Dagblaðið Vísir - DV - 04.06.1998, Blaðsíða 15

FIMMTUDAGUR 4. JÚNÍ 1998
15
Kirkjan og kven-
prestarnir
„Hér á landi er veiting prestsembætta í höndum einstakra safnaða eða
kjörinna forsvarsmanna þeirra“, segir m.a. í greininni.
Tæp 25 ár eru síðan
fyrsta konan var vígð til
prests á íslandi. Síðan
hafa rúmlega 30 konur
tekið vigslu. Þá fjölgar
konum jafnt og þétt í
guðfræðideild. Hér á
landi hefur þessi þróun
gengið hljóðlega fyrir
sig öfugt við það sem
gerðist annars staðar á
Norðurlöndum. Þar
hafa víða staðið lang-
vinnar deilur um hvort
guðfræðileg rök mæli
gegn því að konur gegni
prestsembætti.
Þrátt fyrir þetta hefur
kvenprestum ekki veist
sem auðveldast að hasla
sér völl innan kirkjunn-
ar. Sérstaklega hefur það vakið at-
hygli upp á síðkastið að konur
hafa þráfaldlega beðið lægri hlut í
samkeppni um stöður og embætti
á suðvesturhominu. Hafa þær þá
oft lotið í lægra haldi fyrir sér
reynsluminni körlum. Er þetta til-
finnanlegt þar sem konur með
fimm ára háskólanám eru oft
bundnar körlum með enn sérhæfð-
ari menntun sem helst nýtist á
höfuðborgarsvæðinu.
Sérfræöingar eöa
embættismenn?
Hér er þó aðeins um hluta af
víðtækari vanda að ræða. Hér á
landi er veiting prestsembætta í
höndum einstakra safnaða eða
kjörinna forsvarsmanna þeirra.
Kirkjustjómin er aftur á móti að
mestu valdalaus í þessu efni. Þá
era hendur sóknar-
nefnda óbundnar
við val á presti svo
fremi sem umsækj-
endur uppfylla lág-
markskröfur. Þjóð-
kirkjan á því ekki
hægt um vik við að
móta sér starfs-
mannastefnu eins
og nauðsyn væri
um stofnun af
hennar tagi.
Þessi vandi segir
til sín með fjöl-
þættu móti í kirkj-
unni og hefur m.a.
mikil áhrif á það
hvernig hlutverk
presta er túlkað.
Þegar ráða skal
fólk til starfa á vettvangi sérfræð-
ingastétta er mjög litið til mennt-
unar - grunnmenntunar, sem og
viðbótar-, framhalds- og sí- eða
endurmenntunar - þá er einnig
tekið tillit til starfsreynslu og ann-
ars þess sem auk-
ið getur hæfni
fólks í starfi. Sé
um hreinræktað-
ar embættisstétt-
ir að ræða nægir
aftur á móti að
umsækjendur
fullnægi formleg-
um lágmarksskil-
yrðum um emb-
ættisgengi sem
skilgreind era í
lögum. Þær aðferðir sem viðhafð-
ar era við val á prestum benda því
til þess að á íslandi sé einvörð-
ungu litið á þá sem embættismenn
líkt og gert var í ríkiskirkjum
fyrri alda. Prestar eru a.m.k. ekki
að þessu leyti viðurkenndir sem
sérfræðingar á borð við kennara,
lækna, sálfræðinga eða aðrar sam-
bærilegar starfsstéttir.
Starfsreglur nauösynlegar
Með tilliti til þeirrar löngu há-
skólamenntunar sem krafist er af
prestum, sem og vegna þeirrar
þróunar sem uppi er í nálægum
löndum er þess vart að vænta að
íslenskir prestar muni sætta sig
við slíkan skilning á starfshlut-
verki sínu til lengdar. Þvert á móti
er líklegt að í náinni framtíð muni
gæta vaxandi þrýstings i þá vera
að stöðuveitingar verði dregnar úr
höndum safnaða og fengnar
kirkjustjóminni er jafnframt verði
skuldbundin að viðhafa sérfræði-
legra mat en tíðkast hefur til
þessa. Þar með væri endi bundinn
á langa lútherska hefð sem í því
felst að söfnuðir eða fulltrúar
þeirra velji presta og væri það
miður. Þá væri farsælli leið að
fulltrúar sóknamefnda í landinu,
trúnaðarmenn presta og kirkju-
stjómin tækju saman starfs- eða
viðmiðunarreglur er taka skuli
mið af við ráðningar presta. Slíkar
reglur gætu m.a. unnið með kven-
prestum. A.m.k. mundu þær sniða
sárastu broddana af núverandi
kerfi.
Hjalti Hugason
Kjallarinn
Hjalti Hugason
prófessor
„Þær aðferðir sem viðhafðar eru
við val á prestum benda því til
þess að á íslandi sé einvörðungu
litið á þá sem embættismenn líkt
og gert var í ríkiskirkjum fyrri
alda.u
Hræddir íhaldsmenn
Það hefur verið nokkuð sérstakt
að fylgjast með áhyggjum helstu
andstæðinga Alþýðuflokksins af
þátttöku hans i ýmsum sameigin-
legum framboðum jafnaðarmanna
og félagshyggjufólks um allt land í
síðustu sveitarstjórnarkosningum.
Er helst á þessu fólki að skilja að
Alþýðuflokkurinn sé horfinn af
sjónarsviðinu og liggur við að
maður haldi að því þyki það mið-
ur. Að minnsta kosti virðast menn
beina orðum sínum til alþýðu-
flokksmanna i þá vera að þeir
ættu aö hugsa sinn gang.
Hentar andstæöingum
Ástæða þessa er þó nokkuð
skiljanleg þegar betur er að gáð.
Það hentar nefnilega andstæðing-
um jafnaðar og félagshyggju miklu
betur að fylgjendur þessara stjórn-
málastefna dreifi kröftum sínum
sem víðast. Þegar þaö svo gerist,
eins og í þessum kosningum, að
jafnaðarmenn og félagshyggjufólk
snýr bökum saman og myndar á
landsvísu hreyfingu með milli 30
og 40 prósenta fylgi, þá er það auð-
vitað veruleg ógn við veldi stóru
flokkanna tveggja, sem hingað til
hafa getað deilt
og drottnað, nán-
ast að vild.
Auðvitað erum
við ekki að tala
um hreyfingu
sem hefur að
baki sér meiri-
hluta lands-
manna, enda var
aldrei við því að
búast. Það sem
breytist hins vegar við að vera
með einn stóran flokk í stað
margra smárra er það hlutverk
sem slíkur flokkur gegnir í ríkis-
stjórn. Hann hefur forystuhlut-
verk. Ástæðan fyrir því að svo
margir framsóknarmenn hafa ver-
ið forsætisráðherrar i gegnum tíð-
ina er sú að Framsóknarflokkur-
inn hefur nánast
alltaf verið stærsti
flokkurinn í ríkis-
stjómum til vinstri.
Hvaö verður um
stefnumál?
Það hefur verið
reynt að gera hreyf-
ingu jafnaðarmanna
og félagshyggjufólks
tortryggilega í augum
alþýðuflokksfólks á
þeim forsendum að
hefðbundin málefni
Alþýðuflokksins
hljóti að hverfa við
samvinnu í stórri
hreyfingu og síðasta
fimmtudag skrifar
einmitt einhver silki-
húfa Moggans að
framtíðin liggi í náðarfaðmi Al-
þýðubandalagsins Hvað halda al-
þýðuflokksmenn að verði um
frjálslynda efnahagsstefnu þeirra,
neytendaáherslur, Evrópuhugsjón
og landbúnaðarpólitík í slíku sam-
starfi? Því er fljótsvarað. Hún
verður til staðar í því fólki sem að-
hyllist hana innan hinnar nýju
hreyfingar. Ef þessi höfundur
heldur að allir al-
þýðuflokksmenn hafi
alltaf verið sammála
um öll atriði, þá veð-
ur hann í villu og
svíma. Stefna flokka
fer eftir því hve ein-
staklingar eru dug-
legir að koma sinum
skoðunum á fram-
færi, færa rök fyrir
þeim og vinna þeim
fylgi-
Ég vil hvetja alþýðu-
flokksmenn til að
skella skollaeyrmn
við þessum hræðslu-
áróðri einlægra and-
stæðinga jafnaðar-
stefiiunnar. Við höf-
um í þessum kosn-
ingum stigið afar
stórt skref í að mynda hér á landi
öflugan og stóran flokk jafnaðar-
manna og félagshyggjufólks, sem
gæti skákað ofurvaldi Sjálfstæðis-
flokksins á næstu öld. Við verðum
að bera gæfu til að halda þessu
starfi áfram og stefna ótrauð á
sameiginlegt framboð við næstu
alþingiskosningar.
Magnús Ámi Magnússon
„Það hentar nefnilega andstæð-
ingum jafnaðar og félagshyggju
miklu betur að fylgjendur þessara
stjórnmálastefna dreifí kröftum
sínum sem víðast..."
Kjallarinn
Magnús Árni
Magnússon
stjórnmálafræöingur
Með og
á móti
Ætti forseti íslands aö koma
í veg fyrir gildistöku nýju
sveitarstjórnarlaganna þar
sem hálendinu er skipt upp í
42 stjórnsýslurenninga?
Ætti ekki að
skrifa undir
„Mér finnst
ekki að forset-
inn ætti að
skrifa undir
jafn ósanngjöm
lög gagnvart
miklum meiri-
hluta lands-
manna, eins og
komið hefur Hefdís twvaids-
fram. Þegar við ttóttir leikari.
gengum í EES
og þáverandi forseti, Vigdís Finn-
bogadóttir, skrifaði undir þau lög
þrátt fyrir andstöðu margra voru
allt aðrar forsendur því að EES
var mjög flókið mál sem almenn-
ingur hafði ekki tök á að setja sig
inn í að gagni. Forystumenn okk-
ar og sérfræðingar álitu það verða
til góðs fyrir okkur og gagns, eins
og hefur óumdeilanlega sýnt sig.
Þessi lög eru aftur á móti auöskilj-
anleg. Allir geta myndað sér skoð-
un um þau. En þau eru gamli tím-
inn - engxnn til góðs þótt sveitar-
félögin haldi það ef til vill. En þau
skerða rétt annarra á iandinu og
stuðla ekki að gróðurvemd nema
síöur sé. Af hverju eru svo
heimskuleg lög sett? Það læðist að
manni sá grunur að stjómmála-
flokkarnir séu að tryggja sér þre-
til fjórfölduð atkvæði dreifbýlis-
manna fyrir næstu kosningar.
Við, þrír fjórðu hluti þjóðarinnar
í þéttbýlinu, munum hins vegar
sýna þeim að við látum ekki troða
á okkur með ofríki. Landið er eign
okkar allra og það er ég viss um
að forsetanum finnst sjálfsagt.
Ræðum málið betur."
Ástæður
verða að vera
mjög ríkar
„Það þarf
mjög mikið að
koma til þess
að forseti ís-
lands beiti
þessum rétti
sínum. Þetta
frumvarp,
sveitarstjórn-
arfrumvarpið,
var samþykkt
með miklum
meirihluta hér
á þinginu þó aö bæði væra mótat-
kvæði auk þess sem nokkrir sátu
hjá við afgreiöslu þess. Miðað við
það hvemig máhð ber að finnst
mér ekki vera nægileg rök til þess
að forseti skrifi ekki upp á það.
Hins vegar má segja það að þær
reglur sem gilda um það að krefj-
ast þjöðaratkvæðagreiðslu um
einstök mál séu afskaplega veikar.
Mér fyndist að krafa um þjóðarat-
kvæðagreiðslu um málið væri
eðlilegri og sterkari leið heldur en
sú að mælast til þess við forseta
að hann undirriti ekki lögin. Ég
ítreka það að hefðin er mjög rík
fyrir því að forseti beiti ekki þess-
ari heimild sinni. Bæði af þeim
sökum og öðrum þurfa því að
liggja mjög sterk rök fyrir því að
forsetinn grípi fram fyrir hend-
urnar á löggjafarvaldinu." -SÁ
Kjallarahöfundar
Athygli kjallarahöfunda er
vakin á því að ekki er tekið við
greinum í blaðið nema þær ber-
ist á stafrænu formi, þ.e. á tölvu-
diski eða á Netinu.
Netfang ritstjórnar er:
dvritst@centrmn.is