Sunnudagur fylgirit Þjóðviljans

Tölublað
Aðalrit:

Sunnudagur fylgirit Þjóðviljans - 22.03.1964, Blaðsíða 6

Sunnudagur  fylgirit Þjóðviljans - 22.03.1964, Blaðsíða 6
VATN Það er nóg vatn á jörðinni — en mennirnir hafa aðeins eitt prósent til umráða r „'££ vatni ertu kominn, að vatni skaltu verða" — þetta er víst ekki alveg eftir for- múlunni en mjög satt engu að síður. Lífið kviknaði fyrst í höfum í grárri forneskju og alltaf síðan hefur vatn verið frumskilyrði alls lífs. Maður- inn er að 65% vatn. En því er ekki deilt jafnt um allan líkamann — sumar frumur eru votari en aðrar. Þannig innihalda heilafrumurnar meira en 80% vatn. Og ef mönnum nú finnst þeir nokk- uð þunnir að fengnum slík- um upplýsingum, þá geta þeir huggað sig við það að til eru kvikindi eem verr eru sett — í marglittum er til dæmis að- eins eitt prósent af föstu efni. Allur þessi vökvi er okkur nauðsynlegur. Ef maðurinn missir meira en fimmtán pró- sent af vatnsþyngd sinni er úti um hann. En ef menn gœta þess að flækjast ekki um eyðimerkur þá þurfa þeir sjaldan að óttast þorsta. 80000 billjónir (milljónir milljóna) lítra af vatni falla á jörðina á ári, og þar eð 10000 lítrar nægja til að halda lífi í einu tonni af mannfólki í heilt ár þá ætti enginn að verða afskiptur. En mennirnir lifa ekki af vatni einu saman. Iðnaðurinn þarf tvo lítra af vatni til að búa til einn múrstein, 350 lítra til að framleiða kíló af stáli og eitt kíló af hveiti krefst 4000 lítra. Og minnst af því vatni sem við látum leiða inn í íbúðir okkar hafn- ar í maganum. Mest af því fer í uppþvott, bað og hrein- gerningar, og ekki minna en þriðjungur af því sturtast niður klósettskálar. Við not- um sem sagt töluvert af vatni og sú neyzla vex með hverju ári. Ekki aðeins af því okkur fjölgar heldur og vegna þess að fæstir íbúar jarðarinnar geta skrúfað frá krana þegar þeim þóknast og vanhagar um vatn. Þann munað getur enn í dag aðeins tíundi hver mað- ur leyft sér. Hagnýting vatnsins verður eitt af þýðingarmestu vanda- málum framtíðarinnar og því hefur UNESCO gengizt fyrír víðtæku samstarfi vísinda- manna á öllum vatnsgangi jarðarinnar, á uppgufun og úrkomu og á áhrifum mann- anna á hringrás þess. Vatnsbirgðir jarðar Lítum á vatnsbirgðir jarð- arinnar. Langmestur er hlut- ur hins salta sjávarvatns — 1270 milljónir kúbíkkíló- metra. En kúbíkkílómetri af vatni er sama og billjón lítr- ar — einn með tólf núllum aftan í sér. Þessi tala er al- gjörlega óskiljanleg eins og bezt sést af samanburði — ef allt þetta vatn væri kom- ið í venjulegar vatnsleiðslur myndi pípukerfi ná eins langt og ljósið ferðast á 300 þús- und árum. Um 100 cm. vatns gufa upp af höfunum á ári hverju. Vel þekkjum við hellidembur og það er því eiginlega furðu- legt hve lítið er af vatni í andrúmsloftinu, á hverjum tíma. 1 dag eru í andrúms- loftinu allt upp í tíu kíló- metra hæð aðeins 12400 kúb- íkkilóm. af vatni — m. ö. o. aðeins hundraðþúsíindasti hlutinn af öllum sjó. Ef við kipptum nú í spottann og fengjum allt þeta vatn yfir okkur í einni dembu myndu höfin aðeins hækka um nokkra cm. Hreyfing vatnsins stöðvast aldrei. Það gufar upp, dreifir sér um andrúmsloftið, fossar næstum því án afláts niður á sumum stöðum meðan aðrir lánlausir staðir eru þurrir svo árum skiptir. Verulegur hluti úrkomunnar gufar strax upp aftur, afgangurinn ekilar sér aftur til hafs eftir ýmsum leiðum. Það er á leið vatnsin3 frá hafi til hafs að við höfum tækifæri til að slökkva þorsta okkar. Nokkur hluti vatnsins rennur fram í árnar sem eenda 33500 kúbíkkílómetra af vatni aftur til hafs á ári hverju — Amazonfljótið eitt skilar 3100 kúbíkkílómetrum á ári. En í árfarvegunum sjálfum er ekki rúm fyrir mikið vatn — á þessu augna- bliki er varla meira en 1200 kúbíkkílómetrar af vatni í öllum fljótum heimsins. Ef fljótin fengju ekki liðstyrk frá jarðvatni myndu þau hverfa á tveim vikum. Nefnum stöðuvötnin — ferskvötn heimsins geyma 120000 kúbíkkílómetra, fimmti hlutinn af því magni er í einu einasta vatni, í Bækal. Af söltum stöðuvötn- um höfum við ekki meiri gleði en höfunum — þau geyma um það bil 100.000 kúbíkkm. vatns og 96% af því er í Kaspíahafi. Miklar birgðir undir Sahara Enn höfum við ekki lokið reikningshaldinu. Nokkra liði eigum við eftir og þótt sumir þeirra virðist smávægilegir eru það einmitt þeir sem mestu máli skipta. Jörðin er aldrei alveg þurr. Ef þú sóp- ar saman kílói af vegarryki 97% getum viðaðeins notað tilsiglingi 2% eru hundiní ís á Grænlandi og S 114 — SUNNUDAGUR

x

Sunnudagur fylgirit Þjóðviljans

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Sunnudagur fylgirit Þjóðviljans
https://timarit.is/publication/261

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.