Alþýðublaðið - 29.10.1979, Qupperneq 24

24
Alþýðublaðið 60 ára
Þórbergur Þórðarson,
rithöfundur, var árið
1934 dæmdur fyrir meið-
yrði i garð Hitlers og
þýskra stjórnvalda í
greinum i Alþýðublað-
inu. Hæstiréttur íslands
gerði honum að greiða
200 króna sekt fyrir til-
tækið.
Þýski aöalkonsiillinn I Reykja-
vik kraföist þess eftir skipun
þýsku rikisstjórnarinnar, aö is-
lenska stjórnin léti höföa mál á
hendur Alþýöublaöinu. Lét dóms-
málaráöherra sækja ritstjóra
Alþýöublaösins og Þórberg til
saka. Þeir voru báöir sýknaöir I
undirrétti, en Þórbergur sekur
fundinn fyrir Hæstarétti um
meiöyröi i garö erlendrar vina-
þjóöar og þar meö landráö.
Sadistinn Hitler
Ummæli Þórbergs, sem hann
var dæmdur fyrir, voru i greina-
flokknum „Kvalajxjrsti Nazista”,
sem birtist i fimm hlutum i
Alþýöublaöinu 6. janUar til 3.
febrUar 1934. Þaö sem vakti
gremju þýskra var þaö, aö Þór-
bergur leyföi sér aö kalla foringj-
ann Hitier „sadistann i kanzlara-
stólnum þýzka”. Greinar Þór-
bergs birtust i þætti, sem hann
anna — kvöldiö 27. febrúar anno
domini 1933. Þá er víllidýrinu
sleppt lausu af básnum. Og upp
frá þvi augnabliki hefst einhver
sú vUltasta morös- og plsla-öld,
sem öll hin blóöi stokkna saga
mannkyns kann frá aö herma.
Þaö sannaöist þegar eftir
Rikisþingsbrunann, aö nazistarn-
ir vorueini stjórnmálaflokkurinn
i Þýzkalandi, sem var undir
þennan glæp bUinn.... Lognum
fréttum er dreift Ut um landiö
meö sima og útvarpi um tildrögin
til brunans. Sérstakir fangaskál-
ar, eins konar bráöabirgöarfang-
elsi, eru uppmubleruö meö alls
konar piningatækjum, svo sem
stálsprotum, svipum, hlekkjum,
böndum, kylfum, vatnsskjólum
og laxeroliu. Og þessa sömu nótt
hefjast kvalir og piningar, er
jafnvel sjálfan Rannsóknarrétt-
inn á Spáni myndi hrylla viö, ef
hann mættí renna augunum yfir
þessi tæp 800 ár úr eiliföinni, sem
Þórbergur Þórðarson, sektaður fyrir meiðyrði í garð
Hitlers og þýskra stjórnvalda 1934.
ÞEGAR ÞÚRBERGUR VAR SEKT- AÐUR AÐ UNDIRLAGI HITLERS
— fyrir meiðyrði í greinum í Alþýðublaðinu
ritstýröi á þessum árum og kall-
aöi „Lesbók Alþýöu”. Birtist sá
þáttur á hverjum laugardegi I
Alþýöublaöinu.
1 fyrsta hluta greinaflokksins
„Kvalaþorsti Nazista”, sem birt-
ist 6. janúar 1934, byrjaöi Þór-
bergur á aö lýsa þvl, hvernig naz-
istar höföu unniö aö þvi aö undir-
búa jaröveginn fyrir ofsóknir sin-
ar. „lliöugan áratug”, segir Þór-
bergur, „höföu nazistarnir þýzku
beitt öllum kröftum til þess aö
innræta þjóöinni miskunnarlaust
hatur gegn sosialdemókrötum,
kommúnistum, Gyöingum, friö-
arvinum og sjálfum „erföafjand-
anum”, Frakklandi”.....Sýknt og
heflagt var bariö inn i höfuö fólks-
ins meö þrumandi stóryröum aö
hata, ofsækja, drepa og myröa
alla, sem heföu aörar skoöanir en
nazistarnir. Eftir stjórnarskiptín i
Oldenburg kunngerir Röver,
sjálfur stjórnarforsetinn: „Vér
viljum hengja marxistana og
miöflokksmennina á gáiga til
þess aö fóöra hrafnana”. ...Eftir
þessu var allur munnsöfnuöur
foringjanna.
Meö látlausum endurtekning-
um á þessuevangelium mannhat-
ursins tókst nazistunum loks aö
reisa voldugan hafsjó hefnigirni,
kvalaþorsta og drápsfiknar. Og
þessar tortimandi ástriöur fá aö
lyktum óbeizlaöa útrás, þegar
RikisþingshUsiö stóö I björtu báli
— aö þvi er bezt veröur séö af
völdum sjálfra nazistaforingj-
eru milli Luciusar III, og sadist-
ans á kanzlarastólnum þýzka.”
Hver stendur fyrir pín-
ingunum?
ÞásnýrÞórbergurséraö þviaö
afsanna, aö piningarnar i
fangelsum Þjóöverja séu aöeins
uppátektir óöra stormsveita.
„Þaö er einmitt hiö ægilegasta
viö allar píningar i fangelsum
nazista,” sagöi Þórbergur, „aö
þær eru undirbúnar og skipulagö-
ar af þeim mönnum, sem nú eiga
aö gæta laga og siöferöismála
rikisins. Háttsettir starfsmenn i
nazistaflokknum eru ávallt viö-
staddir i piningaklefunum og
stjórna þar þessum grimmdar-
verkum.”
„Siöast liöiö sumar, ” heldur
Þórbergur áfram, „haföi alþjóöa-
nefndin, sem stofnuö var tíl hjálp-
ar fórnarlömbum nazismans,
undir höndum 536 skýrslur frá
körlum og konum, sem höföu þá
veriö sérstaklega illa leikin i
þýzku fangelsunum. Allar þessar
skýrslur hefir nefndin prófaö
gaumgæfilega, og þær reyndust
allar aö vera hárréttar. ...
Gögn, sem nefndin hefir i hönd-
um, sanna þaö einnig, aö foringj-
ar nazista höföu sett saman fyrir-
mæli um þaö, hversu mörg högg
menn skyldu baröir, og skyldi
höggafjöldinn fara eftir þvi,
hvaöa pólitiskum flokki fórnar-
dýriö tilheyröi. Félagsmenn i
flokki sósíaldemokrata skyldu til
dæmis lamdir 30 högg meö gorm-
kylfu á nakinn likamann. Félagar
i kommúnistaftokknum skyldu
baröir 40 högg meö sama pining-
artæki.”
Piningar Nazista
Þórbergur lýsir þvi, hvernig
málin ganga fyrir sig allt frá þvi
aö maöurinn er „sóttur” heim til
sin, þvipiningarnarhefjast I raun
og veru á þvi augnabliki. Storm-
sveitarmenn böölast inn á heimili
fórnardýrsins, ógna heima-
mönnum meö skammbyssum og
ská fórnardýriö I andlitiö svo þaö
flýtur I blóði. Siöan er manninum
sparkaö út og i vagn, sem blður
hans á götunni. Strax og fanginn
stigur inn fyrir þröskuld fanga-
skálans, hefjast bráöabirgöapin-
ingar. Hver nazisti, sem rekst á
angann i' stiga eöa gangi, sparkar
Ihann eöa lemurhann. Siöan taka
viö sýndarréttarhöld til þess að
setja lagalegan stimpil á yfir-
skinsástæöur til hinna eiginlegu
pininga. Réttarhaldinu lýkur meö
þvi aö gormkylfur dynja á fang-
anum I trylltum æsingi.
Gefum nú Þorbergi oröiö: „Nú
erfariömeö fangannniöur I kjall-
ara og inn f sjálfan piningarklef-
ann. Hann sér þar I háfdimmunni
grilla i hýöingarbekkinn upp-
reiddan, Loftiö er gegnsósa af
fúlli svitalykt og ódaun af storkn-
uðu blóöi. Fanganum er kastaö á
hýöingarbekkinn, og hamrar
stálsjH-otanna bylja á nöktu bak-
inu á honum. Fjórir nazistar
standa löðursveittir viö barsmiö-
arnar. Hvert nýtt högg flettir
sundur húöinni og kubbar i stykki
blóöugt holdiö. Þessu manndjöf-
ullega grimmdarverki halda þeir
áfram, þar til þeir eru orönir
þreyttir. Þá fara þeir meö fang-
ann inn i næsta klefa. Þar liggja
nokkrir fangarúti I hornunum, er
hlotiö hafa sömu útreiöina. Þeir,
sem haröast eru leiknir, engjast
sundur og saman á hálmpokum,
sem hent hefir veriö undir þá.”
Sumir fangarnir eru þó ekki
sendir beint i næstu klefa eftir
piningarnar. Þórbergur setur upp
dæmi: „Loks er fanganum velt
hálfmeövitundarlausum ofan af
bekknum. Foringi stormsveitar-
innar gengur til hans og kunnger-
ir honum: „NU veröuröu skot-
inn.” Fanganum er stillt upp aö
veggnum meö andlitiö aö múrn-
um. 1 klefanum rikir dauöaþögn,
sem einungis er rofin af tilraun-
um meö skammbyssurnar. Þá
hefst skothrföin. Fanginn heyrir
byssukúlurnar dynja á múrinn
beggja megin viö eyrun á sér.
Hann fer aö imynda sér, aö þeir
geti ekki hitt sig. Aö lokum liöur
hann i ómegin, og rétt i þvi, er
hann tapar meövitundinni, heyrir
hann hlátur nazistanna, sigur-
reifan og ruddalegan. Þá taka
þeir i hnakkadrembiö á fangan-
um og draga hann inn I „biðstof-
una” til félaga hans.
Stundum er fóngunum sagt á
siðasta augnabliki, áöur en þeir
detta meövitundarlausir niöur á
hálmpokana eftir pyndingarnar,
aö þeir veröi skotnir i fyrramál-
iö.” Og Þórbergur lýkur þessum
fýrsta hluta greinabálksins um
kvalaþorsta nazista á þessa leiö:
„Um fangaskálana i Hedemanns-
strasse I Berlin er þaö sannaö, aö
vöröurkemur við ogviö aö hurð-
um fangaklefanna á næturnar og
syngur: „Þaö dagar, þaö dagar,
lýs mina íeiö út i' snemmkvæman
dauöa.” Fjöldi eiöfestra yfirlýs-
inga sýna, aö fangarnir hafa ver-
iö látnir biöa dögum saman meö
þessa dauöadóma hangandi yfir
sér. Þeir heyra höggin hefjast
aftur og aftur inni i piningarklef-
anum. Dyrnar eru haföar opnar
dl þessaö þeir komist ekki hjá aö
tiorfa upp á pyndingarnar. Og við
ag viö er eitthvert fórnarlambiö
icallaö út úr „biöstofunni” og
lamiöog kvaliö miskunnarlaust á
nýjan leik. 1 Friedensstrasse I
Berlin uröu ibúarnir sums staðar
aöflýjahúsin, vegna þess aö þeir
þoldu ekki aö heyra kvalaópin úr
piningaklefum nazistanna.”
Alþýðublaðið bannað?
Þann 12. janúar skýröi Alþýðu-
blaöið frá þvi, aö þýska aöal-
konsúlatiö heföi nýlega snUiö sér
tíl forsætisráöherra og krafist
þess, aö rikisstjórnin kæmi i veg
fýrir aö framhald birtist af grein
Þórbergs „Kvalaþorsti naz-
ista ”.
„Forsætisráöherra, Asgeir Ás-
geirsson,” segir i frfeCt blaösins,
„hefir tjáö Alþýöublaöinu, aö
hann hafi svaraö þýzka aöal-
konsúlnum á þá leiö, aö rikis-
stjórnin — samstjórn Fram-
sóknar og ihalds, innsk. hér —
sjái sér ekki fært aö hindra Ut-
komu blaðsins aö svo komnu, þ.e.
án undangenginnar málssóknar.
Forsætisráöherra hefir sýnt
Alþýðublaöinu kvörtun þýzka
aöalkonsúlsins og farið fram á
þaö viö ritstjórn Alþýöublaðsins,
aö framhald greinarinnar birtíst
ekki.”
Alþýöublaöiö hefir neitað að
veröa viöþeim tilmælum”, segir I
blaöinu. 1 lok fréttarinnar segir
svo: „Alþýöublaöiö mun taka
þessu máli meö mestu ró. Þaö
mun birta framhald af grein Þór-
bergs um „Kvalaþorsta Nazista”
á morgun, eins og ekkert hafi i
skorist. Þaö mun koma út á
morgun á venjulegum tima, svo
framarlega sem stjórnarvöldin
hafa þá ekki séö sig neydd til aö
banna útkomu þess eftir kröfu
sendiherra Hitlers.
OG ÞAÐ MUN EF TIL VILL
KOMA ÚT ÞRATT FYRIR ÞAД
Framhald greinar Þórbergs
birtistlikaemsogtilstóö, laugar-
daginn 13. janúar. Þar er Þór-
bergur enn við sama heygarös-
hornið. Fyrst skýrir hann frá
þeirri aöferö nazista, sem þeir
beittu viö þá sem litu Ut fyrir aö
vera menntamenn, sem sé aö
hella ofan i þá laxeroliu. Siöan
segir hann frá hlutverki lækn-
anna, sem eru viöstaddir pining-
arnar til aö skera Ur þvi, hve lengi
sé óhætt aö berja fangann.
Margir fanganna fyrirfara sér
eða eru skotnir á flótta” eins og
þaö heitir i blööum nazista.
Þórbergur kveöst hafa undir
höndum mikinn sæg af sannpróf-
uðum skýrslum um beitingu pln-
ingaaöferöanna, sem hann hefur
gefiö yfirlit um. Skýrir hann frá
fjórum slikum málum, máli
bróðursonar indverska skáldsins
Tagore, málum Marie nokkurrar
Jankowski og Frankels tauga-
læknis og máli Eberts og Heil-
manns.
Málshöfðunar krafist
Þriöjudaginn 16. janúar skýrir-
Alþýöublaöiö frá þvi, aö daginn
áöur hafi forsætisráðuneytinu
borist bréf frá þýska aðal-
konsúlatinui Reykjavik, þarsem
þaökraföist þess i umboöi þýsku
rikisstjórnarinnar og eftir skipun
frá henni, aö islenska stjórnin léti
höföa opinbert mál á hendur
Alþýöublaöinu fyrir meiöandi
ummæli um þýzka rflúskansl-
arann, Adolf Hitler, og þýzku
rikisstjórnina”. Þegar islenska
rikisstjórnin haföi tilkynnt aöal-
konsúlnum, hr. Haubold, þá
ákvöröun Alþýöublaðsins aö hafa
tílmæli þýöverskra aö engu,
simaöi hann til stjórnar sinnar og
óskaði fyrirskipanaum hvaögera
skyldi i málinu. Utanrflcisráöu-
neytiö þýska skipaöi honum aö
krefjast opinberrar málssóknar á
hendur Alþýðublaöinu. Forsætis-
ráöherra Islands, Asgeir Asgeirs-
son, vfeaöi kröfunni tafarlaust til
dómsmálaráöuneytisins „til
skjótra aögeröa”.
Þórbergur viröist hafa sótt I sig
veörið viö þessar aögeröir, þvi
þrátt fyrir þaö aö önnur grein
hans hafi veriö merkt sem niöur-
lag, skrifaöi hann 3 greinar i
viöbót undir sama heiti. Sú fyrsta
birtist laugardaginn 22. janúar.
Þar sýnir hann meö nýjum frétt-
um, aö pyndingar þær, sem hann
skýrir frá séu meira en „bara
augnabliks-hundaæöi, sem aöeins
geisaöi fyrstu dagana eftir bylt-
inguna, en nú er fyrir löngu rasað
út”. Tekur hann upp lýsingu
blaösins „The Manchester
Guardian” frá 5. janúar sama ár
á fangabúðunum i Dachau og I
Brandenburg og skýrshi fanga-
varöar I Köln um aftöku meö
handöxi þar, eftír aö nasistar
afnámu aftökur meö hinni
„óþýsku” fallöxi. Siöustu tvær
greinarnar, 27. janúar og 3.
febrúar, fjalla um réttarhöldin
vegna þinghússbrunans.