Frjáls verslun - 01.07.1941, Page 19

Rússar og norrænir menn urðu að
fara vopnlausir inn í Konstantínópel
og í fylgd með leiðsögumönnum.
legra afnota. í staðinn keyptu kaup-
mennirnir að norðan allskonar dýrar
vefnaðarvörur, vopn og skartgripi.
Mikið af skartgripum þeim, sem tal-
að er um í fornritum vorum, svo og
vopn munu hafa komið frá Mikla-
garði. Ekki voru kaupmennirnir að
norðan vinsælir í Miklagarði. Þeir
urðu að hafast við utan við borgar-
múrana og máttu aðeins fara um eitt
af hliðum borgarinnar, vopnlausir
urðu þeir að vera og máttu ekki
fara fleiri en 50 saman. Ekki máttu
þeir hafa vetursetu við Bosporus.
Er fram á aldir leið lentu Mikla-
garðskaupmenn í deilum við ítali.
Árið 1204 réðist „krossfara“-her á
Miklagarð að undirlagi Feneyja-
manna og tóku þeir boi’gina. Það
voru fyrst og fremst viðskptahags-
munir, sem lágu að baki þessarar
HlutfalliS milli stærstu verzlunarflot-
anna um 1650. Hollendingar áttu
16000 kaupskip, Englendingar U000,
Frakkland 600.
krossferðar. Eftir töku ítala tók
borginni að hnigna nokkuð, en um
mörg ár var hún þó enn öflug verzl-
unarborg.
Fleiri leiðir lágu til hinna auðugu
Austurlanda en um Konstantínópel.
Á hinum seinni miðöldum var mjög
fjölfarinn lestavegur kaupmanna um
FRJÁLS VERZLUN
Bagdad til bæjanna á Palestínuströnd
eða í Egyptalandi. Til Bagdad komu
úlfaldalestir um Iran klyfjaðar hin-
um dýra varningi frá hinum fjar-
lægu og auðugu Austurlöndum. Skip
fluttu svo vörurnar til Evrópu frá
hafnarbæjunum við Miðjarðarhafið.
En um 14—1500 hófst hin mesta
óáran af styrjöldum á því svæðinu,
sem verzlunarleiðirnar lágu um.
Mongólar og Tyrkir börðust og svo
lauk að Tyrkir tóku Miklagarð. Eft-
ir hinar langvinnu styrjaldir og inn-
rásir hálfvilltra þjóða var komið svo
mikið ólag á vöruflutninga frá Ind-
landi, að austrænar vörur urðu
óhæfilega dýrar. Evrópumenn tóku
því að athuga hvort ekki væri mögu-
legt að finna nýjar viðskiptaleiðir til
Austurlanda og þá einkum til Ind-
lands og hófst nú hið glæsilega tíma-
bil sögunnar, sem kennt er við landa-
fundina miklu.
En landafundirnir höfðu víðtæk-
ari áhrif en -þau, að ný lönd voru
fundin. Það komu einnig nýjar vör-
ur á markaðinn. Nú varð gnægð af
Antwerpen, hin mikla hafnarborg að
fornu og nýju.
gulli og silfri og orsakaði það gagn-
gerða breytingu á verzlunarsviðinu.
Fyrrum bannaði kirkjan samkvæmt
Móselögum að taka vexti af lánuðu
fé, en siðabótarmenn leyfðu það.
Þótt undai’legt megi virðast var Gyð-
ingum fyrst leyft að taka vexti af
lánuðu fé, og var það ástæðan til
þess að þeir komust yfir afarmikil
auðæfi á miðöldum. Hins vegar var
Gyðingum víða bannað að eiga jarð-
eignir eða reka iðnað eða annan at-
vinnurekstur en verzlun. Þeir voru
þvi beinlínis neyddir til að fást við
verzlun. Eins og nærri má geta voru
vextir Gyðinganna ekki lágir. Til
dæmis var árið 1360 leyft í Frakk-
landi að taka 80% ársvexti. I lok
miðalda voru þetta orðnir alg'engir
vextir. Á Norðurlöndum lækkuðu
vextir á siðaskiptatímanum niður i
5% og bar það vott um að nýr tími
var runninn upp í fjárhagsmálum
þessara landa.
I fyrstu auðguðust Portúgalsmenn
mest á verzluninni við Indland eftir
hinum nýfundnu sjóleiðum. Frá
80% vextir voru
ekki óalgengir
á miðöldum.
Lissabon gengu skip, er ríkið átti, til
nýlendunnar Goa á Indlandi og fékk
hið opinbera 30% toll af vörum
þeim, er fluttar voru heim. Að öðru
leyti var öllum Poi'túgalsmönnum
heimilt að taka þátt í verzluninni.
Talið var að ágóði af verzluninni
hefði að meðaltali numið um 400%,
enda vildu allir, sem vettlingi gátu „
valdið, taka þátt í verzlunarsigling-
um og hrakaði mjög öðrum atvinnu-
vegum landsins. Nýlendan Goa var
miðstöð Portúgalsmanna á Indlandi.
Auk þess áttu þeir Mólúkka-eyjar og
fengu þaðan dýrar kryddvörur.
En Portúg'alsmenn höfðu þá að-
ferð að flytja vörurnar aðeins til
Lissabon og aðrir áttu síðan að
sækja þær þangað. Þetta var hin
mesta villa og varð til þess að Hol-
lendingar og Englendingar komu sér
upp flota og náðu að lokum yfirráð-
um yfir verzluninni i sínar hendur.
Hollendingar urðu fyrstir til að
leggja þær brautir, sem verzlunin fór
síðan eftir um langan aldur, og á
velgengni þessa timabils hefir þjóð-
arbúskapur landsins byggzt allt til
hinna síðustu tíma. í Hollandi og'
Belgíu í’éðu Habsborgarar ríkjum og
frá 1516 var hinn sami konungur þar
og á Spáni. Borgin Antwerpen hafði
forystuna. „Heimurinn er sem fing-
urgull, en Antwerpen er steinninn í
þeim hring“, sagði máltækið. Á kaup-
höll borgarinnar hittust daglega 5000
kaupmenn og í höfninni gátu legið
um 2500 skip og ekki var óalgengt
að 500 skip færu á einum degi um
ósa Schelde. Mestar voru samgöngur
við Lissabon, en þangað voru sóttar
hinar indversku vörur. Hollendingar
dreifðu þeim síðan um Evrópu. Einn-
ig voru sóttar ullarvörur til London
og var unnið úr henni í verksmiðjum
Flandern og Brabant, en þaðan
komu frægustu dúkar þessa tíma.
19