Dagblaðið Vísir - DV - 22.10.2003, Qupperneq 16

16 TILVERA MIÐVIKUDAGUR 22. OKTÓBER 2003
Tilvera
Fólk ■ Heimilið • Dægradvöl
Netfang: tilvera@dv.is
Sími: 550 5813-5505810
kastaði af sér klæðum á krám
Britney Spears
KYNÞOKKI: Súvartíðinað
Britney Spears gekkst upp í
því að þykjast vera jómfrú. Og
heimurinn trúði henni, eða
vildi að minnsta kosti gera
það.
En nú er öldin víst önnur og
stúlkan keppist við að vera
kynþokkafyllri en allar heims-
ins kynþokkadísir samanlagt,
til dæmis með því að láta taka
af sér myndir, klæðalausri eða
svo gott sem.
Um daginn gekki söngkonan
unga lengra en nokkru sinni
þegar hún fletti sig klæðum,
ekki bara einu sinni heldur
þrisvar sama kvöldið og á
sínum hverjum næturklúbbin-
um. Að vísu var það bara
toppstykkið sem fékk að fjúka.
Ekki gerði Britney þetta nú af
einskærum stráksskap sínum,
heldur voru tilburðirnir festir á
filmu til að hægt verði að sýna
þá í þætti á MTB sjónvarps-
stöðinni. Engir viðstaddra
fengu að festa atburðinn á
filmu því lífverðir söngkon-
unnar gerðu myndir og filmur
gesta upptækar.
Fyrsta bindi Biskupasagna komið út:
Hungurvaka átti aðvekja
upp fróðleikshungur
BISKUPASÖGUFt Jónas Kristjánsson, ritstjóri bókanna, með bækurnar í Árnastofnun.
Hið íslenska fornritafélag gaf
nýlega út 1. bindi Biskupa-
sagna, en í því eru prentuð þrjú
forn rit; Kristni saga, Kristni
þættir og Jóns saga helga.
Efnið er í tveimur bókum. í fyrri
hlutanum margvíslegt fræðilegt
efni sögunnar en í síðari hlutanum
eru sögutextarnir sjálfir með skýr-
ingum ásamt viðaukum og nafna-
skrá. Biskupasagnir eru unnar með
sérstökum styrk frá forsætisráðu-
neytinu, og á fjárlögum næsta árs
eru veittar 10 milljónir króna til að
ljúka verkefninu.
Kristni saga byggist á margvísleg-
um heimildum, en er þó samfelld
heild með handbragði sjálfstæðs
höfundar, samin um miðbik 13.
aldar. Frumheimildin er hin gagn-
orða frásögn íslendingabókar af
kristniboði Þangbrands, kristnitök-
unni og fyrstu biskupunum í Skál-
holti. En einnig er þar að finna ftar-
legar frásagnir af fýrstu kristniboð-
unum, Þorvaldi víðförla og Friðreki
biskupi.
Kristni þætti er að finna á víð og
dreif í Ólafs sögu Tryggvasonar
hinni mestu sem sett var saman á
14. öld. Kjarni hennar er saga Ólafs
konungs í Heimskringlu Snorra
Sturlusonar. Ólafur Tryggvason
kom kristni í Noreg og Island að
sögn Ara fróða, og því þótti við hæfi
að skjóta inn frásögnum af kristni-
boði og kristnitökunni í sögu hans.
Lengsta ritið í bindinu er Jóns saga
helga. Kristniboðið hófst á Norður-
landi og þarna er getið sögu fyrsta
Hólabiskupsins, Jóns helga Ög-
mundssonar, sem uppi var á 12.
öld. Hún er rituð á latínu af Gunn-
laugi Leifssyni, munki á Þingeyr-
um. Sagan ber mikinn keim af
dýrðlingasögum miðalda, en segir
einnig frá t.d. hinu merka skóla-
haldi hans á Hólum.
f Jóns sögu hins helga segir m.a.:
„Þá er almáttigr Guð vildi hefja
upp sinn þjónustumann, inn helga
Jón, á hærra pall kennimannligrar
tignar en áðr var hann, þá báðu
Norðlendingar Gizur byskup at
hann mundi vilja setja byskupsstól
í Norðlendingafjórðungi, fyrir því
að þeir þóttust fjarlægir, en fjórð-
ungurinn sá fjolmennstr ok mestr
og þyrfti þar fyrir því mest
byskupligrar yfirferðar. Ok þótt inn
helgi Jón telðisk í fyrstunni mjok
undan þessum vanda fýrir lítillætis
sakir, þá lét hann þó at bæn Gizur-
ar byskups ok játask undir útanferð
ok byskupsvígslu at taka, ef Guð vill
at þess auðni.“
Auðskilinn texti þótt ritaður sé
fyrir margt löngu.
Stórkostleg heimildarrit
Jónas Kristjánsson á Árnastofn-
un, ritstjóri Biskupasagna, segir
frumástæðu þess að Fornritafélag-
ið ákvað að ráðast í útgáfu á Bisk-
upasögum sé sú að þær eru fjöl-
skrúðugar bókmenntir og stórkost-
leg heimildarrit um fýrstu aldir
kristninnar á íslandi, í þeim birtist
önnur hlið á mannlífinu en í hinum
veraldlegu sögum og lesandinn fái
innsýn í hugarheim kaþólsku kirkj-
unnar á miðöldum, sem og lífsbar-
áttu alþýðufólks sem leitaði styrks
hjá helgum mönnum í raunum og
basli.
Ritun Biskupasagna hófst eftir að
tveir biskupar voru teknir í heilagra
manna tölu.
Fyrst Þorlákur biskup árið 1199
og telja margir að það hafi verið
spurning um að láta ekki pening-
ana fara úr landinu, hafa dýrðling í
Iandinu, en fram að því var oft heit-
ið á Ólaf helga og einnig Magnús í
Orkneyjum.
„Þjóðinni var þörf á því að eiga
dýrðling, og svo er enn í kaþólskum
sið. Þeir eru tengiliðir milli mann-
anna og Guðs, þetta er hluti af
þeirra trú. Áður þurfti að halda skrá
á latínu yfir þeirra kraftaverk, og
svo mun reyndar vera enn. Síðar
vildu Norðlendingar fá sinn fyrsta
biskup sem dýrðling, og fengu Jón
Ögmundarson eftir að hann hafði
legið í um 80 ár í gröf sinni. Þeir
voru meðal fyrstu biskupanna sem
skrifað var um, en síðar var farið að
skrifa um aðra íslenska biskupa.
Skrifuð hefur verið samfelld saga
fyrstu fimm biskupanna í Skálholti,
frá ísleifi sem var biskup frá 1056,
kölluð Hungurvaka vegna þess að
hún átti að vekja fróðleikshungur
hjá ungum mönnum við lestur
hennar. Síðan kemur m.a. saga
Guðmundar „góða" Arasonar, sem
var eiginlega dýrðlingur en hann
vígði m.a. brunna, læknaði sjúka og
væri eflaust orðinn dýrðlingur ef
við værum enn kaþólskir. Síðan
kemur saga Árna biskups Þorláks-
sonar og endað á Lárentíusi Kálfs-
syni sem var biskup á 14. öld. Þess-
um biskupasögum lýkur um 1340,
en þá var einnig gömlu sagnaritun-
inni að ljúka. Þessi skráning var þó
ekki alveg samfelld," segir Jónas
Kristjánsson.
Dýrðlingum fjálglega lýst
- En var ekki bara verið að tala
vel um biskupana? Er nokkuð mis-
jafnt skráð um þá?
„Það er alveg rétt, og er auðvitað
galli við þessar sögur, þær eru hlut-
drægar. Sérstakega er dýrðlingum
lýst mjög fjálglega. Samt sem áður
flýtur margt með, kannski ekki
mikið misjafnt um þá, en ýmsir at-
burðir. í Þorlákssögu segir frá því
að hann hafl átt í deilum við höfð-
ingja, og þá sérstaklega Jón Lofts-
son í Odda sem var mesti höfðingi
landsins í þá tíð. Þá áttu bændurn-
ir kirkjurnar og höfðu af þeim tekj-
ur sem oft var drjúg tekjulind. Jón
Loftsson átti margar kirkjur og kúg-
aði Þorlák biskup til að vígja kirkj-
una í Odda. Jón hélt við Ragnheiði
systur Þorláks og átti fleiri hjákonur
og átti börn með þeim. Þetta var
erfitt fýrir Þorlák biskup, sem sjálf-
ur var ógiftur, og hann hótaði að
bannfæra Jón ef hann sleppti ekki
eignarhaldi á kirkjunni. Þá sagðist
Jón flytja í Þórsmörk og búa þar, og
þá lét Þorlákur undan. Frá þessu er
ekki sagt upphaflega, en síðar var
bætt inn svokölluðum Oddaverja-
þætti um þessar deilur, en með
þeim hætti að stöðugt var dreginn
taumur biskupsins. Skráningin er
því nokkuð „lituð“, en það má auð-
veldlega lesa milli línanna. Og þetta
er mjög vel skrifað.
Auðvitað er galli við
þessar sögur, þær eru
hlutdrægar. Sérstaklega
er dýrðlingum lýst mjög
fjálglega. Samt sem áður
flýtur margt með,
kannski ekki mikið mis-
jafnt um þá, en ýmsir at-
burðir.
Jarteiknabók Þorláks er með
elstu handritum sem varðveist hafa
en er nokkuð fornleg. Talið er að
hún hafi verið lesin upp á Alþingi
árið 1200. Margar jarteiknasögur
lýsa vel daglegu lífi, s.s. þegar fólk
og búfénaður var að veikjast.
Stundum var heitið á báða dýrð-
lingana þegar mikið lá við, og enn í
dag heitum við Islendingar á bisk-
upa og kirkjur, t.d. Strandarkirkju.
Éghef orðið vitni að einkennileg-
um hlut í sambandi við veður og
áheit. Fólk frá Árnastofnun var eitt
sinn á ferð í rútu í leiðinlegu veðri
og var ákveðið að heita á Strandar-
kirkju. Það var eins og hendi væri
veifað, skýjunum svifaði frá og það
var sólskin allt til kvölds,“ segir
Jónas Kristjánsson.
Guðmundar saga góða næst
Næsta útgáfa er Guðmundar
saga í tveimur bindum sem kemur
út á næstu tveimur ámm og svo er
Jónas Kristjánsson, ásamt Vésteini
Ólasyni, að vinna að útgáfu Eddu-
kvæða, s.s. Völuspá og Hávamál-
um. Þorleifur Hauksson vinnur að
útgáfu Sverrissögu og nýbakaður
doktor í Morkinskinnu, Ármann
Jakobsson, gefur þá sögu út. Síðan
má nefna Snorra-Eddu, Grágás og
síðan Sturlungu sem mundi fylla
fjögur bindi. Þetta verða allt að 40
bindi til að ljúka öllum áætluðum
ritröðum á vegum Hins íslenska
fornritafélags. gg@dv.is
fÍTmIbstivaÍ
~YaAoo]
llovies
KYNNIRINN: Drew Barrymore var kynnir á
Gala-kvöldinu í Beverly Hills þegar
Hollywood verðlaunaði fólk sitt.
YahoöI
Moviet j