Dagblaðið Vísir - DV - 24.01.2003, Page 18

18
FÖSTUDAGUR 24. JANÚAR 2003
Menning_________________________________________________________________________________________________________________________PV
Umsjón: Silja Aðalsteinsdóttir silja@dv.is
Á sunnudagskvöldið kl.
20 verða stórir og sér-
kennilegir tónleikar í
Salnum í Kópavogi þar
sem Caput-hópurinn og
Guðmundur Óli Gunnars-
son stjórnandi leiða ásamt
góðum gestum saman þá
Igor Stravinskí og Hafliða
Hallgrímsson sem báðir
hafa samið tónverk við
rússneskar sögur.
Sagan af dátanum eftir Stra-
vinskí var samin undir lok
heimsstyrjaldarinnar fyrri og
segir frá hermanninum Jósep
sem hittir djöfulinn sjálfan.
Þar flytur Felix Bergsson rúss-
nesku þjóðsöguna í þýðingu
Þorsteins Valdimarssonar
ásamt sjö hljóðfæraleikurum.
Örsögur eru nýtt verk eftir
Hafliða Hallgrímsson. Á tón-
leikunum flytur hann sjálfur
þýðingu Árna Bergmann á
sögum rússneska skáldsins
Daniils Kharms sem var fædd-
ur 1905 og dó úr hungri í
sjúkrafangelsi í Leningrad
1942. Með Hafliða eru á svið-
Hafliði Hallgrímsson hefur gert tónverk um sögur Daniils Kharms þar sem allt getur gerst - og þó:
Klikkaðar hversdagsmyndir
DVWND HARI
Hafliði Hallgrímsson tónskáld (með hatt og naggrís) í hópi félaga
Sögurnar virka margar hlægilegar en á bak viö þær allar er mikil og oft sár reynsla.
inu sjö hljóðfæraleikarar, ein söngkona og
einn naggris.
Ólöglegar sögur
„Ég get sagt þér hvemig ég kynntist þessum
sögum,“ segir Hafliði og setur sig í sögu-
mannsstellingar. „Ég á góðan vin sem er mik-
ill áhugamaður um allt sem rússneskt er.
Hann er eiginlega með deflu. Einu sinni kom
hann með ljósrit til mín og sagði: Þetta er
ólöglegt sem ég er með héma en ég ætla að
láta þig hafa það samt. Þetta voru sögur
Kharms. Þær má kalla fáránleikasögur og
virka margar hlægilegar en á bak við þær all-
ar er mikil og oft sár reynsla. Þær eru stuttar
og geta verið mjög sláandi, jafnvel grófar. Fað-
ir Daniils var áhugamaður um trúmál og hef-
ur haft áhrif á son sinn því það er djúpur sið-
ferðilegur tónn í þessum sögum líka. Honum
hefur verið lýst sem guðfræðilegum absúrd-
ista.
Þessar sögur heilluöu mig við fyrsta lest-
ur,“ heldur Hafliði áfram, „og tækifærið til að
nota þær kom þegar ég var beðinn að semja
lítið músíkleikhúsverk fyrir listahátíð í Norð-
ur-Skotlandi. Á frumsýningunni var rúss-
neskur sögumaður sem talaði enskuna með
svo sterkum hreim að það var erfitt að skilja
hann en hann átti auðvitað mjög vel við! Vit-
leysan sem ég gerði var að taka að mér að búa
tfl leikmyndina; ég var í heila viku að saga og
mála í þessu litla leikhúsi og var alveg að fara
á taugum!"
Verkið var næst flutt í Edinborg og Hafliði
hélt áfram að vinna í því. Fyrst höfðu hrein-
lega skipst á sögur og tónlist en smám saman
fór tónlistin að færa sig inn á sögurnar og
tengja þetta tvennt saman. Þó getur tónlistin
staðið alveg sér, eins og tónlist Stravinskís
við Söguna af dátanum. Þannig kallast þessi
verk á og fer vel á því að flytja þau saman.
Æðislegar sögur
Caput-hópurinn flutti Örsögur Hafliða i
Iðnó fyrst i nóvember 1998 og aftur í júní árið
eftir við geysflega góðar undirtektir. Þá var
sögumaður Jóhann Siguröarson leikari. „Síð-
an hefur Hafliði stækkað verkið,“ segir Guðni
Franzson, klarínettuleikari Caput, „fjölgað
sögum og hljóðfærum og nostrað almennt við
verkið. Þessi nýja gerð verður frumflutt á
sunnudagskvöldið.“
Örsögur eru eins konar tónleikhús; hægra
megin á sviðinu, séð úr sal, eru sex hljóðfæra-
leikarar, píanóleikarinn (Þorsteinn Gauti) og
söngkonan (Marta Halldórsdóttir) eru fyrir
miðju og vinstra megin er leikmynd með hæg-
indastól sögumanns, stofuborði, útvarpi og
rósóttu skilrúmi eins og menn hafa fataskipti
á bak við í gömlum biómyndum.
“Þessar sögur Kharms eru alveg æðislegar,"
segir Guðni, „ekki beint fáránlegar heldur
svolítið skakkar. Þetta eru klikkaðar hvers-
dagsmyndir, allt sem gerist í þeim gæti gerst
- en samt ekki. Þær eru ekki svo ýktar að þær
verði ofurraunsæjar; allar aðstæður í þeim
eru mögulegar en ákaflega undarlegar."
- Er þetta þá fyndið verk?
“ Já, það getur vel verið, þó er ekki endOega
lagt upp til þess,“ segir Guðni. „Þama er bara
aflt rangt en gæti samt alveg verið rétt - og
auðvitað er það fyndið! Eins og rauðhærði
maðurinn sem hefur engin augu og engin
eyru og ekkert hár og smám saman kemur í
ljós að hann er ekki tO - og þó! Þetta er í raun-
inni spennandi mOlistig mflli ólíkra greina
sviðslistar, milli tónleika og leikflutnings. Sal-
in-inn er mjög hentugur tfl slíkrar uppsetning-
ar því hér er hægt að leika sér svolítið að ljós-
um, búa til bakgrunn, myrkva salinn meira
en gert er á venjulegum tónleikum."
Tónlist Hafliða við sögmmar er samkvæmt
lýsingu Guðna expressív, ljóðræn, einfold en
mjög nákvæm í öllum smáatriðum. „Hún er
eins og rithönd Hafliða sem er mjög falleg,"
segir Guðni. „Handskrifuðu föxin frá honum
eru listaverk, og í tónlistinni nostrar hann við
hvem einasta tón.“
Rauðhæröi maðurinn
Hafliði hefur ekki sagt skflið við sögur
Kharms því hann vinnur nú að verki sem var
pantað hjá honum af óperuhúsi í Lúbeck í
Þýskalandi og leikhúsi í Vínarborg þar sem
hann ætlar að leggja út af sögunum.
“Það verk heitir Rauðhærði maðurinn og
fer skrefi lengra með viðfangsefnið þvf þar
verður mikill söngur og mikið talað,“ segir
Hafliði. „Níu söngvarar eiga að syngja texta
Kharms og ég er eiginlega orðinn svolítið and-
vaka út af þessu því það er byrjað að bóka
söngvara og ég hef ekki lokið verkinu! Þetta
er afar skemmtflegt verkefni og ég vOdi óska
að ég hefði meiri tíma í það.“
Að svo mæltu fer Hafliði baksviðs og skipt-
ir um föt. Þegar hann kemur aftur er hann í
dökkum fotum með harðkúluhatt og í fanginu
heldur hann á naggrís. Hvaða hlutverki gegn-
ir hann? Því verður svarað á sunnudagskvöld-
ið ...
Hringurinn í Reykjavík
Björg Einarsdóttir sagnfræðingur hefur
ritað starfssögu Hringsins í Reykjavik frá
því að hann var stofhaður árið 1904. í byrj-
un þess árs boðaði Kristín Vídalín 46 reyk-
vískar konur til fundar og hvatti þær til
að taka höndum saman og berjast mark-
visst gegn vágestinum illræmda, berklun-
um. Sjálf varð Kristín að hverfa frá mynd-
listamámi í Kaupmannahöfn þegar hún
veiktist hastarlega af berklum, en þegar
veikindastríð hennar stóð sem hæst hét
hún því að hjálpa sjúkum og þjáðum í
heimalandi sínu ef sér yrði lífs auðið. Það
heit vildi hún efna, og konurnar tóku
áskorun Kristínar vel. Félagið hlaut nafn-
ið Hringurinn og sinnti berklavömum
næstu áratugi.
Þegar berklamir létu undan síga fóru
Hringskonur að vinna að því að koma upp
bamaspítala og var sérstakur Bamaspít-
alasjóður stofnaður 1942. Árangurinn er
öllum landsmönnum kunnur.
Björg hefur unnið að sögurituninni i
tæpan áratug. Var efnisöflun um fyrstu Kristín Vídalín Jacobson
áratugina nokkuð snúin því fundargögn Hún gaf heit og efndi þaö.
höfðu eyðilagst, en á móti kom að Hrings-
konur höfðu verið duglegar að segja frá
starfsemi sinni í fjölmiðlum. Skiptist sag-
an í þrjá hluta. Sá fyrsti hefst í Kaup-
mannahöfn og segir frá stofnandanum,
Kristínu Vídalin Jacobson. Lifandi frá-
sögn rekur ástæður þess að henni fannst
svo brýnt að stofna sérstakt líknarfélag.
Annar hluti fjallar um störf
Hringskvenna að berklavömum, stuðning
þeirra við sjúklinga í heimahúsum, rekst-
ur hressingarhælis i Kópavogi og búrekst-
ur á Kópavogsjörðinni. Þriðji hluti nær
yfir tímabilið frá 1942 til okkar daga þeg-
ar markmiðið var að reisa sérstakt bama-
sjúkrahús. Hverjum bókarhluta lýkur á
persónusögu nokkurra kvenna.
Þessi saga segir þýðingarmikinn kafla
úr menningarsögu íslenskra kvenna og
þar með þjóðarsögunni. Aftan við megin-
mál em svo félagatal, viðaukar og skrár.
Fjölmargar myndir prýða síður bókarinn-
ar. Hið íslenska bókmenntafélag gefur
bókina út.
Greinar um Menning-
arverðlaun DV
í helgarblaði DV á morgun byrja að
birtast greinar þar sem mat er lagt á
Menningarverðlaun blaðsins sem i ár
verða veitt í 25. sinn. Valinkunnir fræði-
menn skrifa um verðlaunin í sinni grein
og velta fyrir sér hvemig hafi tekist til
- hvort þau hafl verið hittin á það sem
skipti máli í menningarþróuninni
hverju sinni eða hvort þau hafl reynst
vera einhvers konar „heiðursverðlaun".
Ásgrímur Sverrisson skrifar um kvik-
myndaverðlaunin, Ástráður Eysteins-
son um bókmenntaverðlaunin, Guð-
mundur Oddur Magnússon um listhönn-
unarverðlaunin, Gunnar J. Ámason um
myndlistarverðlaunin, Jónas Sen um
tónlistarverðlaunin, Páfl Baldvin Bald-
vinsson um leiklistarverðlaunin og Sig-
ríður Björk Jónsdóttir um byggingar-
listarverðlaunin. Að auki rifjar Aðal-
steinn Ingólfsson upp
anna.
Ljóðstafur
Jóns úr Vör
Á þriðjudaginn hlutu
þrjú skáld viðurkenn-
ingu f ljóðasamkeppn-
inni Ljóðstafur Jóns úr
Vör sem Lista- og
menningarráð Kópa-
vogs stendur fyrir, þau
Njörður P. Njarðvík,
Sveinbjörn I. Baldvins-
son og Kristín Elfa Guðnadóttir. Alls
bárust liðlega 300 ljóð í keppnina frá
skáldum af öllu landinu.
Formaður dómnefndar, Matthías Jo-
hannessen, gerði grein fyrir niðurstöð-
um nefndarinnar sem vom þær að Ljóð-
stafurinn sjálfur yrði ekki veittur að
þessu sinni en verðlaunafénu, kr.
300.000, yrði skipt á mifli höfundanna
þriggja sem viðurkenningu hlutu.
Fagott og píanó
Á sunnudaginn kl. 17
halda Kristín Mjöll
Jakobsdóttir og Jón
Sigurðsson tónleika á
fagott og píanó í kirkju
Óháða safnaðarins við
Háteigsveg. Tónleik-
arnir era um klukku-
súmdarlangir, án hlés,
með stuttu spjalli á mifli efnisatriða.
Á efnisskránni em verk eftir Antonio
Vivaldi, Robert Schumann og Camifle
Saint-Saens. Einnig verða leikin lög úr
kvikmyndum Walt Disney, eftir Alan
Menken (Pocahontas) og Randy New-
man(Toy Story). Kristín Mjöll og Jón
hafa leikið saman reglulega um nokk-
urra ára skeið. Markmiö þeirra er öðr-
um þræði að kynna fyrir áheyrendum
hið sjaldgæfa einleikshljóðfæri, fagottið,
möguleika þess og fjölbreytni.
íslendingar
í Vesturheimi
Á sunnudagsmorg-
uninn kl. 10.15 fjallar
Vigfús Geirdal um
goðsögur og veruleika
i landnámssögu Islend-
inga í Vesturheimi í
þáttaröðinni Móses og
Jón Taylor. í fyrsta
þætti af þremur er
fjallað um hinn dularfulla umboðs-
mann Kanadastjómar, John Taylor,
sem tók að sér að velja landstæði, þ.e.
leiða fyrsta landnemahópinn til Nýja-
íslands og stjóma þar á vegum Kan-
adastjómar frá 1875 til 1880. Lagt er út
frá skáldsögupersónu Böðvars Guð-
mundssonar, Mósesi Taylor, og hún
borin saman við fyrirmyndina, John
Taylor.
í næstu þáttum er sagt frá komu
fyrsta íslenska landnemahópsins til
Winnipeg á leið til Nýja-íslands.
Bjartsýn svartsýni
A mánudaginn kl. 12.30 heldur Gjöm-
ingaklúbburinn sinn fyrsta opinbera
fyrirlestur hérlendis í LHÍ, Laugar-
nesi, stofu 024. Gjörningaklúbbinn
skipa þrír myndlistarmenn: Eirún Sig-
urðardóttir, Jóní Jónsdóttir og Sigrún
Hrólfsdóttir. Þær hafa starfað saman
frá 1996 og unnið í afla mögulega miðla
með bjartsýna svartsýni að leiðarljósi.
Nú líta þær fram og til baka, sýna
myndbönd og litskyggnur frá ferlinum
og kynna nokkur nýjustu verk sín.