritgerð Róberts A.
Ottóssonar um Þorlákstiðir
ætti til dæmis að vera fyrir
löngu útgefin og jafnvel þýdd.
Það voru nokkur vonbrigði
að ekki skyldi ráðist i þá
framkvæmd á vegum Lista-
hátíðar, slík útgáfa væri mik-
ill fengur. Handritasýningin
sem standa mun í sumar er
þó stór bót í máli. Flokkun og
sýning íslenskra tónlistar-
handrita er hvatning öllum
þeim sem áhuga hafa á menn-
ingarsögu landsins.
Á mánudagskvöld var
sungin messa heilags Þor-
láks. Voces Thules söng
sekvensa, antifónur og
hymna honum til dýrðar.
Flutningurinn var mjög
hljómfallegur og að mestu ör-
uggur. Hendingar voru vel
mótaðar, mýktin ráðandi.
Séra Jakob Rolland tónaði úr
ritningunni og flutti homilia
eða predikun um dýrlinginn
úr gömlu riti um helgi hans.
Það er á engan hallað þó að
tekið sé hér fram að tónles
hana hafi flætt ótrúlega vel
og haft yfir sér kyrrð vanans.
Tónlistarlegur hápunktur
kvöldins var flutningurinn á
undurfögrum hymn - Festa
pastoris annua. í þessum ein-
raddaða gregorssöng býr ólýsanleg fegurð. Það er ljóst
að mikill fengur verður að útgáfu á þessu efni en jafn
dýrmætt að hafa fengið að sjá og heyra það flutt I því
samhengi sem því var ætlað. Þarna býr ómæld vinna að
baki og þeir sem að stóðu eiga skildar miklar þakkir fyr-
ir metnaðinn og vandvirknina sem lögð hefur verið í
verkefnið.
Sæl er sorgin
; Hraðskeytlur og
fréttaljóð
Hjalti Þórarinsson, fyrrum
| prófessor og yfirlæknir, sendi frá
? sér ljóðabók í lok síðasta árs,
j Hraðskeytlur og fréttaljóð. Þar
j kemur í ljós að Hjalti hefur ekki
:: aðeins rýnt í innviði mannslík-
amans á langri og farsælli
starfsævi heldur hefur hann líka
; velt fyrir sér innviðum samfé-
í lagsins. Bókin
! skiptist í níu
kafla, auk aðfara-
orða, og nokkur
kaflaheiti gefa
vísbendingu um
breidd viðfangs-
efnanna: Á vett-
vangi stjórnmál-
anna, Bankamál
Iog viðskipti, Fíkniefnavandinn,
Heilbrigðismál, Deilur og þref.
„Heitið hraðskeytlur nota ég
: um vísur er verða til á örskömm-
um tíma, gjama fyrir ffaman
sjónvarpsskerm eða við lestur
I dagblaða," segir Hjalti í fbrmála.
I Gamankvæðið „Hryssa yngd um
17 ár“ varð til við lestur á frétt
Iþess efnis f DV, sömuleiðis
„Gervifrjóvgun hryssna" þar
sem er þessi vísa:
Skepnusœöing braut hér blaó,
sáómenn gera ei skyssur.
Frískir bœndur farnir að
fylja sínar hryssur.
í næsta kvæöi tekur Hjalti
málstað kúa gegn gervifrjóvgun.
Langir bálkar eru bæði um
kvótamál, sægreifa og nektar-
; dans í stjórnmálakafla, og jafnvel
í verður ólögleg reglugerð um
(jöfnunargjald á frönskum kart-
öflum Hjalta að yrkisefni. Mein-
lega fyndnir bragir era um útboð
! í heilbrigðisþjónustu, og niður-
! skurður heilbrigðisráðherra
! verður efni í bálk þar sem er
; þessi vísa:
Mörg eru mein í haus og hupp,
haull í nára og bólginn kviöur.
j Fyrrum skárum oió sjúka upp,
( nú á aó skera alla niöur.
; Flest kvæðin í bókinni eru
j háðsádeilur en Hjalti á líka til
S ljóðrænan streng. Hraðskeytlur
og fréttaljóð hefur verið ófáanleg
um skeið en fæst nú aftur í bóka-
j búðum Máls og menningar og
Eymundsson. Ólafur Pétursson
!! myndskreytti bókina en útgef-
andi er Alma Þórarinsson, eigin-
kona Hjalta.
Carmen á bók
Nú flykkist hver sem betur
getur á Carmen Negra í íslensku
óperunni og menn skemmta sér
vel - þó að ekki finnist öllum
hún jafnast á við Carmen sjálfa.
Þeir sem vilja rifja upp hina upp-
runalegu sögu sem Bizet byggði
óperu sína á geta fengið hana i
nýrri bók þar sem skáldsaga
Prospers Mérimée frá 1845 kem-
ur í fyrsta skipti út óstytt á ís-
lensku og með öllum athuga-
semdum höfundarins.
Carmen er
rammasaga í
j sinni uppruna-
legu mynd. Sögu-
maður kynnist
Iþeim báðum, don
1 José og Carmen,
á ferðalagi sínu
um Spán og veit
ekki um tengsl þeirra fyrr en
don José segir honum örlagaríka
söguna af ástum þeirra áður en
hann er hengdur - fyrir morðið á
Cannen.
Sæmundur G. Halldórsson
| lektor við Sorbonneháskóla í
París þýddi söguna með hliðsjón
af íslenskri útgáfu frá 1931 og
1 samdi skýringar og eftirmála.
| Baltasar gerði kápu og útgefandi
: er bókaútgáfan Sóley.
í
Umsjón
Silja Aðalsteinsdóttir