Alþýðublaðið - 10.11.1976, Blaðsíða 6

Alþýðublaðið - 10.11.1976, Blaðsíða 6
6 SJðNHRIMHI AAiðvikudagur 10. nóvember 1976 alþýðu- blaöiA Manni getur nú blöskrað Ég var gær að lesa grein i Þjóðviljanum eftir vin minn Árna Björnsson, sem bar yf- irskriftina ,,manni get- ur nú sárnað". Skömmu siðar barst Dagblaðið inn á skrif- borðið mitt, og meðal efnis í þvi, var listdóm- ur eftir Aðalstein nokk- urn Ingólfsson. Ég man eftir honum úr Vöku i fyrra, ansi geðugur ná- ungi. En mér varð á að hugsa eftir að hafa rennt augum yfir grein Aðalsteins: „ja, manni getur nú blöskrað". I greininni var fjallað um list- sköpun Magnúsar Kjartansson- ar, en mér skilst aö hún sé a& miklu leyti fólgin i þvi aö klippa niður alls kyns pappirsúrgang og lima á spjald. Eða eins og Aðalsteinn segir sjálfur: „Hann klippir saman og Hmir Ur allskyns úrgangi, en ávallt með óvenju sterkri tilfinningu fyrir myndheild og litgildi. Föng hans hafa ávallt persónulega þýðingu: Urklippur Ur blöðum sem hann hefur lesið, spor- vagnasmiðar frá Kaupmanna- höfn þar sem hann var við nám, arkir utan af póstsendingum sem hann eða kona hans hafa fengið, afgangs veggfóður eða tau úr eigin húsi, nýtæmdir kaf f ipokar og merki utan af gos- drykkjaflöskum eða öðrum veigum". ,,sposkur bregður fæti..." Eftir þessa lýsingu á við- fangsefnum listamannsins, kemur svo umsögn listfræðings- ins: „Samsetningar Magnusar eru aldrei háðar tilviljuninni ein- göngu og innviði mynda sinna treystir hann frekar með á- kveðnum pensildráttum sem marka bakgrunn eða skáhall- andi slóða, tengja úrklippurnar eða skipta myndfletinum i á- «KhrnlMHu m^SKar iuoaum ("„ISÍ""'"*'" "" -¦ "nKr« !,.(,„.,,. "'•""•„r,, "' »««-"' "„"¦»•«.•. _£" ;;!"*''•"".>"™ _ «W« ''•,.„„;„',",", B?l,ln*'»-ill r"'«. .-.» ,.u,;.; „ ,v«'""".i. -•" „K .liir,,,,,,, " r,-.V"dar K» "'««„(„ "í"•¦""«.(.• ri>"'tir. „1,1, ,.,,,, ¦""-'"'riar ,,,. >«« !,.,, »!„„„" "'"""" "¦"'l.rll„„V,', " "" •'.!..•• ¦.-"•]¦ ""..„„„í;,;:,;""'- i;,r', "r'''«»". *;,r„ "r- ¦"'»«» n_n,. ¦_«. ' " "™ íi-nn &ÍX','™-"-t'5 •¦.•„.¦„,„ ""•<<„„. „rta Mnim '".•»""."'„ S'" ""''¦•'« *pl. "' I».M.„ ' ""« * '".Tl„r h.„„ ...-•.'•" ' "rtr„n, a(m.1!ar Kr„k„r „ lykkj. ' iÆpS:;"";' ••• <»¦.'. í.r,";,,™'"""....... «"*""""S;9 S;^„;;;:;áH^";'''=- '-*.-. rifís&^ss :»?,„, Þc.ar h»„_ . «11 ur vthuritt sJ-Jlan r-«_ . . > okkur í„.,, „, ..... „„ ».inars t(((r ¦ «iif í»«'^;'""" ¦"¦'.»„„. "•<" HrW, 7 "" "• WM> '"'•""¦K,, ra_E_°!'" "». ™;"(;;r?i,r»Pr'»",^-.... •.""••'•'H"ífr»'">»5;; ......i,Æ*""......"»" Síu? ' "--""f9',- 7?»-«;eifcHr '"Mij „r(ll,( _d „„.„'¦'' •' alira "~.m;,".",'; "•"« "'•"•......„ ¦*'"" »»S í';;":-"".' ......,.l-„,„ .,»,.»,,,, .----,.,.„ "**'"'"i'lflur ,»rir 1 "„II, «ru , '•*2""»''"(_,„,,, /»¦' >»!«.„ ,™„"";"'•'"""» »r, ¦"'».» „„„,„ J" '" '»«<. Iiel„„, """"" lák„ „flá _. . ""•" "'vilr,- ?«»»''¦«..'"„;* <¦"»".«,' »"•»'1.™,*;?;;;;„" »-•»"'«¦„ *„;"",","; '"-'"„'i-'tr ".•.'"„„„ J ," "« »¦"/. M („„ *»»;«'^Pi..Æ,Il.',n„s'»'"1.'>.'i ;;"""""«';;„,Sa;^"av"»»' ..,::,";'''""".'••i.i,., "" f„sv ,rt "" '•'»',.•„ "•¦.; •» ii„ij„ i,s..,r; ,nr""r s"i l>-/ll« ""-••» ''•-.•„„,„ w„ Myndlisti herslur. 1 sumum myndum hans er snertur af landslagi, en i öör- um afneitar hann rúmsköpun og setur saman einskonar mynda- sögur, þar sem áhorfandinn verður æ að vera á varöbergi, stilla sjón sina og endurskoöa á- lyktanir sínar i samhengi við ummyndanir og útúrdúra lista- mannsins. Magnus er ekki fyrr búinn að beina athygli okkar að læsilegri blaðaúrklippu eða girnilegum áyexti Ur vikuriti þegar hann bregöur sposkur fyrir okkur fæti með afstrakt framhaldi og máluðum tilbrigð- um Ur samhengi, — allt I þeim tilgangi að tjá margbreytilegt og raunar óskiljanlegt eðli um- hverfis okkar." í lok listdómsins segir svo: „Listaverk Magnúsar Kjart- anssonar eru reyndar öll andóf og afneitun á þesskonar þjóðfé- lagi (þ.e. allsnægtaþjóðfélag- inu), þar sem þau eru gerö úr leifum þess og úrkasti og eru þau jafnframt sönnun þess að innan listar eru allir vegir færir séu hæfileikar og hugsun fyrir hendi". List eða rusl? Nú ætla ég að taka fram, að það sem ég segi hér á eftir, er á engan hátt ályktun af verkum Magnúsar Kjartanssonar og skrifum Aðalsteins Ingólfssonar eingöngu, heldur varð þessi greinfremur kveikja aðþessum samsetningi. Ég er þess ekki umkominn að skreyta mig með lístfræðings- tilili og ekki einu sinni get ég sagt að ég sé beinlinis áhuga- maður um svonefnda nútfma- list. En samt er margt i hinni eilifu umræðu um listir sem vekur hjá manni spurningar. Ég vil þá fyrir þaö fyrsta segja, að sjálft hugtakið list virðist túlkað afar þröngt i dag- legu máli — ég býst við að sök- ina á þvi eigi, öðrum fremur, þeir sem hvað mest fjalla um þessi mál á opinberum vett- vangi — þ.e. listgagnrýnendur. Þeir hafa gefið þessu hugtaki sitt innihald, eins og Aðalsteinn er að gera í grein sinni. Þar á- kveður hann að ákveðin verk séu listsköpun og gefur þeim þar með gildi. Þar með eru þessi ákveðnu verk orðin verð- mæti, og i beinu framhaldi: markaðsvara. Listdómurinn orkaði á mig likt og auglýsing um einhverja verslunarvöru. Mér fannst talað til min sem neytanda. Hugmyndafræði neyslunnar er jú þessi: ham- ingja mannsins er fólgin i þvi að kaupa og eiga.Þegar maðurmeð ábyggilegan titil hefur gefið úr- klippu úr blaði þá einkunn að hún sé list, þá hefur hann þar með kveðið upp þann dóm, að hún sé þess virði að vera keypt, m.ö.o. þess virði að fé sé fest i henni. Þessi niðurstaða sýnist mér svo stangast á við það sem Aðalsteinn sagði hér á undan, að þessi list væri afneitun á alls- nægtaþjóðfélaginu af þvi a.ð þau séu gerð ur úrgangi þess og leifum. Listaverkin eru nú ekki meira andóf gegn neysluþjóðfé- laginu en það, að þau beinlinis þarfnast þeirrar þjóðfélags- gerðar til þess að geta orðið til og lifað. Listin er allt i kringum okkur En þrátt fyrir allt sem ég hefi sagt um þessa ákveðnu tegund listsköpunar, þá flýgur ekki að mér að mótmæla þvi, að mörg af þessum verkum eru hag- anlega gerð og ekki öllum fært að búa til. Það er lika annar handleggur. Ég ætla heldur ekki að fara Ut i þá sálma, hverjum það þjóni best, að listamaður skuli sitja og klippa niður vöru- poka frá SS á sama tima og hann hefur baráttu gegn neyslu- þjóðfélaginu sem viðfangsefni. Ég vil hins vegar segja, að ég tel mig vita nokkurn veginn hvar mestu og bestu listamenn þjóðarinnar er að finna, þó svo Atli Rúnar Halidórsson r __z=-^_/ s E! WL að þeim sé ekki hampað dag- lega i dálkum dagblaðanna. Þetta er alþýðufólkið allt i kringum okkur, ogmörg verk þess eru hin eina og sanna nytjalist.Vel hlaðinn eldiviðar- hraukur, saltfiskstarfli eða Uti- hey eru nrein listaverk, en þau þjóna bara ekki listinni i sjálfu sér. Listalegt handbragðið er aðeins vitni um gott verksvit, mikla verkþekkingu og tak- markalitla virðingu fyrir starf- inu. Um þetta er vitanlega ekki skrifað i listdómum. En svo þegar einhver gárungi tekur sig til og rakar saman heyi i poka, labbar með það inn i sýningar- sal, býr til bælda heysátu i einu horninu og verðleggur „lista- verkið" á tugi þUsunda,þá ætlar allt af göflum að ganga. Sama var i vor sem leið, þeg- ar einhver stakk upp dálitmn torfusnepil, stillti upp á stein- stólpa og kallaði „torfusneið" eða eitthvað i þá áttina. Þá hlupu listfræðingar til og kynntu verkið. En Ut um sveitir voru gamlir menn að rista þökur af miklum hagleik i blómagarða borgarbarnanna. Þeir létu sér nægja að hrista höfuð óg glotta Utiannað. Svo héldu þeiráfram vinnu sinni. Fræðimennska list- arinnar nær ekki til þeirra. UR YMSUM ATTUM Byssur á glámbekk Tvær af lögreglufréttum helgarinnar hafa oröið til að vekja athygli okkar á þvi ófremdarástandi, sem er að verða — og hefur trúlega verið lengi — i dómsmálum á Islandi. En einnig segja þær sögu af þvi hvernig viðhorf fólks og hugarfar kann að þróast verði engin breyt- ing á. Fyrir nokkru siðan var birt i Al- þýðublaðinu viðtal við eiganda skotfæraverzlunar sem sagði að þar hefði verið brotizt inn 50 sinn- um og hefði hann þar nU varð- hund I verzluninni um nætur. Sið- an hundurinn var settur við vörzlu hefur engum innbrotsþjófi tekizt að hafa skotvopn á brott meö sér Ur þeirri verzlun. Þessi verzlunareigandi kvart- aði hins vegar undan þvi hve mjög skotvopn lægju á lausu og hve auðvelt væri að koma hönd- um yfir þau. Orðaði hann það sem svo, að það væri álika auðvelt að ná I skotyopn hér á landi og poppkorn. I umræðuþætti i sjónvarpinu, Kastljósi, fyrir hálfum mánuði voru þessi mál aftur til umræðu, og þar mættu m.a. talsmenn lög- gæzlunnar i Reykjavik. Virtust umræðurnar ekki þokást I neina átt nema hvað allir voru sam- mála um að eitthvað þyrfti að gera. Semsé: gagnmerk niður- staða. NU gerist það á laugardags- morguninn, að brotizt er inn i skotfæraverzlun, sem er svo að segja hinu megin við götuna frá lögreglustöðinni Þar inni upphefst skothrið, sem heyrist vitt um næstu hverf i og olli milljónatjóni, en enginn virðist hafa orðið þess var d lögreglustööinni. Ðómsmál i ólestri ' Óþarfi er að tiunda hér ferð og athafnir byssudrengjanna tveggja sem hlut eiga að máli, en það var upplýst strax i helgar- lokin, að deginum áöur hafi loks, eftir þriggja ára afbrotaferil, verið kveðinn upp dómur I máli hinsyngrL; en þar sem skrifstofu- báknið átti enn um sinn eftir að fialla um dóminn, vélrita hann og • bókf æra á alla lund — og siðan að birta manninum meö pomp og pragt, þá voru skotfæraverzlanir ogalmenningur enn um sinn leik- vangur bilaðra hvata þessa drengs. Eflaust kunna yfirmenn dóms- mala fræðilegar skýringar á þvi hvers vegna mál af þessu tagi taka svo langan tima, og þau geta flutt okkur margflóknar skýring- ar á annmörkum þess að dæmdir menn séu hafðir á sinum staö meöan gengið er Ur skugga um að hugarfarsbreyting hafi orðið hjá þeim. Máske eru þessi sömu yfirvöld dómsmála ekki öll á eitt sátt að þvi er varöar framkvæmd refs- inga og án efa hafa þau undan Jélegri aðstöðu að kvarta, eins og flestir i þjóðfélaginu. En allar þær skýringar breyta þo ekki þeirri staðreynd, sem orðið hefur æ ljósari með hverju meiri- háttar dóms- og afbrotamálinu, sem fjólmiðlar hafa fjallaö um, að yfirstjórn dómsmála er öll i megnasta ólsetri. skýringar kunna að vera á þvi og margar þeirra gildar. En þær sánna að- eins og staðfesta, að þrátt fyrir elleftu stundar frumvörp á Al- þingi hefur nánast ekkert verið aðhafzti endurskoðun dúmsmála. Þetta hefur almenningur gert sér ljóst, og þvi kann það að vera ein meginátæðan fyrir þverrandi virðingu vaxandi fjölda manna fyrir lögum og rétti — Hkt og mörg sakamál, sem fjallað hefur verið um siöasta árið hafa dregið Ur tiltrú manna á þvi að við biium i réttarriki. Afskiptaleysi Sfðari fréttin, sem hér verður gerð að umræðuefni sýnir hvert við kunnum að vera að stefna. Það er fréttin af stUlkunni sem reynt varað nauðga við eina fjöl- Dagblaðsmynd frá verzluninni Sportval eftir að byssumennirnir höfðu fengiö útrás og skotið og sprengt verömæti fyrir milljónir króna. förnustu braut borgarinnar nU um helgina án þess að nokkur vildi rétta henni hjálparhönd. Þessisaga minnir á þær hrollvekj andi sögur, sem eitt sinn var sagt að gerðust vestur i glæpahverfum Ameriku þegar, bófar athöfnuðu sig. Þar var fólk sagt svo hrætt við að blanda sér inn i mál ann- arra aö það liti frekar undan en hjálpa fórnardýrum illvirkjanna. Við þökkuðum guði fyrir að lifa á Islandi þegar við heyrðum þessar sögur. En hratt liður stund. NU er litla tsland að komast á alheimslanda- kort glæpa og siðleysis. — BS.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.